228. İddia: Tek bir ölüm gelecekte işlenecek günahların kefaretine sürekli temel olabilir
Hristiyan iddiası
“It is therefore understandable that the offerings made did not relate to future sins, seeing that the offerer could not repent of his sins in advance and sacrifice for them. However, the fact that God was willing to accept the animal offerings as a temporary means of covering sin did in itself point forward to a future sacrifice which would be an all sufficient sin covering. That being made, there would be no need for any more offerings, seeing that forgiveness would be made possible through association with that perfect offering whenever one sinned, rather than through making yet another animal sacrifice.”
Cevap
Tora’nın korban düzeninde insan henüz işlemediği günah için önceden teşuva yapmaz ve gelecekteki bütün günahları için önceden hayvan korbanı sunmaz. Ardından bunun hayvan korbanlarının geçiciliğini gösterdiğini, kusursuz insan korbanının ise bir kez gerçekleşip daha sonraki günahlar için sürekli geçerli kapara (kefaret) zemini oluşturacağını savunur. İsa’nın ölümünden sonra yeni korban gerekmez; daha sonra günah işleyen kişi bu geçmiş ölümle ilişki kurarak bağışlanabilir.2394
O, kişinin gelecekteki her günahının henüz işlenmeden, sonraki davranışından bağımsız biçimde peşinen bağışlandığını söylemez. Hristiyan iddiası şudur: tek tarihsel ölüm bütün gelecek kuşakların günahları için yeterli korban temelini meydana getirmiştir. Tanah, bütün gelecek kuşakların günahları için tek bir insanı korban olarak belirlemez.2395
Hristiyan yorum Yeremya 31:34’teki “suçlarını bağışlayacağım ve günahlarını artık hatırlamayacağım” sözünü kullanır. Ayet gerçekten gelecekteki bağışlanmayı vaat eder. Fakat “Tanrı gelecekte bağışlayacaktır” ile “gelecekte işlenecek günahların kapara temeli daha önce öldürülmüş kusursuz bir insanda tamamlanmıştır” aynı cümle değildir. Yeremya 31’de Maşiah’ın ölümü, insan kanı, çarmıh veya geçmişteki tek korban bu bağışlanmanın sebebi olarak anılmaz.2396
Vayikra’nın korban düzeni zaman bakımından ters yönde işler. Önce eylem gerçekleşir; kişi günahının farkına varır; belirlenmiş durumda korban gerekiyorsa onu getirir; kohen kapara sağlar ve bağışlanma ilan edilir. Vayikra 4 bu sıralamayı farklı kişiler için tekrar eder. Gelecekte henüz yapılmamış özgür seçimler için sınırsız bir korban hesabı açılmaz. Yeni bir günah, yeni bir ahlaki olaydır.2397
Yehezkel 18 aynı yapıyı korban hukukundan bağımsız biçimde gösterir. Tsadik daha sonra doğruluğundan dönüp kötülük yaparsa yeni davranışı önemlidir; kötü kişi günahlarından dönüp adalet ve doğruluk yaparsa önceki suçları ona karşı hatırlanmaz. Peygamber insanı sabit bir geçmiş hesaba kilitlemez. Bugünkü doğruluk yarınki kötülüğü dokunulmaz kılmaz; bugünkü kötülük de yarınki teşuvayı kapatmaz. HaŞem’in hükmü insanın gerçekten yaptığı seçimlerle ilişkilidir.2398
Mişna Yoma 8:9 bu ilkeyi daha da keskin ifade eder: “Günah işleyeceğim ve teşuva yapacağım” diyen kişiye teşuva fırsatı verilmez; “günah işleyeceğim ve Yom Kippur kefaret edecek” diyen için Yom Kippur kefaret etmez. Aynı Mişna kişiler arası suçların zarar verilen kişi razı edilmeden Yom Kippur tarafından giderilmediğini söyler. Kapara, gelecekte günah işleme özgürlüğünü peşinen güvence altına alan soyut bir fon değildir.2399
Yahudi kaynaklarında tsadiklerin ölümü kaparayla ilişkilendirilir. Moed Katan 28a, Miryam’ın ölümünün para aduma ile yan yana gelmesinden “tsadiklerin ölümü kapara sağlar” deraşını çıkarır; Aharon’un ölümüyle kohen giysileri arasında da benzer bağ kurar. Bu deraş, tsadikin ölümüyle kapara arasında bağ kurar; insanı Tora’nın korban türlerinden biri yapmaz.2400
Fakat Moed Katan’ın söylediği ile Hristiyan yorumun bir-defalık evrensel korban öğretisi aynı değildir. Gemara “bir tsadikin ölümü gelecekte henüz işlenmemiş bütün insanların kişisel günahlarını hukuken üzerine alır”, “bundan sonra Tora korbanlarına gerek yoktur” veya “teşuva geçmişteki bu ölüme iman etmek demektir” demez. Aynı rabbinik gelenek Yom Kippur’u, teşuvayı, kişiler arası düzeltmeyi ve korban hukukunu korur. Aggadik kapara benzetmesini Hristiyan vekalet-kurban doktriniyle özdeşleştirmek yeni bir teolojik adımdır.2401
Hayvan korbanlarının tekrarlanması da tek başına onların başarısızlığını göstermez. İnsan ahlaki hayatı devam ettiği için yeni eylemler gerçekleşir. Dün bağışlanan kişi bugün yeniden günah işleyebilir; dün doğru olan kişi yarın kötülük seçebilir; kötülük yapan kişi de yarın dönebilir. Tora ile peygamberler bu değişken sorumluluğu ciddiye alır. Hristiyan yorumun tek tarihsel insan ölümünü bütün sonraki kaparanın zorunlu temeli yapan cümlesi ise Tanah’ta kurulmaz. Yeremya gelecekte bağışlanma vaat eder; bu bağışlanmanın mekanizmasını geçmişteki İsa ölümü olarak tanımlamaz.2402
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 51–52. Heaster gelecekteki günahlar için önceden hayvan korbanı/teşuva yapılamayacağını kabul eder; kusursuz İsa korbanının ise bir kez gerçekleşip daha sonraki günahlar için sürekli kapara temeli olduğunu savunur. ↩
Duncan Heaster’ın savının dar biçimi: gelecekteki günahların davranıştan bağımsız olarak peşinen bağışlandığı değil, tek tarihsel ölümün sonraki bağışlanmalar için yeterli korban zemini olduğudur. Bu ayrım birincil metin s. 52’deki açıklamanın adil temsilidir. ↩
Yeremya 31:31–34. Gelecekte bağışlanma vaat edilir; pasajda Maşiah ölümü, insan kanı, çarmıh veya geçmişteki tek insan korbanı bu bağışlanmanın nedeni olarak verilmez. ↩
Vayikra 4:22–35; 5:1–13. Günahın işlenmesi, fark edilmesi, ilgili korbanın getirilmesi, kapara ve bağışlanma sıralaması somut olay üzerinden işler; gelecekteki tüm özgür seçimler için peşin korban hesabı kurulmaz. ↩
Yehezkel 18:21–24, 30–32. Kötü kişinin daha sonra dönmesi ve tsadikin daha sonra kötülüğe yönelmesi gerçek ahlaki değişiklikler olarak hesaba katılır; kişinin gelecekteki eylemleri önceden hükümsüzleştirilmez. ↩
Mişna Yoma 8:9. ‘Günah işleyeceğim ve teşuva yapacağım’ diyen kişiye teşuva fırsatı verilmez; ‘günah işleyeceğim ve Yom Kippur kefaret eder’ diyen için Yom Kippur kefaret etmez; kişiler arası suçta mağdurun razı edilmesi gerekir. ↩
Bavli, Moed Katan 28a: Miryam’ın ölümü para aduma ile, Aharon’un ölümü kohen giysileriyle yan yana getirilerek ‘tsadiklerin ölümü kapara sağlar’ deraşı yapılır. Bu rabbinik fikir açıkça kabul edilmelidir. ↩
Moed Katan 28a ile Mişna Yoma 8:9’un birlikte değerlendirilmesi: tsadik ölümüne aggadik kapara anlamı verilmesi, gelecekteki bütün kişisel günahların bir kez ve herkes için hukuken devredildiği anlamına gelmez; teşuva ve kişisel düzeltme sistemi devam eder. ↩
Yeremya 31:31–34; Yehezkel 18; Vayikra 4–5. Tanah gelecekte bağışlanma ve devam eden ahlaki sorumluluk öğretir; tek geçmiş insan ölümü bütün çağların zorunlu korban temeli olarak tanımlanmaz. ↩
