62. İddia: Maşiah’ın doğruluğu başka insanların hesabına geçirilecektir
Hristiyan İddiası:
Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeremya’nın Maşiah’a, yani Mesih’e “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adını vermesini iddialarına dayanak gösterirler. Onlara göre İsa, Tanrı’ya kusursuz biçimde itaat etti ve kendi isteğiyle öldü. Bu yüzden ona iman edenler Tanrı önünde doğru sayılır. “Hesabına yazılmak” derken, Maşiah’ın yaptıklarının iman edenlerin kendi doğruluğu gibi kabul edilmesini kastederler.
Tanah’ın Cevabı:
Yeremya, Kral Yoşiya’nın yoksul ve ihtiyaç içindeki insanların davalarına adaletle baktığını anlatır. Haşem bu adil yönetimi kendisini tanımak diye niteler (Yeremya 22:15–16). Bir sonraki bölümde David soyundan gelecek kral için de aynı sözler kullanılır: O, ülkede “adalet ve doğruluk” ile hükmedecektir (Yeremya 23:5–6). Peygamber kralın adil kararlarını ve halkın güvenliğini anlatır; kralın kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına yazılacağını söylemez.
Kralın günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael güven içinde yaşayacaktır. “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adı bu kurtuluşu Haşem’e bağlar. Peygamber aynı adı güven içinde yaşayacak olan Yeruşalayim’e de verir. Şehrin bu adla anılması, orada yaşayanların şehrin erdemleriyle doğru sayılacağını anlatmaz.
Yeremya, hükümdarın getireceği doğruluğu ülke hayatında görünür kılar. Yönetici adaletle hükmeder, Yehuda kurtulur ve İsrael güvenlik içinde yaşar. Yoşiya örneğinde adaletin anlamı daha da somuttur: Kral, yoksul ve muhtaç insanların davasını görür. Bir kralın doğruluğundan halkın faydalanması, onun adil kararlarının halkı korumasıdır. Herkesin kendi eyleminden sorumlu olması aynı şekilde sürer. (Yeremya 22:15–16).
Yehezkel 18’de doğru yaşayan bir babanın zorbalık eden oğlu, babası doğru yaşadı diye suçsuz sayılmaz. Zorbanın onun yolunu izlemeyen oğlu da babasının kötülüğü yüzünden ölmez. Haşem şöyle der: “Doğru kişinin doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü de kendi üzerinde olacaktır.” Kötülük yapan insan yolundan döner ve adaletle yaşarsa eski suçları anılmayacaktır. Doğru kişi kötülüğe dönerse önceki doğruluğu onu korumayacaktır. Her biri kendi davranışıyla değerlendirilir.
Yeremya 31:29–34 aynı sorumluluğu, herkesin kendi davranışının sonucuyla karşılaştığını gösteren ekşi üzüm örneğiyle anlatır: Ekşi üzümü kim yerse dişleri onun kamaşır. Ardından Haşem yeni antlaşmada Tora’sını halkın içine koyacağını, yüreğine yazacağını ve suçlarını bağışlayacağını söyler.
Bir insanın duası başkalarına yarar sağlayabilir. Avraam, Sedom’da doğru insanlar bulunursa şehrin onlar uğruna esirgenmesini ister; Haşem bu dileğe karşılık verir (Bereşit 18:23–32). Bu söz şehrin yıkımdan kurtulmasıyla ilgilidir; şehirdeki herkesin kişisel olarak doğru yaşadığını söylemez.
Altın Buzağı olayında Moşe halka merhamet edilmesi için dua eder. Haşem halkı yok etmekten vazgeçer. Moşe daha sonra bağışlanma ister ve halk bağışlanmazsa kendi adının Haşem’in kitabından silinmesini diler. Haşem ona “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” diye cevap verir (Şemot 32:11–14, 30–34). Moşe’nin duası halka yarar sağlar; günahı işleyenlerin sorumluluğu da belirtilir.
Tora, insanın yanlış yapan komşusunu uyarmasını da ister (Vayikra 19:17). Başkasının davranışıyla ilgilenmek ve onun için dua etmek önemlidir. Bunlar, bir kişinin bütün ahlaki davranışlarının başka bir kişi tarafından yapılmış sayılmasıyla aynı şey değildir.
Vayikra 4:27–31’de yanlışlıkla günah işleyen kişi kusursuz bir keçi getirir; kohen onun için bağışlanma işlemini yerine getirir. Kusursuzluk, hayvanın bedeni için konan şarttır. Yom Kippur’da halkın günahları canlı keçinin üzerinde itiraf edilir ve keçi onları çöle taşır. Bu işlemler bağışlanma ve arınmayla ilgilidir. Hayvanın kendi ahlaki seçimleriyle yaptığı ve bir insana aitmiş gibi onun hesabına yazılabilecek davranışları yoktur.
Yeşaya 53:11–12’de doğru kul birçok kişiyi bilgisiyle doğruya yöneltir, onların suçlarının doğurduğu yükü taşır ve suçlular için dua eder. 52:15 ile 53:4–6’da bunun neye karşılık geldiği görülür. Uluslar, önce cezalandırıldığını sandıkları İsrael’e karşı kendi yaptıklarını fark ederler. Kula verilen bilgi ve doğruluk, başka insanların yolunu düzeltmesine yardım eder. Bir başkasının doğruluğundan böyle yararlanmak, o doğruluğun kişinin kendi ameli olarak hesabına yazılması anlamına gelmez. Yehezkel 18:20 doğruluğu ve suçu, onu işleyenin üzerinde bırakır.
Yeremya adaletle yöneten bir kralı anlatır. Yehezkel ise kötülüğünden dönen kişinin bağışlanacağını ve yaptığı doğrulukla yaşayacağını söyler. Kralın kişisel doğruluğunun başkasına aktarıldığı iddiası, Yeremya’nın bu adlandırmasında bulunmaz.
Tanah kaynakları: Yeremya 22:15–16, 23:5–6, 31:29–34 ve 33:16, Yehezkel 18:5–24 (18:20–24), Bereşit 18:23–32, Şemot 32:11–14, 30–34 (Sefaria, 32:32–33), Vayikra 4:27–31, 16:21–22, 30, 19:17 ve Yeşaya 53:10–12.



