170. İddia: Mezmur 68 Maşiah’ın göğe yükselişini haber verir
Hristiyan iddiası
“ascend to Heaven (Ps. 68:19)”
Cevap
Bu iddia, 167–169’dan daha kolay sınanabilir; çünkü Hristiyan yorum yalnız bir benzerlik kurmuyor, rabbinik yorumun da Tehillim 68:19’u Maşiah’ın göğe yükselişi olarak okuduğunu öne süren listenin içine yerleştiriyor. Ayetin kendisi “Yükseğe çıktın, tutsak aldın, insanlar arasında armağanlar aldın” der. Peki klasik Yahudi geleneğinde bu “sen” kimdir?19691970
Raşi burada son derece açıktır:
alita — atta negid ammo, Moşe ben Amram, la-marom; şavita şevi et ha-Tora — “Yükseldin: sen, O’nun halkının önderi Moşe ben Amram, yükseğe çıktın; Tora’yı esir aldın.”1971
Bu yorum tek başına duran ortaçağ buluşu değildir. Şemot Rabba 28:1, “Moşe Tanrı’ya yükseldi” cümlesini doğrudan Tehillim 68:19 ile açar. Moşe yükseğe çıkar, meleklerle karşılaşır ve Tora’yı alır. Midraşın “tutsak aldın” dediği şey Tora’dır; “armağanlar” da göksel armağan dilinin parçasıdır. Aynı gelenek rabbinik edebiyatta Moşe’nin Sinay’da göksel alana çıkışı etrafında tekrar tekrar işlenir.19721973
Burada dikkat edilmesi gereken şey, bunun peşat ile deraşın aynı olduğu iddiası olmamasıdır. Tehillim 68’in şiirsel bağlamında Tanrı’nın zaferi, Sinay, kutsal dağ ve İsrael’in Tanrısı merkezi temalardır; modern filolojik yorumlar 68:19’un hitap ettiği özneyi farklı biçimlerde tartışabilir. Bizim için belirleyici olan Hristiyan yorumun daha özel iddiasıdır: “rabbinik Targum ve Midraşlar bu pasajı Maşiah’a uygulamıştı.” Oysa büyük ve açık Yahudi yorum zinciri ayeti Moşe ve Tora’ya bağlar.19741975
Bu fark küçük değildir. “Yükseğe çıkmak” gibi genel bir fiil önce Moşe’nin Tora alışı, sonra başka bir metinde İsa’nın göğe yükselişi için kullanılabilir. Aynı fiilin iki anlatıda bulunması iki kişinin aynı kişi olduğunu göstermez. Tanah’ın ve Hazal’ın kendi sembolik dünyasında göğe/yükseğe çıkış dili yalnız bir Hristiyan biyografisine ait değildir.
Hatta Şemot Rabba’nın anlatı mantığı Hristiyan yorumun kurduğu zincirin tersine işler. Moşe’nin yükselişi insanlığı hayvan korbanından çıkaran yeni bir antlaşma için değil, Tora’yı almak içindir. “Esir aldığı” şey Tora’dır. Böylece Hristiyan yorumun “göğe yükseliş” kelimesini kendi yeni-antlaşma şemasına yerleştirmesi, Yahudi deraşının asıl nesnesini değiştirir.1976
Hristiyan metni Tehillim 68:19’u İsa’ya uygular; bu, sonraki midraşik veya tipolojik kullanımın varlığını gösterir. Fakat “Yahudi hahamları zaten aynı ayeti Maşiah’ın göğe çıkışı olarak okumuştu” cümlesi farklı bir tarihsel iddiadır. Raşi ve Şemot Rabba gibi doğrudan kaynaklarda görünen ana uygulama Moşe’ye aittir; Hristiyan uygulama daha sonraki ayrı bir yorum katmanıdır.1977
Sonuç nettir. Tehillim 68:19 “yükseğe çıktın” der; fakat klasik Yahudi yorumunun güçlü bir kolu bunu Moşe’nin Sinay’da Tora’yı alışı olarak okur. Ayet Nasıralı İsa’yı adlandırmaz, ölümden dirilişten söz etmez ve “Maşiah göğe yükselecek” cümlesini kurmaz. Hristiyan yorumun bu ayeti rabbinik bir İsa portresinin parçası diye sunması, doğrulanmış Yahudi kaynaklarının içeriğiyle uyuşmaz.1978
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 7: “ascend to Heaven (Ps. 68:19)” ifadesi rabbinik yorumların Maşiah portresine ait olduğu iddiasının içinde yer alır. ↩
Tehillim 68:19: alita la-marom, şavita şevi, lakakhta mattanot ba-adam. Mezmurun çevresi Tanrı’nın zaferi, Sinay ve kutsal mekan imgeleriyle örülüdür. ↩
Raşi, Tehillim 68:19: “atta negid ammo Moşe ben Amram la-marom, şavita şevi et ha-Tora” — ayetin “sen”ini Moşe ben Amram, alınan “esir”i Tora olarak yorumlar. ↩
Şemot Rabba 28:1, Şemot 19:3’te “Moşe Tanrı’ya yükseldi” cümlesini Tehillim 68:19 ile açıklar; Moşe’nin yükseğe çıkıp Tora’yı almasını anlatır. ↩
Şemot Rabba 28:1 aynı deraşta “armağanlar” dilini Moşe’nin Tora’yı edinmesi ve insanlara getirmesi bağlamında işler. ↩
Peşat ile deraş ayrımı korunmalıdır: Raşi ve Şemot Rabba’nın Moşe okuması ayetin tek mümkün modern filolojik açıklaması olmak zorunda değildir; fakat Heaster’ın rabbinik gelenek hakkındaki tarihsel genellemesine doğrudan karşı veridir. ↩
Raşi, Tehillim 68:18-19, yorumunu Sinay bağlamıyla kurar: Tanrı’nın melek orduları ve Sinay’ın ardından Moşe’nin yükselişi gelir. ↩
Şemot Rabba 28:1’de yükselişin sonucu yeni bir Tora’nın iptali değil, Tora’nın Moşe tarafından alınmasıdır; “tutsak” imgesi açıkça Tora’ya uygulanır. ↩
Heaster’ın listesi Santala aracılığıyla rabbinik kaynaklara atıf yapar. Bu nedenle Raşi ve Şemot Rabba gibi doğrudan metinlerin okunması, ikinci el özetin önüne geçmelidir. ↩
Tehillim 68:19’un Moşe-Tora yorumu, Yahudi aggadik geleneğinde göksel yükseliş dilinin Hristiyan İsa anlatısından bağımsız bir kullanımını açık biçimde gösterir. ↩
