61. İddia: Maşiah’a “HaŞem bizim doğruluğumuz” denmesi onun Tanrısal niteliğini gösterir

İddia başlığının kaynak notları: ⁵⁶¹

Hristiyan iddiası

“For this reason Jer. 23:5,6 calls Messiah ” The Lord our righteousness” , showing that through that one man’s perfect character, God’s righteousness would be imputed to His people. He was to be the promised seed of David: ” I will raise unto David a righteous branch, and a king shall reign and prosper…he shall be called, the Lord our righteousness” . The fact that the Targums apply this to Messiah shows that the promised seed of David was not just Solomon, as many Jews claim, seeing that he can hardly be called ” The Lord our righteousness” due to his later apostasy.”

Cevap

Hristiyan yorum Yeremya 23:5–6’yı gelecekteki David kralının olağanüstü doğruluğunu gösteren temel metinlerden biri sayar. Peygamber David için tsemakh tsadik, “doğru bir Dal”, çıkarılacağını; bu kişinin kral olacağını ve YHWH Tsidkenu diye anılacağını söyler. Hristiyan yorum, Targumun bu kişiyi Maşiah olarak tanımasını da önemli görür. Şelomo’nun hayatının sonundaki davranışlarını böyle bir adla bağdaştırmaz ve YHWH Tsidkenu ifadesini Maşiah’ın kusursuz karakteriyle, bu karakter aracılığıyla Tanrı’nın doğruluğunun halka ulaşmasıyla ilişkilendirir.⁵⁶²

Hristiyan yorumun gerçek iddiası daha dardır. O, Maşiah’ı ezelden beri var olan Tanrı’nın beden alması olarak görmez; David’in gerçek insan soyundan gelen bir insan kabul eder. Bu nedenle Yeremya 23:6’yı “Maşiah Tanrı mıdır?” sorusuna indirgemek onun gerçek iddiasını zayıflatır. Asıl savı, gelecekteki kralın sıradan bir doğruluktan daha fazlasını taşıdığı ve YHWH Tsidkenu adının bu özel niteliği bildirdiğidir.

Yeremya şöyle der: “İşte günler geliyor, der HaŞem; David için doğru bir Dal çıkaracağım. Kral olarak yönetecek, başarı gösterecek, ülkede adalet ve doğruluk yapacak. Onun günlerinde Yehuda kurtulacak, İsrael güven içinde yaşayacak. İşte ona verilecek ad: YHWH Tsidkenu.”⁵⁶³ Peygamber gerçekten gelecekteki David soyundan doğru kralı anlatır. Tartışma, bu adın ne söylediğindedir.⁵⁶⁴

İbranice ad יְהוָה צִדְקֵנוּ, YHWH Tsidkenu, biçimindedir. YHWH özne, tsidkenu ise “doğruluğumuz” ya da bağlama göre “bizi doğru çıkaran” anlamındadır. Cümlenin en yalın karşılığı “HaŞem bizim doğruluğumuzdur”dur. Bu, “kral bizim doğruluğumuzdur” cümlesi değildir. Tanah’taki isimler sık sık onları taşıyan kişinin ontolojik kimliğini değil, o kişi veya dönem üzerinden Tanrı’nın yaptığı şeyi bildirir. Bir çocuğa, şehre veya krala verilen ad Tanrı hakkında tam bir cümle taşıyabilir; adı taşıyan varlık bu nedenle Tanrı olmaz.

Raşi Yeremya 23:6’yı ה׳ מַצְדִּיק אוֹתָנוּ בְּיָמָיו שֶׁל זֶה, yani “HaŞem bu kişinin günlerinde bizi doğru çıkaracaktır” diye açıklar.⁵⁶⁵ Kral bir tarafta, İsrael’i doğru çıkaran HaŞem diğer taraftadır. Ad, kralın döneminde gerçekleşecek Tanrısal kurtuluşu taşır.⁵⁶⁶

Hristiyan yorumun başvurduğu Targum Yonatan bu ayrımı daha da belirginleştirir. Targum 23:5’te İbranicedeki “David için doğru bir Dal çıkaracağım” sözünü וַאֲקֵים לְדָוִד מְשִׁיחַ דְצַדִיקַיָא, yani “David için doğru Maşiah’ı çıkaracağım” diye açıklar ve Maşiah kelimesini cümleye açıkça koyar.⁵⁶⁷ Bu, eski Yahudi yorumunda Yeremya 23:5’in Maşiah’a uygulandığını doğrular. Fakat aynı Targum bir sonraki ayette YHWH Tsidkenu’yu יִתְעַבְּדָן לָנָא זַכְוָן מִן קֳדָם יְיָ בְּיוֹמוֹהִי, yaklaşık olarak “onun günlerinde HaŞem’in huzurundan bizim için liyakatler/doğruluklar meydana getirilecektir”, diye açıklar.⁵⁶⁸ Kaynak Maşiah kimliğini kabul ederken doğruluğun kaynağını yine HaŞem olarak bırakır. Maşiah ile HaŞem birbirine karıştırılmaz.⁵⁶⁹

Yeremya’nın aynı adı ikinci kez kullanması yorum için daha da güçlü bir ölçüttür. 33:16’da gelecek kurtuluş yeniden anlatılır: “O günlerde Yehuda kurtulacak, Yeruşalayim güven içinde yaşayacak. Ona verilecek ad: YHWH Tsidkenu.”⁵⁷⁰ İbranice וְזֶה אֲשֶׁר־יִקְרָא־לָהּ יְהוָה צִדְקֵנוּ der. Buradaki lah dişildir ve Yeruşalayim’e gider. Bu kez aynı Tanrısal cümleyi taşıyan kişi değil, şehirdir.

Eğer 23:6’daki YHWH Tsidkenu adı, onu taşıyan kişinin kendi özünde Tanrısal veya insanüstü bir doğruluğa sahip olduğunu kanıtlasaydı, aynı sonucu 33:16’daki Yeruşalayim için de çıkarmak gerekirdi. Oysa isim burada şehrin ontolojik niteliğini değil, onun yeniden kurulmasında HaŞem’in yaptığı şeyi ilan eder. Radak iki kullanımı doğrudan bağlar. Yeruşalayim sakinlerinin “HaŞem bizim doğruluğumuzdur” diyeceklerini söyler ve aynı adın daha önce Kral Maşiah için kullanıldığını hatırlatır. Metzudat David de şehrin yeniden kurulması sırasında HaŞem’in İsrael’i doğru çıkaracağı anlamını verir.⁵⁷¹

Yeremya’nın düşüncesi böylece tek bir çizgide ilerler. Doğru David kralı gelir; adalet ve doğrulukla yönetir; Yehuda kurtulur, İsrael ve Yeruşalayim güven içinde yaşar. Bu geleceğin üzerinde aynı cümle durur: YHWH Tsidkenu, HaŞem bizim doğruluğumuzdur. Ad hem kralın hem şehrin üzerinde bulunabilir, çünkü isim sahibinin özü yerine o dönemde açığa çıkan Tanrısal kurtuluşu anlatır.

Hazal da Tanrı’nın adını taşımanın Tanrı ile ontolojik özdeşlik kurmadığını açıkça gösterir. Bava Batra 75b’de Rabbi Şemuel bar Nahmani, Rabbi Yohanan adına üç şeyin Kutsal Olan’ın adıyla anılacağını söyler: tsadikler, Maşiah ve Yeruşalayim. Maşiah için Yeremya 23:6, Yeruşalayim için Yehezkel 48:35 kullanılır.⁵⁷² Midraş Tehillim aynı düşünceyi genişletir: Moşe Elohim diye anılabilir, İsrael “kutsal” diye adlandırılabilir, Maşiah ve Yeruşalayim Tanrı’nın adını taşıyabilir. İsim veya nitelik paylaşımı, yaratılmış olanı Tanrı’nın Kendisi haline getirmez.

Yeremya gelecekteki kralı açıkça doğru olarak tanımlar. Bir önceki ayet onu צֶמַח צַדִּיק, tsemakh tsadik, “doğru Dal”, diye adlandırır ve ülkede adalet ile doğruluk yapacağını söyler.⁵⁷³⁵⁷⁴ Maşiah’ın doğru bir kral olduğu Yeremya’nın açık öğretisidir. Fakat “doğru kral” ile “Tanrı’nın doğruluğunun insanüstü taşıyıcısı” aynı iddia değildir.

Yeremya kralın doğruluğunu ve yönetimini anlatır; ardından onun günlerinde HaŞem’in kurtarışını bildirir. YHWH Tsidkenu adı bu geleceği Tanrı’ya bağlar. 33:16’daki Yeruşalayim paraleli, isim sahibinin kişisel ahlaki niteliği ile ismin söylediği Tanrısal cümlenin ayrı olduğunu gösterir.

Bu, Maşiah’ın büyüklüğünü azaltmaz. Yeremya’nın kralı David soyundandır, doğrudur, adaletle yönetir ve İsrael onun günlerinde güven içinde yaşar. Fakat bütün bu düzenin kaynağı yine HaŞem’dir. Kralın adı bile dikkati yalnız krala kapatmaz; HaŞem’e yöneltir. Raşi “HaŞem bizi onun günlerinde doğru çıkaracak” der. Targum, Maşiah’ın günlerinde doğruluğun HaŞem’in huzurundan geleceğini söyler. Yeremya aynı adı Yeruşalayim’e verir. Radak iki kullanımı aynı Tanrısal bildirim altında açıklar.⁵⁷⁵

Yeremya 23:5–6’nın Yahudi geleneğinde Maşiah’a uygulanması gerçektir. Fakat YHWH Tsidkenu adı, Maşiah’ın bizzat YHWH’ye ait doğruluğu insanüstü biçimde taşıdığını kanıtlayan bir kimlik formülü değildir. Peygamberin cümlesi daha doğrudandır: Maşiah’ın günlerinde kurtuluşun ve doğru çıkarılmanın kaynağı HaŞem’dir. “HaŞem bizim doğruluğumuzdur.” Hristiyan yorumun bir sonraki adımı, bu adı Maşiah’ın kişisel doğruluğunun başkalarının hesabına geçirilmesi şeklinde okumaktır. Bu ise Yeremya’nın aynı kelimelerden çıkardığı ikinci bir öğreti değildir; ayrıca kanıtlanması gerekir.

Kaynaklar

561. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 5 ve 40. ↩

562. Kaynaklar: Yeremya 23:5–6; Targum. ↩

563. Kaynak: Yeremya 23:5–6. ↩

564. Kabalat.com, “Dal kimdir?”; Yeremya 23:5–6 incelemesi. ↩

565. Kaynaklar: Yeremya 23:6; Raşi, Yeremya 23:6 yorumu. ↩

566. Kaynak: Raşi. ↩

567. Kaynaklar: Yeremya 23:5; Targum Yonatan; Targum. ↩

568. Kaynaklar: Yeremya 23:5; Targum. ↩

569. Kaynak: Targum. ↩

570. Kaynak: Yeremya 33:16. ↩

571. Kaynaklar: Yeremya 33:16; Radak, Yeremya 33:16 yorumu. ↩

572. Kaynaklar: Yeremya 23:6; Yehezkel 48:35; Bavli, Bava Batra 75b. ↩

573. Kaynak: Yeremya 23:5–6. ↩

574. Kabalat.com, “Dal kimdir?”; Yeremya 23:5–6 incelemesi. ↩

575. Kaynaklar: Targum; Raşi; Radak. ↩