Yahudilik, aileler ve iyilik etrafında şekillenen kalıcı bir topluluk oluşturarak, acıyı azaltmayı ve birçok alanda iyilik yapmayı amaçlar. Pek çok kişi, bunun farkına vardığı için hayatının ilerleyen dönemlerinde daha fazla mitsva uygulamayı, topluluk hayatına katılmayı ve etik ilkelere dikkat etmeyi içeren bir Yahudi yaşantısını tercih eder. Benzer şekilde, birçok insan da bitkisel beslenmeyi tercih eder; çünkü bu beslenme biçimi, insan sağlığını güçlendirmesi, insanlar tarafından neden olunan hayvan acısını ve ölümünü en aza indirmesi ve gezegeni tahrip etmek yerine onarması ve koruması gibi yollarla, Yahudiliğin temel değeri olan hayatı seçme ilkesini somutlaştırır ve örnekler. Her dindar Yahudi vegan değildir, Yahudilik bunu zorunlu da kılmaz, ancak modern çağda etik açıdan bu yaşam biçimini benimsemenin gerekçesi güçlüdür ve Yahudiliğin bazı temel ilkeleri bunu destekler.
Tora’da; Bereşit (Yaratılış) kitabında şu ayeti okumaktayız:
Tanrı “İşte – tüm yeryüzü üzerindeki tohum üreten her bitkiyi ve tohum üreten meyveleri olan her ağacı size verdim; sizin için yiyecek olacaklardır” dedi. (Bereşit 1:29)
Tora’ya göre insanlara başlangıçta yalnızca bitki ve tohumlarla beslenmeleri önerilmiştir (Bereşit 1:29). Bu, bazı yorumcular tarafından, tufan öncesi dönemde insanlığın doğal olarak bitki temelli beslendiği şeklinde yorumlanmıştır. Et yemeye izin ise yalnızca tufan sonrasında verilmiştir (Bereşit 9:3). Yahudilik, iyi olanı emreder. Et yemeye izin verilmiş olsa da, bu izin, onun etik açıdan üstün olduğunu göstermez. Kabala yorumcularına göre, Tanrı bazen özgür iradeyi tanımak ve etik gelişim alanı açmak amacıyla, idealin altında olan şeylere izin verir (rüşut alanı). Aksine, izinli ama zorunlu olmayan bu durum, bireysel vicdana ve koşullara bırakılmış bir tercihi yansıtır.
Kişisel sağlığı korumak bir Yahudi değeri, yani ahlaki bir değerdir. Büyük Yahudi hukukçu ve filozof Rambam’ın yazdığı gibi:
“Sağlıklı ve zinde bir vücuda sahip olmak, Tanrı’nın yolundan biridir – çünkü hasta olan kişi, Yaradan’ı anlayamaz ve O’nun hakkında hiçbir bilgi sahibi olamaz – bu nedenle, vücuda zarar veren şeylerden kaçınmalı ve vücudu güçlendiren sağlıklı şeylere alışmalıdır.“ (Mişne Tora, Sefer Hamada, Deot 4:1)
Rambam sağlığın korunmasını Tanrı’nın yolunda yürümek olarak tanımlar. Dolayısıyla hayvansal ürünlerin sağlık üzerindeki zararları göz önüne alındığında, bu ürünlerden uzak durmak, bu ilkelerle uyumlu bir yaşam biçimi olabilir.
Geçtiğimiz yüzyılda, süt ürünleri, et ve yumurta gibi hayvansal ürünlerin yanı sıra rafine şeker, buğday ve yağ ile kutuda veya poşette satılan hemen hemen tüm işlenmiş gıdaların obezite, yüksek tansiyon, kalp hastalığı, kanser, diyabet, otoimmün hastalıklar ve diğer birçok sağlık sorununa yol açtığı birçok bilimsel çalışmada, aşırıya kaçan hayvansal ürün ve yüksek oranda işlenmiş gıda tüketiminin, obezite, kalp hastalıkları ve diyabet gibi sağlık sorunlarıyla ilişkili olduğu gösterilmiştir.
Taze meyve ve sebzeler, mantarlar, tam tahıllar, baklagiller, kuruyemişler vb. besinler, üstün sağlık ve uzun ömürle sağlam bir şekilde ilişkilendirilmiştir. Bu besinlerin ağırlıkta olduğu bir diyete geçmek – ki bazı yorumculara göre, insanlık tufana kadar büyük ölçüde bitki temelli beslendiği bir dönem geçirmiştir – kalp hastalığı, kanser, diyabet ve daha birçok hastalığı sıklıkla tersine çevirebilir.
Sağlıksız yiyeceklerden uzak durmayı tercih etmek, hayvansal ürünlerden uzak durmayı tercih etmenin tek etik nedeni değildir. Fabrika tipi hayvancılık ile yetiştirilen hayvanların yaşadığı koşullar, gereksiz yere büyük miktarda ve yoğunlukta acı çekmelerine neden olur. (Bu konuyla ilgili daha fazla bilgiye, modern tarım endüstrisine dair bilimsel raporlarda veya belgesellerde ulaşabilirsiniz.)
Tora, hayvanlara gereksiz yere acı çektirmeyi yasaklar. Bu nedenle, bir kişinin beslenmesinin böylesi bir acı üzerine kurulu olduğunu fark etmesi durumunda; yüzlerce sağlıklı meyve, sebze, tahıl, baklagil, mantar, kuruyemiş vb. besinlerin bulunduğunu; bunların çok daha az acıyla üretilebildiğini göz önünde bulundurmalıdır.
Gerçek şu ki, hepimizin özgür iradesi vardır ve bu iradeyi konforlu olana değil, ahlaki olarak iyi olana yöneltmek Yahudiliğin temel ilkelerindendir. Verdiğimiz her karar, hem bizim hem de dünya için önemlidir. Kendimizi sorgulamak, günlük yaşantımızda verdiğimiz zararın farkına varmak ve değiştirebileceğimiz şeyler için sorumluluk almak bizim görevimizdir. Hiçbirimiz kusursuz değiliz, ama hepimiz iyiye doğru küçük adımlar atabiliriz.
Tanrı’nın yaratıklarına şefkat duyan herkes Tanrı’dan şefkat görecek, Tanrı’nın yaratıklarına şefkat duymayanlar ise Tanrı’dan şefkat görmeyecek. (Talmud Bavli, Şabat 151b)
20. yüzyılın büyük düşünürlerinden biri ve İsrael devleti kurulmadan önceki dönemin Baş Hahamı olan Rabbi Abraham Isaac Hakohen Kook, etin hazırlanması ve tüketilmesiyle ilgili birçok yasanın, insanları et yeme alışkanlığından uzaklaştırmak amacıyla, yaşama saygı duygusunu canlı tutmak için tasarlanmış ayrıntılı bir mekanizma olduğuna inanıyordu.
Önde gelen İsraelli Ortodoks Rabbi Shlomo Riskin, “Beslenme kuralları bize şefkat öğretmek ve bizi nazikçe vejeteryanlığa yönlendirmek için konulmuştur” (Tüm Ortodoks otoriteler bu görüşü paylaşmaz) demiştir.
Günümüzde bazı insanlar, koşer gıdaların daha yüksek maliyetleri nedeniyle koşer beslenmeyi reddetmektedir. Birçok ülkede, dengeli vejetaryen veya vegan bir diyet, özellikle koşer et ürünlerinin yüksek fiyatlarıyla karşılaştırıldığında, daha ekonomik olabilir. Yahudi Teoloji Semineri’nde Kutsal Kitap profesörü ve Judaism dergisinin editörü olan merhum Rabbi Robert Gordis, Yahudi öğretisinin mantıksal bir sonucu olan vejetaryenliğin koşer yasalarını sürdürmenin bir yolu olacağını belirtmişti.
Bazı Yahudiler, Yahudi bayramlarını ve Şabat gününü kutlamak için et yemek zorunda olduklarını düşünürler. Ancak Şulhan Aruh’a ve Talmud’a göre Talmud’a ve Şulhan Aruh’a göre Tapınak yıkıldıktan sonra bayramlarda et yemek halakhik bir zorunluluk olmaktan çıkmıştır. Bununla birlikte, bazı geleneklerde (özellikle Aşkenaz topluluklarında), bayram sevinciyle et yemek kültürel bir norm olarak sürdürülmektedir.
Kutsal Kitabınızı bilin!
Kutsal Kitabınızı bilirseniz, hiç kimse Tanrı’ya olan inancınızı ve O’nunla olan bağlantınızı çalamayacaktır.