36. İddia: Mişle 16:6’daki kefaret aslında gelecekteki Maşiah’a dolaylı göndermedir
İddia başlığının kaynak notları: 259
Hristiyan iddiası
“The passage in Proverbs would therefore be saying that on account of the promises to Abraham, sin would be forgiven. The offer of salvation from mankind’s enemies (Gen.22:17,18) must surely refer to salvation from sin -what greater enemies do we have? This was to be through Abraham’s seed, Messiah, indicating that he was to provide salvation from sin. We have shown previously that this was only possible through a perfect human sacrifice.”
Cevap
Mişle 16:6 iki kısa cümleyi yan yana koyar: “Hesed ve emet ile suç kapara bulur; HaŞem korkusuyla insan kötülükten uzaklaşır.” İlk yarı geçmişte işlenmiş suçla, ikinci yarı insanın bundan sonra izleyeceği yolla ilgilidir. Mişle’nin bilgelik dili içinde bu birlik doğaldır. Günah yalnız geçmişte kalmış bir kayıt değildir; insanın karakteri ve sonraki davranışıyla da ilgilidir. Ayette Maşiah, kan, ölüm veya başka bir kişinin günahkar adına cezalandırılması hakkında hiçbir ifade bulunmaz.
Mişle 3:3’te hesed ve emet yine birlikte geçer. İnsana bunları kendisinden ayırmaması, boynuna bağlaması ve yüreğinin levhasına yazması söylenir. Hristiyan yorum da Mişle 16:6’daki hesed ile emetin insanın Tora’ya uygun hayatı ve korban getirirken sahip olması gereken doğru tutumla ilişkili olabileceğini kabul eder. Ayetin devamındaki “HaŞem korkusuyla insan kötülükten uzaklaşır” sözü de aynı ahlaki dünyaya aittir.
Hristiyan yorum daha sonra Miha 7:20’deki “Yaakov’a emet, Avraam’a hesed vereceksin” sözünü Mişle 16:6’ya taşır. Miha’da hesed ve emetin atalara verilen vaatlerle ilişkisi gerçektir. Fakat aynı iki kelimenin geçtiği her yerde aynı özel gönderme bulunmak zorunda değildir. Hesed ve emet Tanah’ın temel kavramlarındandır; bir ayette İlahi vaat, başka bir ayette insan davranışı veya İlahi nitelik bağlamında kullanılabilir. Kelimenin anlam alanı ile belirli cümlenin öznesi birbirinden ayrılmalıdır.
Mişle’nin yakın bağlamı da bunu gösterir. 16:7 insanın yollarının HaŞem’i hoşnut etmesinden, 16:8 doğruluk içinde az mala sahip olmanın adaletsiz büyük kazançtan daha iyi olmasından, 16:9 ise insanın kendi yolunu tasarlamasından söz eder. Bölüm, gizli bir Maşiah kronolojisi kurmaz; insanın nasıl yaşadığını ve HaŞem karşısında nasıl bir yol tuttuğunu ele alır. Mişle 16:6’nın iki yarısı da bu akışın içindedir.
Bir doktorun yalnız yarayı kapatıp hastayı aynı zararlı alışkanlığa geri göndermesi yeterli değildir. Benzetme ruhsal hayatı tıbba indirgemez; yalnız iki yönü ayırmaya yardım eder. Geçmişte bozulan şeyin onarılması ile aynı kötülüğe yeniden düşmemek birbirini tamamlar. Mişle’de hesed ve emet kapara ile, yirat HaŞem — HaŞem korkusu — ise sur mera, kötülükten uzaklaşma ile yan yana durur.
Hazal’ın ayeti kullanma biçimi de aynı dünyadadır. Berakhot’ta Rabbi Yohanan’ın önünde Tora ile meşgul olmanın ve gemilut hasadimin (iyilik eylemleri) kapara değeri tartışılır. Mişle 16:6 buna dayanak yapılır; hesed gemilut hasadimle, emet ise Tora ile ilişkilendirilir ve emet için “Emet satın al ve satma” sözü getirilir. Bu bir deraştır ve ayetin tek peşat açıklaması değildir. Fakat klasik rabbinik okumanın kelimeleri gelecekteki insan kanına değil, insanın Tora ve hesed içindeki hayatına bağladığını gösterir.260
Menorat HaMaor ve Reşit Hokhma aynı rabbinik çizgiyi sürdürür. Mişle 16:6, Tora ve hesed eylemlerinin kapara içindeki yeri için kullanılır. Orhot Tsadikim ayeti daha açık biçimde teşuvanın içine yerleştirir: insan bozduğu şeyi düzeltir, çalınanı geri verir, davranışını değiştirir, Tora ve hesedi artırır ve HaŞem’den bağışlanma ister. Eser başka bir yerde ayetin baalei teşuva, yani günahından dönen kişilerle ilgili olduğunu söyler; ağır günahlarda teşuva, Yom Kippur ve sıkıntıların farklı işlevlerini de korur. Böylece kapara birkaç iyi davranışa indirgenmez, fakat ayetin içine gelecekteki günahsız insanın ölümü de eklenmez.
Yahudi yorumunda tek bir açıklama yoktur. Midraş Şemuel, hesed ve emeti insanın yaptığı iyiliklerden çok HaŞem’in bağışlarken gösterdiği hesed açısından açıklayan bir görüş de aktarır; aynı bağlamda teşuvanın kişiyi suçtan arındırdığı söylenir.261 Berakhot, Orhot Tsadikim ve Midraş Şemuel aynı ayrıntıyı aynı biçimde açıklamaz. Bu çeşitlilik bir eksiklik değildir. Bir metin farklı katmanlardan okunabilir; fakat her yorumun kelimeye, cümleye veya kaynak geleneğine gerçek bir bağı bulunmalıdır.262
Hristiyan yorumun zincirinde ise her adımda yeni bir eşitlik eklenir. Miha 7:20 nedeniyle hesed ve emet yalnız Avraam ile Yaakov’a verilen vaatlere dönüşür. Bereşit’te Avraam’ın soyunun düşmanlarına üstün gelmesi, ayet bunu söylemediği halde günaha karşı zafer olarak okunur. “Soy” belirli bir Maşiah kişisine daraltılır. Sonra bu Maşiah’ın günahı ancak kusursuz insan korbanı olarak ölerek yenebileceği, daha önce kurulmuş kan öğretisinden alınır. En sonunda bu kişinin İsa olduğu kabul edilir.
Özellikle “düşman” sözcüğündeki geçiş dikkat çekicidir. Bereşit’te Avraam’ın soyunun düşmanlarının kapısını ele geçirmesinden söz edilir. Günahın insanın büyük düşmanlarından biri olduğunu söylemek güçlü bir musar benzetmesi olabilir. Fakat bir kelimenin mecazen günaha uygulanabilmesi, Bereşit’teki düşmanların aslında “günah” anlamına geldiğini kanıtlamaz. Aynı şekilde “soy” kelimesinin tek bir bireyi kapsayabilmesi de vaadin yalnız o bireyi anlattığını göstermez.263
Hristiyan yorumun ilk açıklaması, sonradan kurduğu bu uzun zincirden Mişle’ye daha yakındır. Hesed ve emet insanın hayatında bulunması gereken niteliklerdir; hemen ardından HaŞem korkusunun insanı kötülükten uzaklaştırdığı söylenir. Birinci yarıyı yüzyıllar sonra ölecek insan korbanına, ikinci yarıyı günlük ahlaki davranışa bağlamak için cümlede bir işaret yoktur. İki yarı aynı insanın HaŞem karşısındaki hayatını anlatır.
Mişle 16:6 korban hukukunu tartışmaz. Onu korbanların görünmeyen gerçek temelini açıklayan Maşiah ayetine dönüştürmek de metnin yaptığı iş değildir. Hazal bu sözü Tora ve gemilut hasadimle, musar geleneği teşuva ve davranışın onarılmasıyla, başka Yahudi yorumları ise HaŞem’in hesediyle açmıştır. Gelecekte ölecek Maşiah’ın kanı bu kısa bilgelik cümlesinin gizli öznesi değildir; Hristiyan yorumun daha önce kabul ettiği Hristiyan kapara şemasının Mişle’ye sonradan uygulanmasıdır.264
