41. İddia: Tehillim 40 kusursuz Maşiah’ın konuşmasıdır

İddia başlığının kaynak notları: ²⁸⁹

Hristiyan iddiası

“This point is made explicit by the prophecy of Ps.40:6-8, a clear prophecy of the Messiah: ” Sacrifice and offering thou didst not desire; mine ears hast thou opened: burnt offering and sin offering hast Thou not required. Then said I, Lo, I come: in the volume of the book it is written of me, I delight to do Thy will, O my God: yea, Thy law is within my heart” . This describes Messiah as being totally obedient to the word of God, coming specifically to end the system of sacrifices which were not ultimately what God wanted; a human offering was necessary.”

Cevap

Hristiyan yorum, Tehillim 40’ı yalnız Maşiah hakkında yorumlanabilecek bir ilahi olarak değil, doğrudan Maşiah’ın ağzından söylenmiş bir konuşma olarak okur. HaŞem’in konuşanı “korkunç çukurdan” çıkarması diriliş olur; “kulaklarımı açtın” sözü kusursuz itaati; “işte geldim, kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır” cümlesi Tanah boyunca onun gelişinin önceden bildirildiğini; “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum” sözü de hayvan korbanlarının yerini alacak kusursuz insan korbanını gösterir. Bu okuma parçaları tek bir Hristiyan anlatısı altında toplar. Fakat mezmur birkaç ayet sonra konuşan kişinin kimliği hakkında çok güçlü bir bilgi verir.

Aynı ses şöyle der: “Sayısız kötülük beni kuşattı; suçlarım beni yakaladı, göremez oldum; başımın saçlarından daha çok oldular ve yüreğim beni terk etti” (Tehillim 40:13). Yahudi kaynakları bu sözleri gerçek günah dili olarak okur. Bat Ayin ayeti David’in kendi günahları ve teşuvasıyla ilişkilendirir. Ohr HaMeir de “suçlarım beni yakaladı… başımın saçlarından daha çok oldular” sözünü David’in ruhsal durumunun ifadesi olarak ele alır.²⁹⁰

Mezmurun akışında konuşan kişinin değiştiğini bildiren hiçbir işaret yoktur. “İşte geldim”, “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum”, “Tora’n içimdedir”, “doğruluğu büyük toplulukta duyurdum” ve “suçlarım beni yakaladı” aynı birinci tekil şahsın sözleridir. Eğer ilk cümleler kusursuz Maşiah’ın doğrudan biyografisi sayılır, fakat kendi suçlarından söz ettiği anda aynı ses başka biçimde açıklanıyorsa, değişikliği mezmur değil yorumcu yapmış olur.

Hristiyan teolojisi “benim suçlarım” sözünü Maşiah’ın kendi günahları değil, üzerine aldığı başkalarının günahları diye okuyabilir. Böyle bir öğretinin kendi iç mantığı vardır. Fakat Tehillim 40 bunu söylemez. Konuşan “onların suçları bana yüklendi” demez; “suçlarım beni yakaladı” der. İyelik dilini başkalarının hukuki suçlarının aktarılmasına çevirmek için önce vekaleten kapara öğretisini kabul etmek, sonra ayeti o öğretiye göre yeniden anlamlandırmak gerekir. Bu durumda mezmur kusursuz Maşiah fikrini kanıtlamaz; kusursuz Maşiah fikri mezmurun rahatsız edici cümlesini açıklamak için kullanılır.²⁹¹

İlahinin başlangıcındaki “çukurdan çıkış” da tek başına ölüm ve diriliş biyografisi kurmaz. Konuşan HaŞem’i sabırla beklediğini, feryadının işitildiğini, “şamata çukurundan ve balçıklı çamurdan” çıkarıldığını, ayaklarının kaya üzerine konduğunu ve ağzına yeni bir şarkı verildiğini anlatır. Bunlar çaresizlikten kurtuluşa geçen insanın güçlü şiirsel imgeleridir. Ölümden sonra bedenin yeniden hayata dönmesi cümlede açıkça söylenmez.

Şemot Rabba aynı imgelerin ne kadar geniş kullanılabildiğini gösterir. “Beni şamata çukurundan çıkardı” sözünü Mısır’dan çıkışla, “balçıklı çamurdan” ifadesini tuğla ve harç köleliğiyle, ayakların kaya üzerine yerleştirilmesini denizin geçilmesiyle ve yeni şarkıyı kurtuluş şarkısıyla ilişkilendirir. Bu bir midraşik okumadır; mezmurun tek peşat açıklaması değildir. Fakat çok önemli bir sınır gösterir: “çukurdan çıkmak” kendi başına fiziksel ölümden diriliş anlamına gelmez.²⁹²

Tehillim 40:7’deki İbranice de Hristiyan yorumun yorumunda önemli yer tutar: oznayim karita li, “bana kulaklar kazdın/açtın.” Karita, כרה kökünden gelir ve gerçek bir çukur kazmak için de kullanılabilir. Kulakla birlikte kullanıldığında ortaya çıkan imge işitmeye açılmaktır. Devamındaki cümle bunu doğal biçimde tamamlar: “O zaman dedim: İşte geldim… Tanrım, Senin isteğini yapmaktan hoşnutum ve Tora’n içimdedir.” Kulak işitmeye, işitmek İlahi isteği yapmaya, İlahi isteği yapmak da Tora’nın insanın içine yerleşmesine bağlanır.

Menahem ben Saruk’un Mahberet’i bu çizgiyi açıkça izler. “Kulaklar kazdın bana” sözünü İlahi sözleri işitmek ve yapmak için verilen kulaklar diye açıklar; “işte geldim” ifadesini kitapta yazılanı yerine getirmeye, “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum, Tora’n içimdedir” cümlesini de bu itaate bağlar. Aynı eserde düşünce başka bir yerde yine işitmek, yapmak ve yazılı öğretinin gereklerini yerine getirmek biçiminde açıklanır. Burada ölüm için hazırlanmış bir insan bedeni değil, HaŞem’in sözünü işitmeye açılan insan vardır.²⁹³

Hristiyan yorum, karita sözünü Şemot 21’deki İbrani kölenin kulağının delinmesine bağlar ve bunu Maşiah’ın kusursuz kulluğuna işaret sayar. Midraşik yorum “kulak” ile “itaat” arasında bir ilişki kurabilir; bu ilişki iki ayetin aynı fiili kullandığı anlamına gelmez. Fakat iki metin aynı fiili kullanmaz. Şemot 21:6’da ve-ratsa, “delecek” sözü רצע kökünden gelir. Tehillim 40’taki karita ise כרה köküdür. Aynı organın bulunması yorum yoluyla ilişki kurmaya izin verir; bunu doğrudan aynı İbranice kelime iması haline getirmez.²⁹⁴

Raşi’nin sonraki Yahudi eserlerinde aktarılan açıklaması da kulak ile Tora işitme arasındaki bağı korur. Ohr HaMeir, HaŞem’in kulakları “Tora sözlerini işitsinler diye” açtığını Raşi adına aktarır ve ayeti David’in ağzından okur. Sonra bu imgeyi ruhsal işitmeye kadar genişletir: insan yalnız sesi duymakla kalmaz, duyduğundan Tora ve musar çıkarabilecek hale gelir.²⁹⁵

“İşte geldim, kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır; Tanrım, Senin isteğini yapmaktan hoşnutum ve Tora’n içimdedir” cümlesi de tek başına “Tanah’ın her yerinde gelecekteki Maşiah’ın korban ölümü yazılmıştır” anlamına gelmez. Menorat HaMaor, Tehillim 40:9’u mitsvaları yerine getirirken insanın niyetini HaŞem’in isteğine yöneltmesi gerektiği bağlamında kullanır. “Tora’n içimdedir” sözü, öldürülmeye hazırlanan kusursuz beden fikrinden çok Tora’nın insanın iradesine ve hayatına girmesini anlatır.²⁹⁶

Pesikta de-Rav Kahana ayeti açıkça David’in sözü olarak aktarır: “David’in söylediği budur: Senin isteğini yapmaktan hoşnutum ve Tora’n içimdedir.” Ardından Tora’nın insanın içine ve kalbine yazılması düşüncesine geçer. Bu, Tehillim 40 ile Yeremya 31 arasında tek zorunlu edebi bağ kurmaz. Yine de Yahudi geleneğinin “Tora’n içimdedir” sözünü Tora’nın içselleştirilmesi dünyasında duyduğunu açıkça gösterir.²⁹⁷

“Korban ve minha istemedin… ola ve hatat talep etmedin” sözü kendi bağlamında başka bir karşılık taşır. Tora korbanları emrettiğine göre cümle “HaŞem korbanı hiçbir zaman istemedi” anlamına gelemez. I. Şemuel 15’te Şemuel’in Şaul’a söylediği “işitmek zevahtan iyidir” sözü gibi, burada da ritüel itaatin yerine geçirilemez. Menahem ben Saruk ayeti tam bu yönde açıklar: insan günah işlememeyi ve HaŞem’in sesini dinlemeyi korban getirmekten üstün tutmalıdır; mezmurun konuşanı da işitmek ve yapmak için geldiğini söyler.²⁹⁸

Hristiyan yorumun zinciri bundan daha fazlasını söyler. HaŞem hayvan korbanını nihai kapara olarak istemediğine göre başka bir korban istemelidir; “işte geldim” diyen kişi bu yeni korbandır; kusursuz itaat ettiği için günahsızdır; ölümü de kendi günahı için değil başkalarının günahları içindir. Fakat belirleyici cümle olan “işte geldim = kendimi günah korbanı olarak öldürülmeye sunuyorum” mezmurda bulunmaz. Konuşanın söylediği şey “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum; Tora’n içimdedir” cümlesidir.

Grek metin geleneğindeki ünlü farklılık da dikkat ister. Masoretik metindeki “kulaklar kazdın/açtın bana” yerine yaygın Grek metninde “bana bir beden hazırladın” biçimi bulunur; İbranilere Mektup da bu okumayı kullanır. Grek Mezmurlarının metin tarihi karmaşıktır. Bu yüzden farklılığın hangi aşamada ve hangi nedenle ortaya çıktığı konusunda gereğinden fazla kesin konuşmak doğru değildir. Hristiyanlık öncesi Grek çeviri geleneği başka, daha sonraki Hristiyan yorum başka bir katmandır.

Fakat “beden” okumasına en geniş ağırlık verilse bile Hristiyan yorumun sonucu yine çıkmaz. “Bana bir beden hazırladın” tek başına “bu beden bütün insanların günahları için öldürülecek kusursuz Maşiah bedenidir” demez. Mezmurun ilerleyen kısmındaki suç itirafı da yerinde kalır. Bir ayette “kulaklar” yerine “beden” okunması, birkaç ayet sonra “suçlarım beni yakaladı” diyen birinci tekil şahsı günahsız başka bir kişiye dönüştürmez. “Beden” ile “günahsız korban” arasında yine ek bir teolojik adım vardır.

“Kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır” sözü için de aynı sınır geçerlidir. Hristiyan yorum bunu bütün eski berit boyunca Maşiah’ın yazılı olduğunun ilanı sayar. Yahudi geleneğinde ise ifade David’in kendi Tora bağlılığı ve görevi içinde de okunmuştur. Şem HaGedolim, örneğin, sözü David’in Tehillim’le ve kendi öğreti göreviyle ilişkilendirir. Bu daha geç bir yorumdur ve peşatın tek açıklaması değildir. Fakat cümlenin zorunlu olarak gelecekteki çarmıh ölümünü bildirmediğini gösterir.

Mezmurun bütün hareketine bakıldığında çok insani bir ses duyulur. Konuşan ağır sıkıntıdan kurtarılmıştır. Bu kurtuluş onu HaŞem’e daha derin güvene götürür. Korbanın itaati satın alamayacağını kavrar; kulaklarının HaŞem’in sözünü işitmeye açıldığını, Tora’nın içine yerleştiğini ve İlahi isteği yapmak istediğini söyler. Doğruluğu toplulukta duyurur. Sonra aynı insan yeniden sıkıntıyla ve kendi suçlarıyla yüzleşir, yardım ister.

Aggadat Bereşit de Tehillim 40:13’teki “sayısız kötülük beni kuşattı” sözünü David’in başına gelen sıkıntılarla ilişkilendirir. David’in üzerine belaların toplandığını, HaŞem’in onu kurtardığını ve ardından şarkı söylediğini anlatır. Böylece başlangıçtaki çukurdan çıkarılma ile ilerideki yardım talebi aynı insan hayatı içinde kalır. İnsan kurtulur, şükreder, HaŞem’in isteğine yönelir; yine de yeni sıkıntılarla ve kendi kusurlarıyla karşılaşabilir.²⁹⁹

Tehillim 40’ın daha sonraki Maşiah düşüncesiyle ilişkilendirilmesi ayrı bir yorum katmanı olarak mümkündür. David’in yaşadıkları gelecekteki kurtuluş için model sayılabilir; rabbinik gelenek Tehillim’in birçok yerini geleceğe taşıyan deraşlar üretmiştir. Fakat bir mezmurun Maşiah’a uygulanabilmesi ile birinci tekil şahsın baştan sona “günahsız Maşiah’ın önceden kaydedilmiş biyografik sesi” olduğunu söylemek aynı şey değildir. İkinci iddia, mezmurun bütün sözlerinin aynı kimlikle uyuşmasını gerektirir.

Hristiyan yorumun okuması tam bu noktada seçici hale gelir. Çukur diriliştir; kulak kusursuz itaattir; “işte geldim” bedenin korban olarak sunulmasıdır; “benim hakkımda yazılmıştır” bütün Tanah’ın İsa’ya yönelmesidir. Fakat aynı konuşan “suçlarım beni yakaladı; başımın saçlarından daha çok oldular” dediğinde, bu cümle kusursuz Maşiah biyografisine sığmaz. O anda yeni bir açıklama gerekir. Mezmur ise konuşanın değiştiğini söylemez.

Yahudi kaynaklarının tekrar tekrar David, Tora’ya itaat, mitsvaların niyeti, teşuva ve kurtuluş çevresinde okuduğu ses çok daha bütünlüklüdür.³⁰⁰ HaŞem tarafından sıkıntıdan çıkarılmış bir insan konuşur. O’nun isteğini yapmayı arzuladığını, Tora’nın içinde olduğunu söyler; yine de kendi suçlarını bilir ve yeniden merhamet ister. Bu, kusursuzluk iddiası değil, insanın HaŞem’e yönelişidir.

Tehillim 40 bu nedenle Hristiyan yorumun ihtiyaç duyduğu “kusursuz insan korbanının monoloğunu” kendi içinde vermez. Bu kimlik, bazı cümlelerin Maşiah’a taşınması ve aynı kişinin günah itirafının başka türlü açıklanmasıyla metne dışarıdan yerleştirilir. Fakat metnin kendi sesi böyle bir değişimi gerektirmez. David’in sesi, kurtuluşu bilen, Tora’yı içine almak isteyen ve aynı zamanda kendi suçlarının ağırlığını itiraf eden insanın sesidir. Günahsız Maşiah’ın başkalarının günahları için korban olarak ölümü bu sesin doğal açıklaması değil, daha sonraki Hristiyan teolojisinin onun üzerine yerleştirdiği kimliktir.³⁰¹

Kaynaklar

289. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 3–5 ve 28–32. ↩

290. Kaynaklar: Tehillim 40; Tehillim 40:13; Bat Ayin, Tehillim 40 yorumu; Ohr HaMeir, Tehillim 40 yorumu. ↩

291. Kaynak: Tehillim 40. ↩

292. Kaynak: Şemot Rabba. ↩

293. Kaynaklar: Menahem ben Saruk; Mahberet. ↩

294. Kaynaklar: Şemot 21; Şemot 21:6. ↩

295. Kaynaklar: Ohr HaMeir; Raşi. ↩

296. Kaynaklar: Tehillim 40:9; Menorat HaMaor, Tehillim 40:9 yorumu. ↩

297. Kaynaklar: Tehillim 40; Yeremya 31; Pesikta de-Rav Kahana. ↩

298. Kaynaklar: Tehillim 40; Mahberet. ↩

299. Kaynaklar: Tehillim 40:13; Aggadat Bereşit. ↩

300. Kaynak: Tehillim 40. ↩

301. Kabalat.com, “Mezmurlar 40:6 – Bana bir beden hazırladın?”; “İsa, Nihai Kurban Mıdır?”; “Dürüstlerin Ölümü ile Aklanmak?”; “Fidye?”. ↩