188. İddia: Talmud’daki Yeşu kayıtları İsa’nın çarmıha gerilmesini ve yaşını doğrular
Hristiyan iddiası
“Sanhedrin 43a also describes how five disciples of Jesus were judged and sentenced to death, again showing that the Jews traditionally have believed in the existence of the historical Jesus. Sanhedrin 106b even says that Jesus was 33 years old when he died; exactly as required by the New Testament.”
Cevap
Dayanak bu kez Bavli Sanhedrin 43a’dır. Bavli Sanhedrin 43a’nın sansürsüz veya ilgili metin geleneğinde Pesah arifesinde Yeşu’nun asıldığı, büyücülük yaptığı ve İsrael’i saptırdığı gerekçesiyle aleyhinde hüküm verildiği anlatılır. Aynı sugya beş öğrenciden de söz eder. Bu pasajın Hristiyanlıkla ilişkisi araştırılmıştır.2098
Fakat Hristiyan yorumun ilk tarih cümlesi fazla kesindir. Bavli, MS 70–200 arasında tamamlanmış bir kitap değildir. Babil Talmudu yüzyıllar süren amoraik ve daha sonraki redaksiyon süreçlerinin ürünüdür ve son biçimi genellikle geç antik çağda değerlendirilir. Sanhedrin 43a’daki çekirdek geleneğin daha eski olabileceğini savunan araştırmacılar vardır; fakat “bu bölüm 70–200’e aittir” demek ayrı bir kanıt gerektirir.2099
İkinci sorun “asıldı” fiilidir. Hristiyan yorum, Yahudilerin taşlamak istediğini fakat sonunda Roma usulü çarmıha germe gerçekleştiğini düşünür. Oysa rabbinik ceza dilinde asma, mutlaka Roma çarmıhı anlamına gelmez. Mişna Sanhedrin 6:4, belirli suçlarda taşlanarak öldürülen kişinin cesedinin daha sonra kısa süreyle asılmasını açıkça tarif eder. Sanhedrin 43a da Yeşu hakkında önce taşlanmak üzere çıkarıldığını, ardından asıldığını söyler. Bu dizinin kendi rabbinik hukuk dili içinde bir açıklaması zaten vardır.2100
Bu, Sanhedrin 43a’nın tarihsel İsa ile hiçbir ilgisi olmadığı anlamına gelmez. Schäfer pasajı İsa’ya yönelik bilinçli rabbinik karşı anlatının parçası olarak okur; başka araştırmacılar redaksiyon ve tarih konusunda farklı sonuçlara ulaşır. Sağlam sonuç şudur: metin geç antik Yahudi-Hristiyan polemiği ve İsa hafızası için önemlidir, fakat birinci yüzyıl mahkeme tutanağı gibi kullanılamaz.2101
Hristiyan yorumun üçüncü adımı ise doğrudan metinsel hataya dönüşür. Sanhedrin 106b “İsa 33 yaşında öldü” demez. Sugyanın adı açıkça Bilam’dır. Bir min, Rabi Hanina’ya Bilam’ın kaç yaşında öldüğünü sorar; Rabi Hanina Tehillim 55:24’ten otuz üç veya otuz dört yaş sonucunu çıkarır. Min de Bilam’ın otuz üç yaşında öldürüldüğünü gördüğü bir kayıttan söz eder. Yeşu adı bu cümlede yoktur.2102
Bazı araştırmacılar Bilam’ı belirli rabbinik bağlamlarda İsa veya Hristiyanlık için polemik bir şifre olarak okur. Bu akademik öneri Sanhedrin 106b’nin doğrudan sözünü değiştirmez. Hristiyan yorumun “Talmud bile İsa’nın 33 yaşında öldüğünü söyler” cümlesi, ancak önce Bilam = İsa özdeşliği kanıtlanırsa kurulabilir; Sanhedrin 106b bunu kendisi söylemez.
Üstelik Hristiyan metinleri de İsa’nın ölüm yaşını “33” diye açıkça vermez. Luka, kamusal faaliyete başladığında yaklaşık otuz yaşında olduğunu söyler; daha sonra benimsenen üç yıllık veya daha uzun hizmet kronolojisi başka metinlerin birleştirilmesinden çıkar. “Tam olarak Hristiyan metinlerinin gerektirdiği 33” ifadesi bu bakımdan da metnin söylediğinden daha kesin bir sonuçtur.2103
Sonuçta Sanhedrin 43a gerçekten önemli bir Yeşu geleneğidir. Fakat asılma dilini zorunlu olarak Roma çarmıhına çevirmek, tüm pasajı birinci-ikinci yüzyıla tarihlemek ve Sanhedrin 106b’deki Bilam yaşını doğrudan İsa’nın yaşı diye aktarmak üç ayrı aşırı yorumdur. Rabbinik kaynak burada Hristiyan yorumun iddia ettiği kadar kusursuz bir dış doğrulama sağlamaz.
Bu metinlerin Nasıralı İsa’nın idam edildiğine ilişkin Yahudi hafızasını taşıdığı yönündeki tarihsel okuma esas alınsa dahi bundan Maşiah kimliği sonucu çıkmaz. Bir kişinin öldürülmüş olması, Yeremya 23 ve Yehezkel 37’deki David soyuna ilişkin kral görevlerini yerine getirdiğini göstermez.2104
Kaynaklar
Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 10. Heaster Sanhedrin 43a’yı “On the eve of the Passover Yeshu was hanged” şeklinde aktarır, ardından beş öğrenciyi ve Sanhedrin 106b’deki 33 yaş ifadesini Hristiyan İncili ayrıntılarıyla eşleştirir. ↩
Peter Schäfer, Jesus in the Talmud, Princeton University Press, 2007, Babil Talmudu’ndaki İsa anlatılarını geç antik Babil polemiği bağlamında inceler. David Instone-Brewer, “Jesus of Nazareth’s Trial in the Uncensored Talmud,” Tyndale Bulletin 62/2 (2011), s. 269–294, Sanhedrin 43a geleneğinde daha eski bir çekirdek bulunabileceğini savunur. Bu iki yaklaşım bile pasajın basitçe MS 70–200’e tarihlenemeyeceğini gösterir. ↩
Mişna Sanhedrin 6:4: Rabi Eliezer’e göre taşlananların tümü, Hahamların görüşüne göre özellikle küfür ve putperestlik suçluları ölümden sonra asılır. Aynı mişna, taşlanarak öldürülmüş kişinin cesedinin nasıl asıldığını anlatır. Bu bağlam, talui/asılma dilinin tek başına Roma çarmıhını kanıtlamadığını gösterir. ↩
Schäfer, Jesus in the Talmud, özellikle s. 64–75; Gunther Mark, “Jesus ‘Was Close to the Authorities’: The Historical Background of a Talmudic Pericope,” Journal of Theological Studies 60/2 (2009), s. 437–466. Literatürde pasajın tarihsel çekirdeği ve polemik işlevi konusunda farklı değerlendirmeler vardır. ↩
Bavli Sanhedrin 106b: konuşma Bilam’ın yaşı üzerinedir; metin “otuz üç veya otuz dört” der ve ardından “Bilam … otuz üç yaşındaydı” şeklinde bir kayıt aktarır. Sefaria, Sanhedrin 106b, ilgili sugya. ↩
Luka 3:23, İsa’nın faaliyete başlarken “yaklaşık otuz yaşında” olduğunu söyler. Hristiyan İncili’nde “İsa 33 yaşında öldü” şeklinde doğrudan bir yaş cümlesi yoktur. ↩
Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. ↩
