237. İddia: Yeremya 3’te antlaşma sandığının artık anılmayacak olması Sinay düzeninin değiştirildiğini kanıtlar

Hristiyan iddiası

“Speaking of that time of the new covenant God said ” They shall say no more, The ark of the covenant of the Lord: neither shall it come to mind: neither shall they remember it; neither shall they visit it; neither shall that be done any more (note the emphasis on the change). At that time they shall call Jerusalem the throne of the Lord; and all nations shall be gathered unto it” (Jer.3:16,17). Thus instead of Israel seeking to the ark, under the new covenant Jerusalem and God’s throne there with God’s name on it will be the centre of God manifestation, and will be attended by all nations, not just Israel.”

Cevap

Yeremya 3:16 gerçekten şaşırtıcı bir gelecek tasviri verir. İsrael çoğalıp ülkede yeniden yerleştiğinde artık “HaŞem’in antlaşma sandığı” denmeyeceği, onun akla gelmeyeceği, anılmayacağı ve yeniden yapılmayacağı söylenir. Hristiyan yorum bu değişimi Sinay düzeninin yerini başka bir antlaşmanın aldığına delil sayar. Değişen unsur antlaşma sandığıdır.²⁴⁵⁶

Ayetin kendisi sandığın yerine Tora’sız bir din koymaz. Bir sonraki cümle Yeruşalayim’in “HaŞem’in tahtı” diye çağrılacağını ve bütün ulusların HaŞem’in adına orada toplanacağını söyler. Merkezde sandık yerine Yeruşalayim’in kendisi ve HaŞem’in evrensel krallığı belirir. Bu, kutsal sembolün işlevindeki dönüşümdür. Sandığın artık merkezi olmaması ile Moşe’nin Tora’sının yürürlükten kalkması arasında metinde hiçbir eşitlik kurulmaz.²⁴⁵⁷

Aynı Yeremya kitabı yeni antlaşmayı açıklarken “Tora’mı onların içine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Eğer 3:16’nın anlamı Sinay Tora’sının iptali olsaydı 31. bölümde içselleştirilen şeyin neden yine Torati — Tora’m — diye adlandırıldığını açıklamak gerekirdi. Peygamberin kendi kelimeleri, kültik merkezin ve insanın iç dünyasının dönüşümünü Tora’nın yok edilmesiyle özdeşleştirmez.²⁴⁵⁸

Tanah’ta kutsal eşya ile Tora’nın bağlayıcılığı zaten aynı şey değildir. Birinci Bet HaMikdaş yıkıldığında sandık ve Mikdaş hizmeti ortadan kalktı; buna rağmen sürgündeki peygamberler İsrael’i Tora’ya, Şabat’a, adalete ve teşuvaya çağırmayı bırakmadılar. Bir mitsvanın veya kutsal nesnenin tarihsel şartlar yüzünden uygulanamaması bütün antlaşmanın sona ermesi değildir. Yeremya 3 bunu gelecekte sandığın bilinçli olarak merkez olmaktan çıkacağı bir düzeye taşır; fakat kapsamı yine sandıktır.²⁴⁵⁹

Yehezkel’in gelecekteki Mikdaş tasviri de ‘eski kutsal düzen bütünüyle yok olacak’ düşüncesine izin vermez. Yehezkel 40–48’de kohenler, mizbeah, korbanlar, Şabatlar ve belirlenmiş zamanlar yeniden yer alır. Bu düzen Moşe’nin bütün ayrıntılarının birebir kopyası değildir ve yorum sorunları vardır; fakat peygamber geleceği Tora’dan bağımsız, yalnız sembolik bir Hristiyan ibadeti biçiminde anlatmaz. Sandığın yokluğu diğer kutsal kurumların yokluğu demek değildir.²⁴⁶⁰

Hristiyan yorumun çıkarımı bu yüzden bir ayrımın silinmesine dayanır. Yeremya gelecekte sandığın artık ihtiyaç duyulan merkezi sembol olmayacağını söyler; Hristiyan yorum bunu Sinay düzeninin bütününün değiştirildiği şeklinde büyütür. Oysa aynı peygamber Tora’yı yüreğe yazar, İsrael ile Yehuda’nın antlaşmasını yeniler ve Yeruşalayim’i HaŞem’in tahtı yapar. Sandığın merkezden çekilmesi gerçek bir değişimdir. Tora’nın kaldırılması değildir.²⁴⁶¹

Kaynaklar

2456. Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 55–56; Yeremya 3:16–17. Heaster sandığın artık anılmamasını eski antlaşma düzenindeki değişime bağlar. ↩

2457. Yeremya 3:16–18. Sandık tasvirinden hemen sonra Yeruşalayim’in HaŞem’in tahtı olması ve ulusların oraya toplanması anlatılır. ↩

2458. Yeremya 31:31–34. Yeni antlaşmanın içeriği Torati — ‘Tora’m’ — sözüyle tanımlanır. ↩

2459. Yeremya 7:1–15; 17:19–27; 29:10–14. Yeremya, Mikdaşın yıkımı ve sürgün ihtimali içinde dahi Tora’ya bağlılık ve teşuva çağrısını sürdürür. ↩

2460. Yehezkel 40–48, özellikle 43:18–27; 44:15–31; 45:15–25; 46:1–15. Gelecek tasvirinde gerçek Mikdaş, kohenlik ve korban avodası bulunur. ↩

2461. Yeremya 3:16–18; 31:31–37. İki pasaj birlikte okunduğunda kutsal merkezin dönüşümü ile İsrael’in ve Tora’nın sürekliliği aynı gelecek tasviri içinde bulunur. ↩