95. İddia: David’in Şaul tarafından reddedilmesi Maşiah’ın ilk gelişinin önceden habercisidir

İddia başlığının kaynak notları: ¹⁰⁵⁵

Hristiyan iddiası

“This typifies exactly the position with Jesus. – An Israel dominated by superficial Saul persecuted David, God’s anointed King (i.e. His messiah, anointed one). Only a remnant of Jewry accepted him, suffering with him in his troubles. But after successive Philistine military victories, David returned and was accepted by the people, who marvelled at his mercy to the house of Saul.”

Cevap

Hristiyan yorum, David’in yaşamını İsa’nın iki gelişi için tarihsel bir model olarak okur. David Tanrı tarafından meshedilir, Şaul’un egemenliği sırasında zulüm görür, yalnız küçük bir çevre tarafından kabul edilir; sonra Pelişti başarılarının ardından geri dönerek halkın kralı olur. Hristiyan yorum bu çizgiyi geleceğe taşır ve İsrael’in büyük bir askeri yenilginin ardından “gerçek Maşiah” olarak İsa’yı kabul edeceğini savunur. Pelişti ile Filistin adları arasındaki tarihsel dil ilişkisi de bu gelecek savaşının bir işareti sayılır. David’in gerçekten maşiah, yani “meshedilmiş” bir kral olduğu tartışılmaz. Şaul onu öldürmeye çalışmış, David kaçmış ve sonunda bütün İsrael üzerinde kral olmuştur. Fakat bu olayların varlığı, Hristiyan yorumun kurduğu iki-geliş kronolojisini doğrudan vermez; asıl soru Şemuel kitabının David ile İsrael arasındaki ilişkiyi nasıl anlattığıdır. Hristiyan yorumun “yalnız küçük bir kalıntı David’i kabul etti” önermesi daha ilk aşamada metinle çatışır. Şaul David’i kovalamaya devam ederken I. Şemuel 18:16, “bütün İsrael ve Yehuda David’i seviyordu” der. Şemuel, Yişay’ın oğullarının arasından David’i seçer ve onu mesheder: “Şemuel yağ boynuzunu aldı ve kardeşlerinin ortasında onu meshetti. O günden başlayarak HaŞem’in ruhu David’in üzerine geldi.” (I. Şemuel 16:13).¹⁰⁵⁶ Daha sonra David Golyat’ı yener ve askeri başarılar kazanır. Şaul’un kıskançlığı giderek büyür. Fakat halkın David’e tavrı neydi? I. Şemuel 18:16 şöyle der:¹⁰⁵⁷ “Bütün İsrael ve Yehuda David’i seviyordu; çünkü onların önünde çıkıyor ve giriyordu.” Klasik Midraş kaynakları da ayeti tam bu anlamıyla aktarır: David’in başarısının sonucu olarak bütün İsrael’in onu sevdiğini özellikle belirtir.

Hristiyan yorumun kendi cümlesiyle ayeti yan yana koymak yeterlidir. “Only a remnant of Jewry accepted him” — yalnız Yahudilerin küçük bir kalıntısı onu kabul etti. I. Şemuel ise bunun tersini söyler: “Bütün İsrael ve Yehuda David’i seviyordu.”^10581059 Bu iki ifade aynı tarihsel tabloyu anlatmaz. Hristiyan yorumun tasviri Tanah’a açıkça aykırıdır. David’in temel düşmanı İsrael değil, Şaul’dur. Şaul David’in başarılarını ve halk arasındaki sevgisini kendi hanedanı için tehdit olarak görür. Seder Olam, David’in meshedilmesiyle Şaul’un ona düşman oluşunu aynı kronoloji içinde aktarır. Üstelik Şaul’un kendi ailesinden Yonatan David’i kendi canı gibi sever; Mihal de David’i sever.¹⁰⁶⁰ Her ikisi de David’in Şaul’dan kurtulmasına yardım eder. Midraş Tehillim bunu özellikle yan yana getirir: Mihal David’i evin içinden, Yonatan dışarıdan korur. Şemuel’in anlattığı olay, ulusal bir Maşiah reddi değil, Şaul’un siyasi ve hanedan merkezli düşmanlığıdır. David İsrael ve Yehuda arasında geniş bir sevgi görür; Şaul’un kendi çocukları bile onu korur. Hristiyan yorumun paralelliği ancak bu kişisel çatışma İsrael’in meshedilmiş kralı topluca reddetmesine dönüştürüldüğünde kurulabilir.

I. Şemuel 18:16 buna izin vermez. David Tanrı tarafından seçilmiş ve Şemuel tarafından meshedilmiş olduğu halde Şaul ölünceye kadar bütün İsrael’in fiili kralı olmaz; fakat bu durum halkın onu reddettiği anlamına gelmez. David de dönemi böyle okumaz. Şaul’u öldürme fırsatını iki kez eline geçirir ve mevcut kralın yaşamına son vermeyi reddeder.¹⁰⁶¹ I. Şemuel 26:9’da şöyle der: “Onu öldürme! Çünkü kim HaŞem’in meshettiğine elini uzatıp suçsuz kalabilir?” Midraş Tehillim, David’in Şaul’u öldürmemesini özellikle aktarır. David krallığı zorla ele geçirmek yerine Şaul’un sonunu Tanrı’ya bırakır. David’in henüz tahta oturmaması bu nedenle İsrael’in Tanrı’nın Maşiah adayını reddettiğini göstermez; mevcut kral Şaul hala yaşar ve David onun krallığını kendi eliyle sona erdirmeyi reddeder.¹⁰⁶² David’in henüz bütün İsrael’in kralı olmamasından, halkın onu reddettiği ve gelecekte Maşiah’ın da ilk gelişinde reddedileceği sonucu çıkmaz. David’in kendi davranışı bu dönemi “başarısız bir ilk geliş” gibi okumaya izin vermez. Şaul’u öldürme fırsatlarını geri çevirir; mevcut kralın sonunu HaŞem’e bırakır. Üstelik Şaul bile sonunda David’in kral olacağını kabul eder. David mağarada Şaul’u öldürmeyince Şaul ona şöyle der: “Şimdi biliyorum ki kesinlikle kral olacaksın ve İsrael krallığı senin elinde kurulacak.”

(I. Şemuel 24:21).¹⁰⁶³ Midraş Tehillim bu sözleri açıkça aktarır ve Şaul’un David’in gelecekte kral olacağını bildiğini vurgular. Yani Hristiyan yorumun David’i “reddeden düzen”in başındaki adam bile David’in gelecekteki krallığını kabul eder. Şemuel’deki sıra çok daha somuttur. HaŞem Şaul hanedanını reddeder; David seçilir ve meshedilir. Şaul onu kıskanır, halk sever, Şaul öldürmeye çalışır, David Şaul’u öldürmez ve Şaul sonunda David’in gelecekte kral olacağını kabul eder. Şaul öldükten sonra krallık da bir anda birleşmez. Bu tarihsel akışın içine ölüm, diriliş, göğe yükseliş ve yüzyıllar sonra ikinci geliş yerleştirmek için Tanah’ın söylemediği yeni bir kronoloji gerekir. Hristiyan yorumun “Pelişti zaferleri, David’in dönüşü ve bütün İsrael’in onu kabulü” biçimindeki kısa sıra da Şemuel kitaplarının gerçek kronolojisini fazla sıkıştırır. Peliştiler İsrael’e karşı art arda zaferler kazanır. David geri döner. Halk onu kabul eder. Bu anlatım İsa’nın gelecekte İsrael büyük sıkıntıya uğradığında geri dönüp kabul edileceği Hristiyan öğretisine ilk bakışta uygun görünür. Fakat Şemuel kitaplarının kronolojisi bu kadar düzgün değildir. Şaul öldükten sonra David doğrudan bütün İsrael’in kralı olmaz. Önce Yehuda tarafından Hevron’da kral olarak meshedilir. Şaul’un oğlu İş-Boşet ise Avner tarafından diğer İsrael bölgeleri üzerinde kral yapılır. Bamidbar Rabba bu bölünmeyi açıkça aktarır: David Yehuda üzerinde yönetirken Avner İş-Boşet’i Gilad, Yizreel ve diğer İsrael bölgeleri üzerinde kral yapar. David Hevron’da yedi yıl altı ay Yehuda üzerinde yönetir. Ancak daha sonra bütün İsrael’in ileri gelenleri Hevron’a gelir ve David’i bütün İsrael üzerine kral olarak meshederler. Seder Olam bu aşamaları açık biçimde ayırır.¹⁰⁶⁴ Pelişti zaferinden hemen sonra bütün İsrael’in David’i kral yaptığı tek bir olay yoktur. Şaul öldükten sonra David önce Yehuda üzerinde Hevron’da kral olur. İş-Boşet Avner aracılığıyla diğer İsrael bölgelerini yönetir; Şaul ve David evleri arasında uzun bir siyasi mücadele yaşanır. David’in “dönüşü” de gökten veya ölümden dönüş değildir.

David Şaul’dan kaçarken çölde, mağaralarda ve daha sonra Pelişti bölgesinde yaşar. Şaul öldüğünde HaŞem’e danışır ve Yehuda’ya çıkar. David ölmez, dirilmez, göğe yükselmez ve yüzyıllarca ortadan kaybolmaz. Kaçak yaşamdan krallığa geçişi “ikinci geliş” diye adlandırmak, tarihsel bir siyasi dönüşü Hristiyan eskatolojisinin diline çevirmektir. Bir prensin sürgünden dönüp kral olması, ölüp dirilen bir kişinin yüzyıllar sonra gökten gelmesiyle aynı olay değildir. Hristiyan yorum David ile İsa’yı “önce sıkıntı, sonra krallık” motifi üzerinden eşleştirir; böyle geniş bir motif peygamberlik kimliği belirlemez. David gerçekten maşiahtır. İbranice sözcük “meshedilmiş” anlamına gelir ve David gelecekteki HaMaşiah için doğal bir krallık örneğidir. Gelecekteki HaMaşiah’ın David soyundan beklenmesinin nedeni de budur. Fakat David’in meshedilmiş kral olmasıyla yaşamındaki her olayın İsa’nın biyografisini önceden kodlaması aynı önerme değildir.

David’in mağarada saklanması İsa’nın gökte beklemesini, Şaul’un onu kovalaması Yahudilerin İsa’yı reddetmesini, Hevron’da kral olması da İsa’nın ikinci gelişini kanıtlamaz. David’in Şaul ailesine merhameti de gelecekte Yahudilerin İsa’ya teslim olacağına dair bir kehanet değildir. Hristiyan yorum metinde gerçekten bulunan “David meshedilmiş kraldır” önermesinin ağırlığını, metnin söylemediği biyografik paralelliklere taşır. Üstelik David’in yaşamında kaçış ve dönüş bir kez yaşanmaz. Hristiyan yorumun iki aşamalı modelini David’in sonraki yaşamı daha da zorlaştırır. Yıllar sonra Avşalom isyan ettiğinde David yeniden Yeruşalayim’den kaçar, krallığı geçici olarak elinden çıkmış görünür ve sonra geri döner. Bamidbar Rabba da David’in seçilmiş olmasına rağmen Avşalom döneminde uzaklaştırılıp daha sonra yeniden kabul edildiğini anlatır.¹⁰⁶⁵ Aynı ölçüyü David’in bütün yaşamına uygularsak iki değil, birden fazla “geliş” üretmek mümkündür: Şaul’dan kaçış, krallığa geçiş, Avşalom dönemindeki yeni kaçış ve yeniden Yeruşalayim’e dönüş. Bu, tipolojinin ne kadar seçici çalışabildiğini gösterir. David’in hayatında tehlike, kaçış, dönüş ve otoritenin yeniden kurulması birden fazla kez görülür.

Şaul döneminden sonra kral olan David, Avşalom isyanında yeniden Yeruşalayim’den kaçar ve sonra yeniden döner. Örüntü Tanah tarafından “iki geliş” olarak bölünmüş değildir. Hristiyan teolojisinin iki aşamasına uyan iki olayın seçilmesi, David’in hayatında önceden kurulmuş iki-geliş şeması bulunduğunu göstermez. I. Şemuel 18:16:¹⁰⁶⁶ “Bütün İsrael ve Yehuda David’i seviyordu.” Midraş Tehillim bu ayeti öylesine açık bulur ki David’in düşmanlarından söz ederken şu soruyu sorar:¹⁰⁶⁷ David’in düşmanları mı vardı? Tanah bütün İsrael ve Yehuda’nın David’i sevdiğini söylemiyor mu? Bu, Hristiyan yorumun anlattığı tabloyla neredeyse tam karşıtlık içindedir.¹⁰⁶⁸ Hristiyan yorumun “yalnız küçük bir kalıntı David’i kabul etti” cümlesi, I. Şemuel 18:16’nın sözleriyle uyuşmaz. Midraşın dayandığı ayet de aynı geniş halk sevgisini korur: “Bütün İsrael ve Yehuda David’i seviyordu.” Hristiyan tipolojisi için gerekli olan “ulusal reddediş”, kaynağın kendi anlatısından değil, İsa’nın yaşam öyküsüne benzerlik kurma ihtiyacından doğar. Şaul’un zulmü de İsa’nın reddedilmesinin modeli sayılamaz. Bir kralın siyasi rakibini öldürmeye çalışması ile bir halkın Maşiah adayını reddetmesi aynı olay türü değildir.

Şemuel, Şaul’un kıskançlığını halkın David’e duyduğu hayranlığın büyümesiyle ilişkilendirir. Kadınların zafer türküsü bunu açıkça gösterir: “Şaul binlerini, David on binlerini vurdu.” Bu söz Şaul’u öfkelendirir. David’in halk arasındaki sevgisi büyüdükçe Şaul’un düşmanlığı da sertleşir. Halkın sevgisi David’in zulüm görmesinin karşıtı değil, Şaul’un onu tehdit saymasının nedenlerinden biridir. Şaul’un düşmanlığı da tam bu halk sevgisi büyürken sertleşir. Şemuel’in siyasi psikolojisi bu yüzden açıktır: Şaul başarılı ve sevilen David’i rakip görür. Bunu “İsrael David’i reddetti ve zulmetti” biçimine çevirmek David’i İsa’ya yaklaştırır, fakat Tanah’ın anlattığı çatışmanın öznesini değiştirir.¹⁰⁶⁹ Hristiyan yorum David’in Şaul ailesine gösterdiği merhameti de gelecekte İsrael’in geri dönen İsa karşısındaki durumuna bağlar. David’in merhameti gerçektir; Yonatan’la yaptığı berit nedeniyle Mefiboşet’e iyilik eder ve Şaul’u öldürme fırsatlarında da onu bağışlar. Bunlar David’in karakterini ve Yonatan’a sadakatini anlatır. Tanah bu merhameti gelecekte İsa’nın onu reddeden Yahudilere merhamet edeceğinin kehaneti haline getirmez. Gerçek bir tarihsel olaydan genel bir benzerlik, oradan Hristiyan teolojik anlam ve en sonunda kehanet çıkarmak için son iki basamağı Hristiyan yorum ekler. Pelişti ile Filistin adları arasındaki tarihsel ilişki de gelecekteki Arap savaşlarının peygamberliği değildir. Hristiyan yorum bu dil bağlantısını çok daha büyük bir eskatolojik zincirin başlangıcına yerleştirir. “Philistine” ve “Palestine” adlarının dilsel ilişkisine dikkat çeker ve ardından şunu söyler: Hristiyan yorum, adlar arasındaki tarihsel ilişkiyi eski Peliştilerden modern bir siyasi çatışmaya, oradan gelecekteki bir Arap zaferine ve en sonunda İsrael’in İsa’yı kabul etmesine uzanan bir zincire dönüştürür. Sözcük benzerliği bu basamakların hiçbirini kanıtlamaz. Bir coğrafi adın eski bir halk adından gelmesi, daha sonra o adı kullanan bütün halkların eski halkla peygamberlik bakımından aynı özne olduğu anlamına gelmez. Dil tarihi gelecek kehaneti değildir. Pelişti ile Filistin arasındaki ad ilişkisinden gelecekte Arapların İsrael’i yenileceği ve bunun Yahudileri İsa’yı kabul etmeye götüreceği sonucu için gerekli cümlelerin hiçbiri Şemuel’de bulunmaz. Böylece David’in yaşamı açıklanmaktan çıkar ve eski adların üzerine modern bir Hristiyan son-zaman senaryosu yerleştirilir.

Tanah’ın Maşiah’a bağladığı görevler adaydan önce gelir. Gerçekleşmeyen görevleri sonraki bir gelişe taşımak ayrıca Tanah’tan dayanak gerektirir; David’in hayatından çağdaş bir savaş senaryosu çıkarmak bu eksikliği kapatmaz.¹⁰⁷⁰ Maşiah beklentisi David’in hanedanı ve krallık vaadi üzerine kuruludur. Maşiah David’in soyundan gelecektir; David hanedanıyla berit vardır, krallık Yeruşalayim, adalet ve doğrulukla ilişkilidir. David’i gelecekteki krala bağlayan temel, rastgele biyografik benzerlikler değil, bu krallık yapısıdır. Maşiah David’e hangi anlamda benzer? David soyundan kral olması bakımından. İsrael üzerinde gerçek krallık kurması bakımından. Adalet ve doğrulukla yönetmesi bakımından. İsrael’in tarihsel kurtuluşuyla ilgili olması bakımından. Bunlar Tanah’ın Maşiah düşüncesini sınanabilir hale getiren özelliklerdir. Hristiyan yorum Tanah’ın Maşiah için verdiği daha somut David soyuna ilişkin ölçüler yerine kaçmak, reddedilmek, geri dönmek ve merhamet göstermek gibi birçok tarihsel kişide bulunabilecek motifleri toplar. Böylece aday Tanah’ın önceden verdiği ölçülerle sınanmak yerine, adayın yaşamındaki ayrıntılara benzeyen Tanah öyküleri aranır. Bu yöntem istenen paralellikleri kolayca çoğaltır; fakat Maşiah kimliğini daha güvenilir hale getirmez. Ölçü adaydan önce gelmelidir; aday ölçüyü belirlememelidir. David HaŞem’in meshettiği kraldır; Şaul onu öldürmeye çalışmış, David kaçmış ve daha sonra bütün İsrael’in kralı olmuştur. Fakat Hristiyan yorumun “İsrael David’i reddetti, yalnız küçük bir grup ona inandı, düşman zaferleri geldi, David geri döndü ve İsrael onu kabul etti” dizisi Tanah’ın verdiği tarih değildir.

I. Şemuel 18:16 bunun en kısa sınamasını verir: “Bütün İsrael ve Yehuda David’i seviyordu.” Bütün tablo birlikte okunduğunda Hristiyan yorumun paralelliği tersine döner. David’i halk değil Şaul kovalar; Yonatan ve Mihal onu korur; bütün İsrael ve Yehuda David’i sever; Şaul bile sonunda onun kral olacağını kabul eder. Şaul’un ölümünden sonra da David tek hamlede bütün İsrael’in kralı olmaz. Önce Yehuda’da yönetir, İş-Boşet diğer kabileler üzerinde kral olur; yıllar sonra kabilelerin ileri gelenleri David’i Hevron’da bütün İsrael üzerine mesheder. Bu süreçte ölüm, diriliş, göğe yükseliş, yüzyıllarca bekleme veya ikinci geliş yoktur. David daha sonra Avşalom isyanında yeniden krallığından uzaklaşıp yeniden döner. Her kaçış ve dönüş “geliş” sayılacaksa David’in yaşamı iki geliş değil, istenildiği kadar çok geliş üretir. Hristiyan yorum David’in yaşamında Tanah’ın belirlediği iki-geliş şemasını keşfetmez; İsa’nın iki-geliş şemasına uyan olayları seçer. Pelişti ve Filistin adlarının ilişkisini de buna ekleyerek eski savaşları gelecekteki Arap savaşlarına, bunları da Yahudilerin İsa’yı kabul edeceği Hristiyan son-zaman senaryosuna bağlar. Zincirin başlangıcında David, sonunda Hristiyan eskatolojisi vardır; aradaki bağları Tanah vermez.

David’in gerçek önemi gizli bir İsa biyografisi taşımak değildir. O gerçekten meshedilmiş İsrael kralıdır ve gelecekteki HaMaşiah’ın David soyundan gerçek kral olarak beklenmesinin temelidir. David örneği bu nedenle İsa’nın birinci ve ikinci gelişini kanıtlamaz. Tam tersine, Hristiyan yorumun iki-geliş okuması ulusal sevgiyi ulusal reddedişe, siyasi kaçışı ilk gelişin başarısızlığına, tarihsel krallığa dönüşü ikinci gelişe ve eski Pelişti savaşlarını modern Hristiyan son-zaman senaryosuna çevirmek zorundadır. Bu, Tanah’ın İsa’yı doğrulaması değil, David’in tarihinin Hristiyan teolojisine göre yeniden düzenlenmesidir.

Kaynaklar

1055. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 35–38. ↩

1056. Kaynak: I. Şemuel 16:13. ↩

1057. Kaynak: I. Şemuel 18:16. ↩

1058. Kaynak: I. Şemuel 18:16. ↩

1059. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 35–38. ↩

1060. Kaynak: Seder Olam. ↩

1061. Kaynak: I. Şemuel 18:16. ↩

1062. Kaynak: Midraş Tehillim. ↩

1063. Kaynak: I. Şemuel 24:21. ↩

1064. Kaynaklar: Bamidbar Rabba; Seder Olam. ↩

1065. Kaynak: Bamidbar Rabba. ↩

1066. Kaynak: I. Şemuel 18:16. ↩

1067. Kaynak: Midraş Tehillim. ↩

1068. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 35–38. ↩

1069. Kaynaklar: I. Şemuel 18:5–16; 20; 24; II. Şemuel 2:4; 5:1–5. ↩

1070. Kabalat.com, “Yahudi Maşiah’tan Hristiyan Mesih’e – 1. Bölüm”. ↩