83. İddia: İsa’nın bilge olması Yeşaya 11’in yeterli ilk gerçekleşmesidir

İddia başlığının kaynak notları: ⁸⁷¹

Hristiyan iddiası

“Thus Messiah was to have vast access to God’s spirit-power, both to perform miracles (” might” ) and in terms of supreme spiritual understanding of God. An examination of the teaching of Jesus clearly shows that he did have immense knowledge of God’s ways, and contemporary records attest to the extraordinary miracles he performed. However, this was but a minor fulfilment of what he will achieve when he ‘comes forth’ in the future.”

Cevap

Hristiyan yorum, Yeşaya 11’in İsa’nın yaşamında bütünüyle gerçekleşmediğini kabul eder. Onun savı daha dardır: Yişay’ın soyundan gelecek kişinin üzerinde HaŞem’in ruhu bulunacak, bu kişi bilgelik, anlayış ve güç sahibi olacaktır; İsa’nın öğretisindeki derinlik ile kendisine atfedilen olağanüstü işler de bu özelliklerin ilk karşılığı sayılabilir. Hristiyan yorum buna “küçük bir gerçekleşme” der ve Yeşaya’nın dünya düzenini değiştiren diğer sözlerini gelecekteki dönüşe bırakır. Yeşaya 11:2 gerçekten olağanüstü bir kral tasvir eder:⁸⁷² וְנָחָה עָלָיו רוּחַ יְהוָה רוּחַ חָכְמָה וּבִינָה רוּחַ עֵצָה וּגְבוּרָה רוּחַ דַּעַת וְיִרְאַת יְהוָה Ve-naha alav ruah HaŞem; ruah hokhma u-vina, ruah etsa u-gevura, ruah daat ve-yirat HaŞem. “HaŞem’in ruhu onun üzerinde duracak: bilgelik ve anlayış ruhu, öğüt ve güç ruhu, bilgi ve HaŞem korkusu ruhu.” Yahudi geleneği de bu nitelikleri Maşiah kralıyla ilişkilendirir. Bilgelik, anlayış, öğüt, güç, bilgi ve HaŞem korkusu tek bir kişide birleşir; fakat bu sözlerin işlevi yalnız “Maşiah bilge olacaktır” demek değildir. Tanah, bilgelik ve İlahi ruh dilini Maşiah olmayan kişiler için de kullanır. Bu yüzden bir insanın bilge olmasıyla Yeşaya’nın tasvir ettiği kralın kimliği aynı mesele değildir. Yeşaya’nın kralı olağanüstü bilgelik ve anlayış sahibidir. Bununla birlikte bilgelik, anlayış ve hatta Tanrı’nın ruhuyla donatılmak Tanah’ta yalnız Maşiah’a ait ifadeler değildir. Betsalel bunun en çarpıcı örneğidir. HaŞem Mişkan’ın yapımı için onu seçerken şöyle der: וָאֲמַלֵּא אֹתוֹ רוּחַ אֱלֹהִים בְּחָכְמָה וּבִתְבוּנָה וּבְדַעַת “Onu Tanrı’nın ruhuyla; bilgelik, anlayış ve bilgiyle doldurdum.” Şemot 31:3⁸⁷³ Dil Yeşaya 11’e dikkat çekici ölçüde yakındır: Tanrı’nın ruhu, bilgelik, anlayış ve bilgi. Betsalel Maşiah değildir. Bu nitelikler onun HaŞem tarafından belirli bir görev için donatıldığını gösterir; kişinin kimliğini tek başlarına belirlemez.

Yosef için kullanılan dil daha da dikkat çekicidir. Paro, Yosef hakkında: “Bunun gibi, içinde Tanrı’nın ruhu bulunan bir adam bulabilir miyiz?” der. Ardından: “Tanrı sana bütün bunları bildirdiğine göre senin gibi anlayışlı ve bilge kimse yoktur.” sözleri gelir. Böylece ruah Elohim — Tanrı’nın ruhu, navon — anlayışlı ve hakham — bilge nitelikleri aynı kişi üzerinde birleşmektedir. Yosef’in Tanrı’dan aldığı olağanüstü kavrayış onun Maşiah olduğunu göstermez. Bu nitelikler onun belirli bir görev için HaŞem tarafından donatıldığını gösterir. Yehoşua için: “Yehoşua bin Nun bilgelik ruhuyla doluydu.” denir. Şelomo’ya HaŞem: “Sana bilge ve anlayışlı bir yürek verdim; senden önce senin gibisi olmadı, senden sonra da senin gibisi çıkmayacak.” der. Daniel, Hananya, Mişael ve Azarya da “her bilgelikte kavrayışlı, bilgiyi bilen ve anlayış sahibi” gençler olarak tanımlanır. Tanah’ın kendi söz dağarcığı böylece ölçüyü verir: bilgelik, anlayış, bilgi ve Tanrı’nın ruhuyla donatılma son derece yüksek niteliklerdir, fakat kendi başlarına Maşiah kimliği oluşturmaz. Aynı nokta Hristiyan yorumun gevura kelimesine yüklediği anlam için de geçerlidir. Hristiyan yorum Yeşaya 11:2’deki “ruah etsa u-gevura” sözünü İsa’nın mucize yapma gücüyle ilişkilendirir ve “güç” kelimesini olağanüstü işler yapabilme yeteneğine indirger.

⁸⁷⁴Fakat gevura kelimesi kendi başına “mucize yapma yeteneği” demek değildir. Güç, kudret, dayanıklılık ve yönetim veya mücadele için gereken kuvvet alanına sahiptir. Nitekim Yahudi yorumunda Yeşaya’daki “etsa u-gevura — öğüt ve güç” ifadesi, II. Melahim 18:20’deki “etsa u-gevura la-milhama — savaş için öğüt ve güç” sözüyle karşılaştırılmıştır. Aynı açıklamada Maşiah’ın bilgelik, anlayış ve bilgi bakımından Betsalel ve Şelomo’ya benzer İlahi donanım taşıdığı; buna ek olarak kral olduğu için öğüt ve güç sahibi olacağı belirtilir. Fakat İbranicedeki gevura kelimesinden doğrudan “mucize gücü”, oradan da İsa’nın mucizeleri sonucu çıkmaz. Hristiyan kaynaklarının İsa’ya atfettiği olağanüstü bilgelik ve mucize anlatıları bütünüyle varsayılsa bile Yeşaya 11 onun kimliğini bu iki özellik üzerinden belirlemez. Betsalel, Yosef, Yehoşua ve Şelomo aynı temel noktayı gösterir: HaŞem’den gelen olağanüstü zihinsel veya ruhsal yetenek, kişinin hangi peygamberlik figürü olduğunu tek başına belirlemez.⁸⁷⁵ Yeşaya 11:2 başlangıçtır; kralın ayırt edici niteliği sonraki ayetlerde görev içinde görünür. Bir sonraki ayette şöyle denir: וַהֲרִיחוֹ בְּיִרְאַת יְהוָה וְלֹא־לְמַרְאֵה עֵינָיו יִשְׁפּוֹט וְלֹא־לְמִשְׁמַע אָזְנָיו יוֹכִיחַ “HaŞem korkusunda olağanüstü kavrayış sahibi olacak; gözlerinin gördüğüne göre yargılamayacak, kulaklarının işittiğine göre karar vermeyecek.”

Devamında: “Yoksulları doğrulukla yargılayacak, yeryüzünün ezilmişleri için adaletle karar verecek…” denir. Yeşaya’nın bilgeliği soyut bir entelektüel parlaklık değildir; kralın yönetiminde mişpat ve tsedaka, yani adalet ve doğruluk haline gelir. Sanhedrin 93b’deki eski deraş, “gözlerinin gördüğüne göre yargılamayacak” sözünü kişinin haklılığını olağan duyuların ötesinde ayırt ederek yargılamasıyla ilişkilendirir. Aynı anlatıda Bar Koziva Maşiah olduğunu söylediğinde Bilgeler bu niteliği sınar ve onu gösteremediğini düşündüklerinde iddiasını kabul etmez.⁸⁷⁶ Bu, ayetin peşatının tek açıklaması değildir; rabbinik deraştır. Yine de meselenin ölçüsünü çok iyi gösterir. Bilgeler, “Bar Koziva cesurdu, etkileyiciydi ve İsrael’e önderlik etti; öyleyse Yeşaya 11 kısmen onda gerçekleşmiş sayılabilir” demez.⁸⁷⁷ Maşiah iddiası, metindeki ayırt edici özelliklerle sınanır. Bir insan için “çok zeki, güçlü ve dürüst olacak; belirli bir ülkenin kralı olarak dünya çapında barış kuracak” denildiğini düşünelim. Daha sonra çok zeki ve güçlü biri ortaya çıkarsa tarifin iki genel özelliğine benzediğini söyleyebiliriz. Fakat onun tarif edilen kral olduğunu belirleyen şey yalnız bu benzerlik değildir; krallık ve kendisine bağlanan tarihsel sonuçlar çok daha ayırt edicidir. Yeşaya 11 de bu biçimde işler. Bilgelik ve anlayış başlangıçtır; bu bilgelik sayesinde kral görünüşe aldanmadan adalet kurar.⁸⁷⁸ Yoksulun hakkını korur. Kötülük üzerinde gerçek yetki kullanır. Onun döneminde zarar verme düzeni sona erer. Yeryüzü HaŞem bilgisiyle dolar. Uluslar Yişay’ın köküne yönelir. İsrael’in dağılmışları toplanır. Yahudi kaynaklarında Yeşaya 11’in Maşiah kralının tam tasviri olarak aktarılması bu nedenle anlamlıdır: ruh, bilgelik, adalet ve onun yönetiminin daha geniş sonuçları aynı kralın nitelikleri olarak verilir. Hristiyan yorum buna, bir peygamberliğin bazı unsurlarının önce, diğerlerinin daha sonra gerçekleşebileceğini söyleyerek karşı çıkar. Hristiyan yorum, İsa’nın bilgelik ve ruh niteliklerini ilk gelişe, krallığın sonuçlarını ise daha sonraki gelişe yerleştirir. “Dal” metinlerinin birden fazla uygulama taşıyabilmesi de ona göre böyle bir okumaya imkan verir.

Fakat tarih içinde bir kişide görülen benzerlik ile o kişinin Maşiah olduğunun kısmen kanıtlanması aynı şey değildir. Şelomo’nun bilgeliği gelecekteki ideal kralı hatırlatabilir. Hizkiya’nın krallığı daha büyük bir kurtuluşun ön örneği olarak okunabilir. Zerubavel restorasyonun bir aşamasında belirleyici rol oynayabilir. Bunların hiçbiri, söz konusu kişinin Maşiah olduğu ve daha sonra dönüp geride kalan görevleri tamamlayacağı sonucunu doğurmaz. Betsalel’de ruh, bilgelik, anlayış ve bilgi vardır; Yosef’te Tanrı’nın ruhu, bilgelik ve anlayış; Şelomo’da benzersiz bilgelik ve yargı kavrayışı; Yehoşua’da bilgelik ruhu. Yeşaya 11’in kelimeleriyle gerçek benzerlikler bulunması kimlik kanıtı değildir.⁸⁷⁹ Hristiyan yorum İsa için bu benzerlik ilişkisine “ilk gerçekleşme” adını verir. Fakat bu ad ancak İsa’yı diğer bilge ve ruhla donatılmış kişilerden ayıran Yeşaya unsurları da gerçekleştiğinde kimlik bakımından ağırlık kazanır.

Oysa en ayırt edici unsurlar ikinci gelişe bırakılır. Hristiyan kaynakları İsa’yı bilge, Tanrı korkusuyla yaşayan ve ruhsal kavrayışı güçlü bir kişi olarak tasvir eder. Bu tasvir bütünüyle kabul edilse bile Yeşaya’nın Maşiah’ını Maşiah yapan şey yalnız bunlar değildir. Sanhedrin’in deraşında bile Maşiah’ın bilgeliği “çok bilgili bir din öğretmeni” olmakla sınırlanmaz; yönetici olarak adaleti ayırt edebilmesi kimlik sınamasının parçasıdır.⁸⁸⁰ Üstelik Yeşaya’nın ilerleyişinde zihinsel nitelikler ile tarihsel sonuçlar arasında neden-sonuç ilişkisi vardır. Kral bilgedir ki doğru yönetsin. Anlayış sahibidir ki görünüşe aldanmasın. HaŞem korkusu ondadır ki adaleti bozulmasın. Öğüt ve güç sahibidir ki krallık görevini yerine getirsin. Bilgelik, tamamlanmış bir görev değildir. Görevi yerine getirecek kralın donanımıdır. Bir cerrah için olağanüstü el becerisi önemli olabilir. Fakat bir kişinin iyi el becerisine sahip olduğunu görmek onun tarif edilen ameliyatı başarıyla yaptığını göstermez. Yetenek başka şeydir; yeteneğin kendisine verilen görevi meydana getirmesi başka şeydir. Yeşaya 11’de de ruh, bilgelik ve anlayış Maşiah’ın görevlerinin yerine geçmez. Onları mümkün kılan niteliklerdir.

⁸⁸¹Hristiyan yorumun okumasında İsa’yla ilişkilendirilmesi en kolay ve en genel nitelikler “ilk gerçekleşme” sayılır; kimliği gerçekten sınayabilecek kamusal ve tarihsel sonuçlar geleceğe bırakılır. Bilgelik şimdi, kusursuz adalet sonra; ruh şimdi, dünya barışı sonra; manevi kavrayış şimdi, HaŞem bilgisinin yeryüzünü doldurması ve İsrael’in toplanması sonra. Yeşaya böyle bir bölünme kurmaz. HaŞem’in ruhuyla donatılmış Yişay soyundan kral, bu donanım sayesinde adaletle yönetir ve yönetiminin tarihsel sonuçlarını meydana getirir. Hristiyan kaynaklarının İsa’ya yüklediği bilgelik niteliği Yeşaya 11:2’deki genel bilgelik diliyle eşleştirilir; bu eşleştirme onu Maşiah olarak doğrulayan bir “ilk gerçekleşme” değildir. Tanah, aynı tür İlahi bilgelik dilini Maşiah olmayan kişiler için de kullanır.⁸⁸² Yeşaya 11’in ayırt edici gücü “bilge bir adam gelecek” sözünde değil, İlahi ruhun, bilgeliğin, adaletin, krallığın ve dünyada meydana gelen sonuçların tek kişide birleşmesindedir. İlk ve en genel nitelikleri İsa’ya verip esas tarihsel sonuçları ikinci gelişe taşımak, bölümün kısmen gerçekleştiğini kanıtlamaz; Maşiah kimliğini sınayan sonuçların henüz gerçekleşmediğini gösterir.

Kaynaklar

871. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 35–41. ↩

872. Kaynak: Yeşaya 11:2. ↩

873. Kaynak: Şemot 31:3. ↩

874. Kaynak: Yeşaya 11:2. ↩

875. Kaynak: Yeşaya 11. ↩

876. Kaynaklar: Yeşaya 11; Bavli, Sanhedrin 93b. ↩

877. Kaynak: Yeşaya 11. ↩

878. Kaynak: Yeşaya 11. ↩

879. Kaynak: Yeşaya 11. ↩

880. Kaynak: Yeşaya 11. ↩

881. Kaynak: Yeşaya 11. ↩

882. Kaynak: Yeşaya 11. ↩