147. İddia: Zeharya 9’daki “antlaşma kanı” Maşiah’ın dökülen kanıdır
Hristiyan iddiası
“Speaking of him we read there :” By the blood of thy covenant I have sent forth thy prisoners out of the pit wherein is no water” . Thus the new covenant made through Messiah would be through his blood, which would enable victory over sin to the extent that there could be escape from permanent death, the result of sin, by means of resurrection.”
Cevap
Hristiyan yorumun okuması burada kısa fakat belirleyicidir. Zeharya 9:9’daki alçakgönüllü, eşeğe binmiş kralı İsa olarak tanımlar; iki ayet sonra gelen “beritinin kanı sayesinde tutsaklarını susuz çukurdan çıkardım” sözündeki kanı da aynı kralın kanı sayar. Buradan yeni beritin Maşiah’ın kanı aracılığıyla kurulduğu sonucuna geçer.1751
İbranice metin bu bağlantıyı zorlaştırır. 9. ayette hitap “Bat Tsion” ve “Bat Yeruşalayim”edir. Kral üçüncü tekil şahıstır: “Kralın sana geliyor; tsadik… alçakgönüllü ve eşeğe biniyor.” 11. ayet ise yeniden ikinci tekil dişile döner: gam at, “sen de”; be-dam beritekh, “senin beritinin kanı.”1752
Bu küçük dilbilgisi ayrıntısı bütün savın yönünü değiştirir. Berit “onun”, yani kralın beriti diye verilmemiştir. “Senin beritin” denilen muhatap dişil Tsion/Yeruşalayim-İsrael’dir. Hristiyan yorum önce dişil muhatabın berit kanını kralın kendi kanına dönüştürmek, sonra o kralı İsa olarak belirlemek zorundadır.
Tanah’ın kendi içindeki en yakın ifade Şemot 24:8’dedir. Moşe korbanların kanını alır ve “İşte HaŞem’in sizinle bütün bu sözler üzerine kestiği beritin kanı” der. Burada dam ha-berit ifadesinin Sinay beritiyle bağı açıkça kurulmuştur.1753
Raşi Zeharya 9:11’i tam bu yönde okur. Be-dam beritekh’i Sinay’da İsrael üzerine serpilen kanla ilişkilendirir ve doğrudan Şemot 24:8’deki “beritin kanı” sözünü anar. Tutsakların salıverilmesini de sürgünden kurtuluş olarak açıklar.1754
Hazal’da başka bir gerçek yorum hattı daha vardır. Mekhilta de-Rabbi Yişmael, Mısır’dan kurtuluş öncesinde İsrael’e verilen iki mitsvayı, Pesah kanı ve berit mila kanını anlatırken Zeharya 9:11’i kullanır.1755
Bu deraş peşatla aynı şey değildir; kaynak katmanını karıştırmamak gerekir. Fakat bir şeyi kesin biçimde gösterir: Erken Yahudi geleneği “berit kanı” sözünü biliyor ve onu İsa’nın ölümü olarak okumuyor. Kan Sinay, Pesah veya mila beriti çevresinde açıklanabiliyor.
Metsudat David de ayetin muhatabını İsrael olarak korur ve kanı berit mila ile ilişkilendirir. Klasik yorumlar kanın tam tarihsel göndermesinde aynı olmak zorunda değildir. Ortak nokta daha önemlidir: “Bu, Maşiah’ın kendi kanıdır” anlamı gramerden zorunlu olarak çıkmaz.1756
Zeharya 9’un akışı da unutulmamalıdır. Kral gelir; hemen sonraki ayette savaş arabası ve savaş yayı kaldırılır, kral uluslara barış konuşur ve egemenliği denizden denize uzanır. Berit kanı ve tutsakların salıverilmesi bu kurtuluş ufkunun içindedir.1757
Hristiyan yorumun okuması ise 9. ayetteki kralı seçer, 10. ayetteki dünya barışını ikinci gelişe taşır, 11. ayetteki dişil “senin beritinin kanı” ifadesini yeniden kralın kanına çevirir. Böylece üç ayetin doğal bağlantısı, İsa kimliğini korumak için üç farklı teolojik işleve bölünür.
Ayrıca “berit kanı”ndan “bütün bağışlanma mutlaka bir insanın kanıyla olur” sonucuna geçmek Tora’nın korban hukukuyla da uyuşmaz. Vayikra 5’te maddi imkanı olmayan kişi belirli günahlar için ince un getirir; kohen kapara sağlar ve kişi bağışlanır.1758
Zeharya 9:11, antlaşma kanından söz eder. Fakat İbranice muhatap Tsion’dur, Tanah’ın açık paraleli Sinay beritidir ve Hazal ayeti Pesah/mila kanıyla da ilişkilendirir. “Maşiah’ın dökülen kanı” kimliği ayetin içinde yazılı değildir; Hristiyan yorumun Hristiyan okumasıyla eklenir.
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 2. Zeharya 9:9-11’den hareketle yeni beritin ‘Maşiah aracılığıyla onun kanı yoluyla’ yapılacağını ileri sürer. ↩
Zeharya 9:9-11. 9. ayette hitap ‘Bat Tsion / Bat Yeruşalayim’dir. 11. ayetteki gam at (‘sen de’) ikinci tekil dişildir; beritekh (‘senin beritin’) aynı dişil tekil muhataba gider. Böylece 11. ayetin dilbilgisel muhatabı kral değil Tsion/Yeruşalayim-İsrael’dir. ↩
Şemot 24:8: ‘Hine dam ha-berit aşer karat HaŞem immakhem… – İşte HaŞem’in sizinle … kestiği beritin kanı.’ Tanah’ta ‘beritin kanı’ ifadesinin açık Sinay örneğidir. ↩
Raşi, Zeharya 9:11: be-dam beritekh ifadesini Sinay’da halk üzerine serpilen ‘dam ha-berit’e, Şemot 24:8’e bağlar; ‘asirayikh’i sürgünden çıkarılan tutsaklar olarak açıklar. ↩
Mekhilta de-Rabbi Yişmael, Bo, Masekhta de-Pis’ha 5. Rabbi Matya ben Hereş, Mısır’dan kurtuluş bağlamında İsrael’e verilen ‘Pesah kanı’ ve ‘mila kanı’nı anarken Zeharya 9:11’i aktarır. Bu erken rabbinik deraş ayeti İsa’nın ölüm kanına bağlamaz. ↩
Metsudat David, Zeharya 9:11, ‘dam beritekh’i İsrael’in sürgünde koruduğu berit mila ile ilişkilendirir; ‘gam at’ı İsrael topluluğuna yöneltir. Klasik yorumların ayrıntıları farklı olsa da kanın ‘Maşiah’ın kendi kanı’ olduğu zorunlu okuma değildir. ↩
Zeharya 9:9-10. Aynı pasajda kralın gelişi ve hemen ardından savaş araçlarının kaldırılması, uluslara barış konuşması ve denizden denize egemenlik vardır. 9:11’deki berit dili bu siyasi-kurtuluş bağlamının içindedir; ayette çarmıh, çivi veya insan korbanı sözcüğü yoktur. ↩
Vayikra 5:11-13. Maddi imkanı olmayan kişi belirli günahlar için ince un getirebilir; kohen onun için kapara sağlar ve kişi bağışlanır. Bu hüküm, ‘her bağışlanmanın zorunlu maddesi mutlaka kan olmalıdır’ şeklindeki sınırsız önermeye Tora içinden açık istisnadır. ↩
