78. İddia: Miha 5 Maşiah’ın ilk gelişte dövülüp ikinci gelişte barış getireceğini anlatır

İddia başlığının kaynak notları: ⁸⁰⁵

Hristiyan iddiası

“From all this it should be clear that there are two comings of Messiah; one at which he is persecuted by Israel after having been born as their Messiah at Bethlehem, followed by a period in which Israel are rejected by God until they repent, at which time Messiah will come again to save Israel from an Assyrian invasion and establish the Messianic Kingdom worldwide.”

Cevap

Hristiyan yorumun Miha 5 üzerine kurduğu yorumun merkezi yalnız Betlehem değildir. Ona göre metin Maşiah’ın iki ayrı gelişini anlatır. İlk gelişte Maşiah Betlehem’de doğar, İsrael tarafından reddedilir ve dövülür. Bunun ardından Tanrı İsrael’i bir süre bırakır. Maşiah daha sonra ikinci kez gelir; İsrael onu kabul eder, düşmanlarından kurtulur ve dünya çapındaki Maşiah krallığı kurulur. Hristiyan yorum bu diziyi açıkça Miha 5’in kendi olay sırası olarak sunar. Kendi cümlesinde de ilk ayetteki “İsrael’in yargıcını değnekle yanağından vuracaklar” sözünü Maşiah’a bağlar ve sonraki “bu kişi barış olacak” sözünü onun ikinci gelişine taşır. Hristiyan yorumun kurduğu ilk özdeşlik metinde açık değildir. “İsrael’in yargıcını değnekle yanağından vuracaklar” cümlesi Masoretik bölümlemede Miha 5:1 değil, Miha 4:14’tür:⁸⁰⁶ בַּשֵּׁבֶט יַכּוּ עַל־הַלְּחִי אֵת שֹׁפֵט יִשְׂרָאֵל Ba-şevet yakku al ha-lehi et şofet Yisrael. “İsrael’in yargıcını değnekle yanağından vuracaklar.” Masoretik metin bu ayetin sonunda bir bölüm ayrımı da taşır; Betlehem sözü bundan sonra başlar. Bu tek başına iki metin arasında hiçbir ilişki bulunmadığını göstermez, fakat Hristiyan yorumun yaptığı gibi “ilk cümlede dövülen Maşiah, ikinci cümlede Betlehem’den çıkan aynı Maşiah’tır” sonucunu gramerin verdiği açık bir özne devamlılığı olarak sunmayı engeller.

Daha önemlisi, “İsrael’in yargıcı” ifadesinin Maşiah olduğu ayette söylenmez. Hristiyan yorum bunu kanıtlamadan kabul eder. Raşi’nin açıklaması bunun ne kadar ciddi bir boşluk olduğunu gösterir. Raşi, Miha 4:14’te yanağından vurulan kişiyi Maşiah olarak açıklamaz. İsrael’in kendi neviimini ve yargıçlarını küçümsediğini ve onları yanağından vurduğunu söyler; Babil’in başarısını da bu günahla ilişkilendirir.⁸⁰⁷ Daha eski bir rabbinik kaynak çok daha ileri gider. Pesikta de-Rav Kahana aynı ayeti doğrudan Navi Miha’nın kendisine uygular. Tanrı’nın daha önce Miha’yı gönderdiği, halkın ise onu yanağından vurduğu anlatılır ve bunun için tam olarak “İsrael’in yargıcını değnekle yanağından vuracaklar” ayeti getirilir. Bu bir deraştır ve ayetin tek peşatı sayılmamalıdır. Fakat Hristiyan iddiası açısından çok önemli bir tanıktır. Çünkü erken Yahudi geleneği “şofet Yisrael” sözünü zorunlu olarak gelecekte öldürülecek Maşiah diye okumamıştır. Ayet bir İsrael önderinin veya navi gibi otorite taşıyan kişinin aşağılanmasını anlatabilecek bir dil olarak anlaşılmıştır.

Targum Yonatan ise bundan da güçlü bir karşılaştırma sağlar. Aynı Targum, Miha 5:1’e geldiğinde Betlehem’den çıkacak kişiyi hiç tereddüt etmeden “Maşiah” diye adlandırır:⁸⁰⁸ מִנָךְ קֳדָמַי יִפּוֹק מְשִׁיחָא “Senden Benim önümden Maşiah çıkacak.” Fakat bir önceki ayette, yani yanağa vurma cümlesinde Maşiah demez. Orada “İsrael’in yargıçlarını” çoğul biçimde anlatır. Başka bir deyişle, Maşiah yorumunu açıkça bilen ve kullanan eski Yahudi çeviri geleneği bile Hristiyan yorumun birleştirdiği iki özneyi birleştirmez. Miha 4:14’te dövülen kişinin Maşiah olduğu kanıtlansaydı, Hristiyan yorumun olay zinciri kurulabilirdi:⁸⁰⁹ Önce Maşiah dövülür, ardından Betlehem’den çıkan aynı Maşiah anlatılır, İsrael bırakılır ve sonunda Maşiah barışı kurar. Fakat ilk özdeşlik metinde bulunmadığında yapı değişir: İsrael’in yargıcı veya yargıçları aşağılanır; ardından Betlehem ve David hanesinden gelecekteki yönetici tanıtılır. İsrael’in sıkıntısı sona erer, dağılmış kardeşler birleşir, yönetici sürüyü güder ve güvenlik ile barış gelir. Bu ikinci sıra, ayetlere ölüm, diriliş ve ikinci geliş eklemeden ilerler. Raşi’nin Miha 5 yorumunda bu yapı özellikle açıktır. Betlehem’den çıkacak kişiyi açıkça Maşiah ben David diye tanımlar. Ardından “Bu nedenle onları, doğuracak olan doğuruncaya kadar verecek” sözünü, İsrael’in Maşiah’ı öldürmesinden sonra cezalandırılması olarak açıklamaz. Peşatında İsrael’in düşmanlarının eline verilmesinin, Tsion’un doğum sancılarının sona erip çocuklarını doğurmasına kadar süreceğini söyler. Daha sonra Yehuda ile diğer kabilelerin yeniden birleşmesini anlatır. Ardından Maşiah İsrael’i güder ve sürgünler geri döner.⁸¹⁰

Hristiyan yorumun Miha 5:2 hakkında kullandığı küçük bir soru işareti bu bağlantının ne kadar belirsiz olduğunu gösterir: “Therefore (because of their smiting of Messiah in v.1?)…” diye yazar; yani yaklaşık olarak: “Bu nedenle — birinci ayette Maşiah’ı dövmeleri nedeniyle mi? — Tanrı onları bırakacaktır…” Hristiyan yorumun kendisi bile parantez içindeki soru işaretiyle bu nedensel bağlantının ayette açıkça verilmediğini gösterir. Fakat birkaç cümle sonra ihtimal olarak sunduğu bağlantı kesin bir tarih şemasına dönüşür: İsrael ilk gelişte Maşiah’a eziyet eder; Tanrı onları bırakır; onlar ileride teşuva eder; aynı Maşiah ikinci gelişte dönerek onları kurtarır. Tam sorun buradadır. Soru işaretinin bulunduğu yerde iki geliş öğretisi kurulur. Miha 5:2’de gerçekten bir bekleme dönemi vardır:⁸¹¹ לָכֵן יִתְּנֵם עַד־עֵת יוֹלֵדָה יָלָדָה Lakhen yitnem ad et yoleda yalada. “Bu nedenle onları, doğuracak olan doğuruncaya kadar bırakacak.” Fakat bir bekleme süresinin bulunması, Maşiah’ın iki kez geleceğini göstermez. Bekleyen İsrael olabilir. Sürgün süresi sona erebilir. Tsion doğum sancısı yaşayan kadın gibi tasvir edilebilir. Dağılmış kabilelerin birleşme zamanı beklenebilir. Nitekim Raşi peşatı tam olarak bu yönde açıklar. Ayet, “Maşiah birinci kez gelecek, ayrılacak ve daha sonra ikinci kez gelecek” demez.⁸¹²

Bunu ayetin devamı daha da belirgin hale getirir: וְעָמַד וְרָעָה בְּעֹז יְהוָה Ve-amad ve-ra’a be-oz HaŞem. “Duracak ve HaŞem’in gücüyle sürüsünü güdecek.” Ardından halkın güven içinde yaşayacağı, bu yöneticinin büyüklüğünün yeryüzünün uçlarına ulaşacağı söylenir: כִּי־עַתָּה יִגְדַּל עַד־אַפְסֵי־אָרֶץ “Çünkü şimdi büyüklüğü yeryüzünün uçlarına ulaşacak.” Sonra: וְהָיָה זֶה שָׁלוֹם “Ve bu, barış olacak.” sözü gelir. Aynı anlatı içinde yönetici ortaya çıkar, sürüyü güder, halk güven içinde yaşar, etkisi yeryüzünün uçlarına ulaşır ve barış tesis edilir. Metin bu fiillerin ortasına Maşiah’ın ölümü, dirilişi, göğe çıkışı ve çok uzun bir ara dönem koymaz. Raşi özellikle “ve-haya ze şalom” sözünü:⁸¹³ גמור וקבוע באין הפסק עוד şeklinde açıklar: artık kesintiye uğramayan tam ve kalıcı barış. Önceki kurtuluşların ardından yeniden sıkıntı gelmişti; bu barış ise öyle olmayacaktır. Bu açıklama, Maşiah beklentisinin nasıl sınanacağı bakımından önemlidir. Miha’nın yöneticisi yalnız doğum yeri veya soyuyla tanımlanmaz. Ne yaptığı ve onun döneminde dünyanın ne hale geldiği de kimliğinin parçasıdır. HaŞem’in gücüyle yönetir. İsrael güven içinde yaşar. Dağılmış kardeşler birleşir. Büyüklüğü yeryüzünün uçlarına ulaşır. Barış gerçekleşir. Hristiyan yorumun yorumunda ise bu sonuçlar İsa’nın ilk gelişinde meydana gelmediği için metin ikiye ikiye bölünür. İsa’yla ilişkilendirilebilecek olduğu düşünülen ilk unsurlar “birinci geliş”e alınır; gerçekleşmemiş sonuçlar ise “ikinci geliş”e ertelenir.

Miha bu ayrımı yapmaz. Hristiyan yorum, neviimin gelecekte birbirinden uzak olayları aynı görüm içinde yan yana verebilmesinden hareketle ayetlerin bitişikliğinin iki geliş iddiasını tek başına çürütmediğini söyler. Bu doğrudur; peygamberlik dili her zaman ayrıntılı bir kronoloji vermez ve bir navi uzak dönemleri tek ufukta görebilir. Fakat iki geliş öğretisinin Miha’nın içinden çıkması için metnin iki gelişi ayıran bir işaret vermesi gerekir. Yönetici ilk kez gelir, ayrılır, ölür, dirilir, göğe çıkar ve sonra geri döner biçimindeki halkaların hiçbiri Miha 5’te söylenmez.⁸¹⁴ Dahası, ilk gelişin dayandırıldığı “yanağından vurulan İsrael yargıcı”nın Maşiah olduğu bile kanıtlanmış değildir. Raşi bunu İsrael’in neviim ve yargıçlarına uygular. Pesikta bunu Miha’nın kendisine uygular. Targum aynı ayette İsrael’in yargıçlarından söz eder ve Maşiah kelimesini ancak sonraki Betlehem ayetinde kullanır.⁸¹⁵ İki geliş görüşü bu nedenle Miha’nın içinden çıkmaz; İsa biyografisi Miha’nın farklı cümlelerine dağıtılır. İsa’nın aşağılanması “yargıcı yanağından vurmak” sözüne, Betlehem İsa’nın doğumuna, İsrael’in bırakılması İsa’nın reddedilmesinin sonucuna ve bekleme süresi İsa’nın dünyadan ayrıldığı uzun döneme bağlanır.

Barış ve dünya çapındaki yönetim ise ikinci gelişe bırakılır. Miha bu bağlantıları bu sıra içinde kurmaz. Kabalat.com’daki “Maşiah iki kez mi gelecek?” çalışması da iki geliş görüşünün Tanah’ın açık sözünden kurulmadığını belirtir.⁸¹⁶ Miha’nın verdiği tablo daha sıkıdır. Önce İsrael’in aşağılanması ve sıkıntısı vardır. Sonra David’in Betlehem kökünden gelecek yönetici tanıtılır. Bir bırakılma dönemi sona erer. İsrael’in kardeşleri yeniden birleşir. Yönetici HaŞem’in gücüyle sürüyü güder. Halk güven içinde yaşar. Onun büyüklüğü yeryüzünün uçlarına ulaşır ve kalıcı barış gelir. Raşi, Radak ve Targum bu yöneticiyi Maşiah’la ilişkilendirebilir; fakat hiçbiri bu metni “aynı Maşiah önce gelir, başarısız görünen ilk dönemin ardından ölür veya ayrılır, sonra ikinci kez dönüp kalan görevleri tamamlar” şeklinde açıklamak zorunda değildir. Raşi ve Radak açıkça Maşiah ben David okumasını korurken yöneticinin gerçek krallık ve barış işlevlerini gelecekteki tek Maşiah ile ilgili çerçevede tutarlar.

⁸¹⁷Miha 5 Maşiah’ın iki gelişini öğretmez. Hristiyan yorumun iki geliş sonucuna ulaşabilmesi için önce Miha 4:14’teki dövülen yargıcı Maşiah yapması, sonra bu kişiyi Betlehem yöneticisiyle özdeşleştirmesi, ardından “onları bırakacak” sözünü Maşiah’ın dünyadan ayrıldığı dönem olarak okuması ve son olarak gerçekleşmemiş barış ile krallık vaatlerini ikinci gelişe taşıması gerekir.⁸¹⁸ Bu ara halkaların hiçbiri ayette yazılı değildir. Miha’nın yöneticisi gelecek, ayrılacak ve yeniden gelecek kişi olarak değil; HaŞem’in gücüyle İsrael’i yönetecek, halkı güven içinde yaşatacak ve kalıcı barışı gerçekleştirecek kral olarak tanıtılır. İki geliş görüşü bu metnin açıkladığı bir çözüm değildir; İsa’nın ilk yaşamında gerçekleşmeyen Maşiah görevlerini daha sonraki bir zamana taşıyabilmek için Hristiyan yorumun metne uyguladığı Hristiyan zaman şemasıdır.

Kaynaklar

805. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 35–41. ↩

806. Kaynaklar: Miha 5:1; Miha 4:14. ↩

807. Kaynaklar: Miha 4:14; Raşi, Miha 4:14 yorumu. ↩

808. Kaynaklar: Miha 5:1; Targum Yonatan; Targum. ↩

809. Kaynak: Miha 4:14. ↩

810. Kaynaklar: Miha 5; Raşi, Miha 5 yorumu. ↩

811. Kaynak: Miha 5:2. ↩

812. Kaynak: Raşi. ↩

813. Kaynak: Raşi. ↩

814. Kaynak: Miha 5. ↩

815. Kaynaklar: Miha 5; Targum; Raşi, Miha 5 yorumu. ↩

816. Kaynak: Miha 5. ↩

817. Kaynaklar: Targum; Raşi; Radak. ↩

818. Kaynaklar: Miha 5; Miha 4:14. ↩