79. İddia: Miha’daki Asur modern Arap devletlerini temsil eder
İddia başlığının kaynak notları: 819
Hristiyan iddiası
“Assyria has its modern counterpart in the Arab powers surrounding Israel. At any moment we will see a massive Arab invasion of Israel, and the horrors of the ensuing holocaust will lead Israel to repent of their rejection of their Bethlehem-born Messiah, Jesus.”
Cevap
Hristiyan yorum, Miha 5’teki Aşur’u yalnız eski bir imparatorluk olarak görmez. Önce Betlehem’den çıkacak yöneticiyi İsa olarak belirler; ardından onun ikinci gelişte İsrael’i Aşur saldırısından kurtaracağını söyler. Sonra bu Aşur’un günümüzdeki karşılığını İsrael’i çevreleyen Arap güçleri olarak tanımlar. Beklentisi oldukça ayrıntılıdır: büyük bir Arap saldırısı İsrael’i ağır bir felakete sürükleyecek, bunun sonucunda Yahudiler Betlehem’de doğduğunu düşündüğü İsa’yı reddettiklerinden dolayı teşuva edecek, İsa geri dönerek onları kurtaracak ve dünya çapındaki krallığı kuracaktır. Hristiyan iddiası “Aşur kelimesinin sözlük anlamı Arap demektir” gibi basit bir iddia değildir. Tarihsel Aşur’un son günlerde İsrael’e saldıracak modern Arap güçlerinin peygamberlikteki karşılığı olduğunu söyler. Bu nedenle yalnız “Aşur Arap demek değildir” demek savı cevaplamaz. Miha’nın Aşur’u daha sonraki bir düşmanın örneği olabilir; asıl kanıtlanması gereken, bu düşmanın neden özellikle modern Arap devletleri olduğudur. Miha’nın sözleri, Yahudi ayet numaralandırmasında 5:4–5’te şöyledir:
וְהָיָה זֶה שָׁלוֹם אַשּׁוּר כִּי־יָבֹא בְאַרְצֵנוּ וְכִי יִדְרֹךְ בְּאַרְמְנוֹתֵינוּ וַהֲקֵמֹנוּ עָלָיו שִׁבְעָה רֹעִים וּשְׁמֹנָה נְסִיכֵי אָדָם “Bu barış olacak. Aşur ülkemize gelirse, saraylarımızda yürürse, ona karşı yedi çoban ve sekiz insan önderi çıkaracağız.” Sonraki ayet devam eder: וְרָעוּ אֶת־אֶרֶץ אַשּׁוּר בַּחֶרֶב וְאֶת־אֶרֶץ נִמְרֹד בִּפְתָחֶיהָ… “Aşur ülkesini kılıçla, Nimrod ülkesini kapılarında yönetecekler/ezecekler… ve Aşur ülkemize geldiğinde bizi Aşur’dan kurtaracak.” İlk dikkat çekici nokta, Aşur adının tek kez geçmemesidir. Aynı birkaç satır içinde tekrar tekrar Aşur denir; hatta açıkça: אֶרֶץ אַשּׁוּר — erets Aşur — “Aşur ülkesi” ifadesi kullanılır. Bunun hemen yanında: אֶרֶץ נִמְרֹד — erets Nimrod — “Nimrod ülkesi” bulunur. Raşi “Nimrod ülkesi”ni açıkça Bavel olarak açıklar. Böylece Miha’nın coğrafi dili soyut bir “geleceğin düşmanları” ifadesinden daha somuttur. Aşur ülkesi ile Nimrod/Bavel ülkesi yan yana bulunmaktadır. Bundan da önemlisi, Aşur Miha’nın yaşadığı dünya için bilinmeyen, yalnız uzak gelecekte anlam kazanacak gizemli bir isim değildi. Miha kitabı daha ilk ayette peygamberin Yehuda kralları Yotam, Ahaz ve Hizkiya dönemlerinde yaşadığını söyler. II. Melahim ise Hizkiya’nın on dördüncü yılında Sanheriv, Aşur kralının, Yehuda’nın tahkim edilmiş kentlerine saldırdığını açıkça anlatır.820
Başka bir deyişle Miha’nın okuyucusu “Aşur” sözcüğünü işittiğinde karşısında gerçek bir siyasi ve askeri güç vardı. Bu yalnız modern tarihçilerin geriye dönük tespiti değildir. Tanah’ın kendi tarih anlatısı Miha’nın adını verdiği dönem ile Aşur saldırısını doğrudan birbirine bağlar. Raşi’nin Miha 5:4 açıklaması bu bağlantıyı neredeyse açıkça söyler. “Aşur gelirse” sözündeki ki kelimesini “eğer” anlamında okur ve ardından:821 אִם יָבֹא בְּאַרְצֵנוּ כַּאֲשֶׁר בָּא עַתָּה der: “Şimdi geldiği gibi ülkemize gelirse.” Raşi için Miha’nın Aşur imgesi, peygamberin yaşadığı dönemdeki gerçek Aşur saldırısından kopmuş değildir.822 Radak ise gelecekteki Maşiah okumasını açıkça koruduğu halde aynı noktayı daha da belirgin biçimde ifade eder. “Aşur ülkemize geldiğinde” sözünü açıklarken önce: “Şimdiki zamanda Aşur’un ülkemize gelmesinden duyduğumuz korkunun yerine…” der. Sonra geleceğe geçer: o zamanda bir düşman şimdiki Aşur kralının geldiği gibi gelirse Maşiah kralının önderleri ona karşı duracaktır. Bu açıklama değerlidir. Çünkü iki şeyi aynı anda kabul eder. Birincisi, Miha’nın Aşur’u tarihsel Aşur’dur. İkincisi, tarihsel Aşur’un saldırısı gelecekteki düşman için bir örnek haline gelebilir. Bu ikisi arasında hiçbir çelişki yoktur.
Bir çocuk geçmişte boğulmaktan kurtarılmışsa ve yıllar sonra başka bir tehlikeyi anlatırken “yine o dalgalar üzerimize gelirse” deniyorsa, eski olay yeni bir tehlikenin biçimini açıklayabilir. Fakat bundan gelecekteki tehlikenin hangi denizden, hangi ülkeden veya hangi kişiden geleceği kendi başına çıkarılamaz. Radak’ın yaptığı da buna benzer. Gelecekteki düşman için “Aşur kralının şimdi geldiği gibi” der. Fakat:823 “Aşur bundan sonra Arap halklarının adı olacaktır” demez. İbn Ezra da ayeti Aşur adıyla bırakır: “İnsan Aşur’dan korkmayacak; ülkemize gelmek isterse bu yöneticinin birçok önderi ona karşı kalkacaktır.” Metsudat David ise daha farklı bir gelecek resmi çizer. Maşiah dönemindeki barış o kadar güçlü olacaktır ki Aşur ülkeye gelse bile geçmişte olduğu gibi savaşmak için gelmeyecek, boyun eğmiş halde gelecektir. Abarbanel de gelecekteki Maşiah kralı bağlamını benimser, fakat yine Aşur’u Aşur olarak bırakır ve İsrael’in Aşur üzerinde üstünlük kurmasını anlatır.824 Eski bir halk adının daha sonraki bir düşmana uygulanabilmesi, Hristiyan yorumun modern eşleştirmesini kanıtlamaz. Aşur = İsrael çevresindeki modern Arap devletleri denklemi bulunmaz. Hazal ayeti geleceğe de uygular. Sukka 52b, Miha’nın “yedi çoban ve sekiz insan önderi” sözünü son günler bağlamında ele alır. Yedi çobanın ve sekiz önderin kimler olduğu sorulur; David, Adam, Şet, Metuşelah, Avraam, Yaakov, Moşe, Yişai, Şaul, Şemuel, Amos, Tsefanya, Hizkiya, Eliyahu ve Maşiah gibi kişiler sayılır.
825Bu nedenle “Yahudi geleneği Miha 5’i yalnız Sanheriv dönemine kapatmıştır” demek doğru değildir. Ayetin eskatolojik bir deraşı vardır. Hristiyan yorumun savının sınırı tam bu noktada ortaya çıkar. Hazal gelecekteki yedi çoban ile sekiz önderi tanımlar. Maşiah’ı da onların arasında anar. Fakat Aşur’u modern Arap devletleri diye tanımlamaz. Üstelik daha sonraki Yahudi deraşlarında eski ulus adlarının başka tarihsel güçlere uygulanabildiği örnekler de vardır. Bir gelenek Miha’nın Aşur sözünü Pers tehdidiyle ilişkilendirmiştir. Bu veri özellikle önemlidir, çünkü basit bir itirazı ortadan kaldırır. Eski bir halk adının daha sonraki bir düşmana simgesel olarak uygulanması Yahudi yorum geleneğine bütünüyle yabancı değildir. Fakat bu, Hristiyan yorumun işini kolaylaştırmak yerine daha zor hale getirir. Çünkü Aşur daha sonraki bir düşman için kullanılabiliyorsa şu soru kaçınılmaz hale gelir: Neden Pers değil de Arap? Neden tek bir Mezopotamya gücü değil de İsrael’in çevresindeki farklı devletlerden oluşan bir blok? Neden başka bir gelecek imparatorluğu değil? Neden Gog ve Magog topluluğu değil? Neden yalnızca İsrael’e saldıran herhangi bir son dönem düşmanının genel modeli değil? Bu seçeneklerden birini diğerlerinden ayıracak ölçü metnin içinde bulunmalıdır.
Hristiyan yorum böyle bir ölçü göstermez. Yalnız Aşur’un İsrael’e saldırdığını, modern dönemde de İsrael’in Arap komşularıyla savaş yaşadığını görür ve iki tarafı birbirine bağlar. Ardından bu bağlantıyı daha büyük bir zincire yerleştirir: Aşur = modern Arap güçleri. Aşur saldırısı = gelecekteki büyük Arap istilası. Bu istila = İsrael’i İsa hakkında teşuvaya götürecek felaket. Betlehem yöneticisi = İsa. Kurtuluş = İsa’nın ikinci gelişi. Bunlardan yalnız ilk savaş imgesi Miha 5’in içindedir. Geri kalan kimliklerin ayrıca kanıtlanması gerekir. Hristiyan yorumun kendi metni, “Aşur’un modern karşılığı İsrael’i çevreleyen Arap güçleridir” diyerek bu eşitliği doğrudan kendisi kurar.826 Miha ise “modern karşılık” diye bir açıklama yapmaz. Dahası, 5:5’teki “Aşur ülkesi” ve “Nimrod ülkesi” ifadeleri Hristiyan yorumun geniş Arap koalisyonu yorumunu daha da zorlaştırır. Raşi’nin “Nimrod ülkesi Bavel’dir” açıklaması, görüntüyü belirli bir Mezopotamya dünyasına bağlar. Hristiyan yorum ise bu iki coğrafi ifadeyi, İsrael’in çevresinde bulunan çok sayıda modern devleti kapsayan siyasi bir kategoriye dönüştürür. Hristiyan yorum, eski bir imparatorluk adını daha sonraki benzer düşman gücünün modeli sayar. Yahudi yorumunda tarihsel örüntülerin sonraki olaylara uygulanması örnekleri bulunur; fakat bu durum Miha’daki Aşur’u modern Arap devletleriyle özdeşleştirmez.
“Aşur MÖ çağında ortadan kalktı; öyleyse ayetin gelecekle hiçbir ilişkisi olamaz” demek bu yüzden yetersizdir. Fakat bundan yalnız şu sonuç çıkar: Aşur gelecekteki düşman için bir örnek olabilir. Şu sonuç çıkmaz: Aşur özellikle modern Arap devletleridir. Birincisinin Yahudi yorumunda gerçek dayanakları vardır. İkincisinin ise Hristiyan yorum tarafından ayrıca kurulması gerekir. Malbim bunun ne kadar önemli olduğunu gösteren daha geç bir örnektir. O da Miha 5’i son günlere taşır; hatta Gog ve Magog savaşlarıyla ilişkilendirir. Ancak gelecekteki çatışmayı açıklarken Mısır, Elam, Meşeh, Tuval, Edom, Pers, Kuş, Put, Gomer ve Togarma gibi çeşitli Tanah adları üzerinden karmaşık bir yapı kurar. Aşur’u bütün bunların yerine “Arap devletleri” diye çevirmek onun yöntemi değildir.827 Eskatolojik okuma ile Hristiyan yorumun modern siyasi eşleştirmesi aynı şey değildir. Üstelik çağdaş siyasi harita değiştikçe aynı yöntem yeni eşleştirmeler üretebilir. Bir dönemde İsrael’in başlıca askeri tehdidi Arap koalisyonu olarak görülürse Aşur “Arap güçleri” olur; başka bir dönemde tehdit değişirse aynı örüntü başka bir devlete taşınabilir. Metin hangi modern aktörün seçileceğini belirlemiyorsa peygamberlik geleceği önceden tanımlamak yerine güncel olayların ardından yeniden adlandırılan bir şablona dönüşür.
Miha’nın kendisi bundan daha somut konuşur. Peygamber Aşur adını verir. Aşur ülkesinden söz eder. Nimrod ülkesini de yanına koyar. Kendi döneminde Aşur Yehuda için gerçek bir tehdittir. Raşi “şimdi geldiği gibi” der. Radak gelecekteki düşmanı, “şimdiki Aşur kralının geldiği gibi” gelecek düşman üzerinden açıklar. Bu, çok daha ölçülü bir modeldir: tarihsel Aşur gelecekteki düşman saldırısının örneği olabilir.828 Hristiyan yorum ise örnekten kimliğe geçer. Sonra bu kimliği İsa’nın ikinci gelişinin tarih şemasına bağlar. İki geçiş de Miha’nın söylemediği ek bilgilere dayanır. Miha 5’in gelecekteki Maşiah dönemine uygulanması Yahudi yorum geleneğinde gerçek bir okumadır. Aşur’un daha sonraki düşman güçleri için simgesel örnek olarak okunması Yahudi yorumunda bulunur. Fakat “Aşur, İsrael’i çevreleyen modern Arap devletleridir” sonucu bunlardan çıkmaz. Ayette Araplar adı yoktur, modern devletlerden söz edilmez ve Aşur’un hangi gelecekteki siyasi topluluğa karşılık geleceğini belirleyen bir işaret verilmez. Hristiyan yorumun asıl sorunu Aşur’u simgesel okuması değildir. Simgesel okumada mümkün olan birçok gelecek düşman arasından modern Arap devletlerini seçip, sonra bu seçimi İsa’nın ikinci gelişine kanıt olarak kullanmasıdır. Miha’nın metni bu seçimi yapmaz.
