167. İddia: Mezmur 69 Maşiah’ın aşağılanmasını, susamasını ve safralı içeceği haber verir
Hristiyan iddiası
“given wine nixed with gall (Ps. 69:20-22)”
Cevap
Kanıt tek bir benzerliğe değil, birkaç ayrıntının üst üste gelmesine dayanır. Tehillim 69’daki aşağılanma, susama ve yiyeceğe roş, içeceğe homets verilmesi ile İsa’nın son saatlerine ilişkin anlatıları yan yana koyar; ardından bunların daha önce rabbinik kaynaklarda Maşiah’a uygulanmış olduğunu söyler. Hristiyan yorumun dayandığı asıl nokta şudur: yalnız sonraki Hristiyan metinleri değil, Yahudi yorum geleneği de aynı mezmuru Maşiah’a ilişkin bir portre olarak okumuştur.19381939
Önce mezmurun kendi konuşanını dinlemek gerekir. Şiir “Beni kurtar, Tanrı, sular canıma kadar geldi” diye açılır. Düşmanlar, utanç, yabancılaşma ve Tanrı’nın evi için duyulan kıskançlık peş peşe gelir. Fakat tam bu akışın içinde konuşan kişi şöyle der:
Elohim, atta yada’ta le-ivvalti, ve-aşmotai mimkha lo nikhhadu — “Tanrı, budalalığımı Sen bilirsin; suçlarım Senden gizli değildir.”1940
Hristiyan yorumun genel sisteminde acı çeken kişi kusursuz ve mutlak günahsız Maşiah olmak zorundadır. Tehillim 69’un konuşanı ise kendi ivveletini ve aşamotunu Tanrı’nın bildiğini söyler. “Suç” kelimesini yalnız düşmanların ona yüklediği sahte suçlamalar diye çevirmek mümkün değildir; İbranice cümlenin doğal öznesi konuşanın kendisidir. Bu nedenle mezmuru baştan sona tek bir günahsız Maşiah’ın biyografik monoloğu olarak okumak, şiirin kendi ağzından çıkan bu itirafla gerilim içindedir.19411942
Klasik Yahudi kaynakları da tek bir çizgi vermez. Raşi başlıktaki al şoşannim ifadesini İsrael’e bağlar: İsrael dikenler arasındaki gül gibidir ve David onun için dua eder. Midraş Tehillim 69 da girişini İsrael’in denizde ve Sinay’da yaşadıkları üzerinden kurar. Bunlar mezmurun hiçbir ayetinin hiçbir zaman Maşiah’a ilişkin bir deraşta kullanılamayacağı anlamına gelmez. Tam tersine, aggadik edebiyatta aynı mezmur farklı sahnelere açılabilir. Fakat Hristiyan yorumun “bu pasajların her biri zaten hahamlar tarafından Maşiah’a uygulanmıştı” biçimindeki toplu iddiası, ayet ayet gösterilmesi gereken bir iddiadır; Raşi ve Midraş’ın başlangıç yönü en azından bunun tek ve zorunlu okuma olmadığını gösterir.194319441945
Şimdi Hristiyan yorumun en çarpıcı ayrıntısına gelelim. Masoretik numaralandırmada 69:22 şöyledir:
va-yitnu be-varuti roş, ve-litsma’i yaşkuni homets — “Yiyeceğime roş koydular; susadığımda bana homets içirdiler.”1946
Roş bağlama göre zehirli veya acı bir maddeyi, homets ise ekşimiş şarap ya da sirkeyi anlatabilir. Cümle gerçekten aşağılayıcı bir yiyecek-içecek sahnesi verir. Daha sonraki Hristiyan çarmıh anlatısı da ekşi içecek ayrıntısı kullanır. Ortak ayrıntı, Tehillim 69’un İsa’yı önceden tanımladığı sonucunu vermez.1947 1948
Bir metnin daha sonraki bir anlatıda yeniden kullanılması iki ayrı önermeyi birbirine dönüştürmez. “Tehillim 69’daki dil İsa anlatısına uygulanmıştır” tarihsel-edebi bir önermedir. “Tehillim 69 bu nedenle yüzyıllar önce yalnız İsa’yı haber vermiştir” ise kehanet ve kimlik önermesidir. İkinci önerme için mezmurun kendi bağlamında gelecekteki bir David soyuna ilişkin kralı, belirli bir infazı veya Nasıralı İsa’yı tanımlayan ek işaret gerekir. Burada böyle bir kimlik cümlesi yoktur.
Üstelik şiirin sonu bireysel eziyet sahnesinden Siyon’un kurtuluşuna ve Yehuda şehirlerinin yeniden kurulmasına açılır. Tanrı Siyon’u kurtaracak, Yehuda şehirlerini kuracak, kullarının zeraı orayı miras alacaktır. Bu geniş İsrael ufku Raşi ve Midraş’ın topluluk okumasını anlaşılır kılar. Birkaç acı ayrıntısını çekip geri kalan şiiri İsa biyografisinin dışında bırakmak, mezmurun edebi ağırlık merkezini değiştirir.1949
Tehillim 69 ile sonraki Passion anlatıları arasında gerçek sözsel ve imgesel temas vardır. Fakat mezmurun konuşanı kendi suçlarından söz eder, klasik Yahudi yorumunun önemli damarları şiiri İsrael ile ilişkilendirir ve ayet Nasıralı İsa adını vermez. Hristiyan yorumun benzerliği kanıta dönüştürmesi için gereken “bu sözler yalnız gelecekteki günahsız Maşiah’a aittir” halkası metinde bulunmaz.1950
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, Carelinks Publishing, 5-1-1 Appendix, PDF s. 7. Heaster Tehillim 69:19-22’yi küçümsenme ve “wine mixed with gall” başlıkları altında, rabbinik kaynakların Maşiah’a uyguladığı pasajlar listesine koyar. ↩
Heaster aynı yerde listenin Risto Santala, The Messiah in the Old Testament in the Light of Rabbinical Writings (1992) çalışmasına dayandığını söyler. Bu yüzden her ayetin asıl Yahudi kaynağı ayrı ayrı kontrol edilmelidir. ↩
Tehillim 69:6. Masoretik metin: Elohim atta yada’ta le-ivvalti, ve-aşmotai mimkha lo nikhhadu. ↩
İvvelet “budalalık/akılsızlık”; aşamot ise aşam kökünden “suçlar, kabahatler” anlamındadır. Cümle birinci tekil iyelikle konuşanın kendi durumuna bağlanır. ↩
Tehillim 69:5-10. Konuşan haksız düşmanlıktan söz ederken 69:6’da kendi budalalığı ve suçlarını Tanrı’nın bildiğini de söyler. ↩
Raşi, Tehillim 69:1: al şoşannim ifadesini “İsrael hakkında; dikenler arasındaki gül gibi” diye yorumlar. ↩
Midraş Tehillim 69:1. Açılış, şoşannim imgesini İsrael’in deniz, Sinay ve Mişkan deneyimleriyle ilişkilendirir. ↩
Raşi ile Midraş Tehillim aynı metnin Yahudi yorumunda kolektif İsrael ufkunun güçlü olduğunu gösterir. Bu, başka deraşları imkansız kılmaz; Heaster’ın “her pasaj zaten Maşiah’a uygulanmıştı” genellemesini ise ayet bazında kanıt gerektirir. ↩
Tehillim 69:22 (bazı Hristiyan numaralandırmalarında 69:21): va-yitnu be-varuti roş, ve-litsma’i yaşkuni homets. ↩
Roş için bkz. Devarim 29:17; 32:32-33; Yeremya 8:14. Sözcük zehirli/acı madde veya zehir imgesinde kullanılır. ↩
Homets ekşimiş şarap/sirke anlam alanındadır; bkz. Rut 2:14. Heaster’ın “wine mixed with gall” ifadesi ayetin roş ve homets sözcüklerini Passion anlatısıyla eşleştiren yorumudur. ↩
Tehillim 69:31-37. Son bölüm Tanrı’nın Siyon’u kurtarması, Yehuda şehirlerini yeniden kurması ve kullarının zeraının orayı miras almasıyla biter. ↩
Kaynak katmanı ayrımı: Tehillim 69’un şiirsel bağlamı; Raşi ve Midraş Tehillim’in Yahudi yorumları; sonraki Hristiyan Passion uygulaması. Bir katmandaki uygulama diğer katmanın ilk öznesini tek başına belirlemez. ↩
