KABALAT

Top Menu

Main Menu

Misyoner İddiaları Arşivi

›Misyoner İddiaları Arşivi

Tanah adına ileri sürülen iddiaları İbranice metin, bağlam ve Yahudi kaynaklarıyla inceleyin.

Yalnız aranan ayete bağlı Hristiyan iddiaları ve cevapları gösterilir. Örneğin: Yeşaya 53:1, Yeşaya 53_1 veya Yeşaya 53 1.

Aranan ayet: Yeşaya 53:1–12

Filtreleri temizle

30 sonuç · Yayımlanmış 280 iddia

LİTERATÜR KAYDI

Bu ayete bağlı iddia

Hristiyan iddiası

Yeşaya 53:9 — Kötüler ve zenginle ilişkilendirilen mezar, İsa’nın gömülmesi midir?

Tanah’ın cevabı

Mezar ve ölüm cümlesinin farklı tercümeleri ele alınır. Kötülerle tasarlanan gömülme ile zenginle gerçekleşen gömülme okuması mümkündür; fakat ayet İsa’yı zorunlu özne yapmaz ve İsrael’in şehitleriyle ilgili klasik açıklamayı dışlamaz.

Cevabın tamamı ve kaynaklar

וַיִּתֵּ֤ן אֶת־רְשָׁעִים֙ קִבְר֔וֹ וְאֶת־עָשִׁ֖יר בְּמֹתָ֑יו עַ֚ל לֹא־חָמָ֣ס עָשָׂ֔ה וְלֹ֥א מִרְמָ֖ה בְּפִֽיו׃

53:9’un ilk bölümü, kulun mezarını kötülerle ve ölümünü zenginle ilişkilendirir. İbranice cümlede kever, “mezar”, gerçekten vardır; “zengin” de metnin kelimesidir. Matta 27:57–60’ta zengin Yosef’in İsa’yı kendi mezarına koyması, Hristiyan okuyucuya belirgin bir benzerlik verir. İsa’nın iki suçluyla birlikte öldürülmesi ile daha sonra zenginin mezarına konulması ayrı sahnelerdir. Yeşaya cümlesinin bu iki sahneye nasıl bölündüğü, yorumun asıl noktasıdır. [2] [3]

Cümledeki bağlaç, “ve”dir; ancak İbranice bağlaç bağlama göre karşıtlık ilişkisi de taşıyabilir. Bu yüzden “metinde ‘ama’ yazmıyor, dolayısıyla kötüler için tasarlanan mezar yerine zengin mezarı yorumlanamaz” itirazı kesin değildir. NET’in Hristiyan çeviri notu, kötülerin yanına gömülme niyeti ile gerçekleşen zengin mezarı arasında böyle bir karşıtlık okur. Fakat “tasarlanan” ile “gerçekleşen” ayrımının ayrıntıları, cümlenin yorumuyla sağlanır; ayette Yosef’in adı, yeni kaya mezarı veya iki idam mahkûmu bulunmaz. Bir tercüme seçeneği, bu ayrıntıları bağımsız biçimde kanıtlayan bir kimlik bildirisi değildir. [4]

Raşi ve Radak, ayeti sürgünde öldürülen İsrael doğrularıyla açıklar. Raşi, HaŞem’e bağlılığını terk etmeyenlerin kötü hükümdarların ölüm ve gömülme hükümlerine katlandığını anlatır. Radak, onların suçlu gibi öldürüldüğünü, kimi zenginlerin ise servetleri yüzünden hedef alındığını söyler. Her iki açıklamada da “şiddet işlemedi, ağzında hile yoktu” cümlesi, öldürülenlerin ölüm hükmünü hak etmediğini belirtir. Mezarın kötülerle ilişkilendirilmesi, mağdurun gerçekten kötü olduğu değil, zalimlerin ona kötü muamelesi yaptığı anlamına gelir. [5] [6]

Bemotav, biçim olarak çoğul “ölümleri” ifadesidir. Radak bunu topluluğun farklı ölüm biçimleriyle ilişkilendirir. Bununla birlikte çoğul ölüm dili tek başına mutlaka birden fazla kişiyi göstermez: Hezekiel 28:10, Tsor hükümdarına tekil hitap ederken çoğul “ölümler” biçimini kullanır. Bu nedenle ayetteki çoğulu kişisel okumayı dil bilgisi bakımından bütünüyle yasaklayan bir kanıt diye sunmak yanlıştır. Kolektif açıklamanın gücü, tek bir ekten değil, kitabın İsrael’i kul diye adlandırmasından ve sürgün-kurtuluş bağlamından gelir. [7] [8]

Kötü sayılıp öldürülen doğrular, Tanah’ın başka yerlerinde de vardır. Mezmurlar 44, HaŞem’e bağlı İsrael topluluğunun kesilecek koyunlar sayıldığını söyler. Bir halkın tekil kul olarak anlatılması, böyle gerçek ölümleri kapsar; halkın daha sonra yeniden kurulması, her ölümün yalnız mecaz olduğunu göstermez. 53:9’daki acı ve mezar, 53:10’daki soy ve uzun günler, 54:1–3’teki Siyon’un çoğalan çocukları, aynı tarihi-toplumsal akış içinde okunabilir. [9] [10] [11]

Matta’nın mezar anlatısı ile ayet arasında kurulan benzerlik, Hristiyan yorumun neden oluştuğunu açıklar. Buna karşılık “benzerlik var, öyleyse Yeşaya’nın kulunun İsrael olması imkânsızdır” sonucu geçersizdir. Ayet, kulun haksız yere kötü sayılmasını ve ölüm karşısındaki doğruluğunu anlatır. İsa kimliğini zorunlu kılan bir özel isim veya tek kişiye özgü ayrıntı vermez; klasik İsrael açıklaması da kelimeleri ve yakın bağlamı birlikte karşılar. [5] [6]

Kaynaklar

  1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
  2. Yeşaya 53:9.
  3. Matta 27:57–60.
  4. NET Bible, Yeşaya 53:9, çeviri ve açıklama notları.
  5. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
  6. Radak, Yeşaya 53:1–12.
  7. Hezekiel 28:10, tekil hükümdara yöneltilen çoğul ölüm biçimi.
  8. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
  9. Mezmurlar 44:18–23, özellikle 44:23; bazı Hristiyan numaralandırmalarında 44:22.
  10. Yeşaya 53:10.
  11. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.
İddianın kaynak metni

Hristiyan iddiası

Kulun kötülerle ilişkilendirilen mezarının ve ölümünde zenginle birlikte bulunmasının, İsa’nın suçlular arasında idam edilmesi ve zengin Aramatyalı Yosef’in mezarına gömülmesiyle gerçekleştiği ileri sürülür.

İddianın kalıcı bağlantısı →
LİTERATÜR KAYDI

Bu ayete bağlı iddia

Hristiyan iddiası

Yeşaya 53:9 — “Şiddet işlemedi, ağzında hile yoktu” sözü, yalnız İsa’ya mı aittir?

Tanah’ın cevabı

Hamas ve mirma belirli ahlaki suçları belirtir. Masumiyet, doğuştan ilahi oluş veya bütün yaşamda her türlü günahtan uzaklık değildir; Tanah sadık İsrael topluluğunu da haksızlık ve hileden uzak diye tanımlar.

Cevabın tamamı ve kaynaklar

וַיִּתֵּ֤ן אֶת־רְשָׁעִים֙ קִבְר֔וֹ וְאֶת־עָשִׁ֖יר בְּמֹתָ֑יו עַ֚ל לֹא־חָמָ֣ס עָשָׂ֔ה וְלֹ֥א מִרְמָ֖ה בְּפִֽיו׃

53:9, kulun ḥamas, yani haksız şiddet veya zorbalık, işlemediğini ve ağzında mirma, yani hile, bulunmadığını söyler. Bunlar gerçek ve önemli ahlaki niteliklerdir. Ancak cümle “hiçbir zaman hiçbir günah işlemedi”, “Tanrı’dır” veya “yalnız bir kişi böyle olabilir” demez. Bir suçlamanın masumu olmak ile bütün yaşamda mutlak günahsız olmak farklı iddialardır. Ölüm hükmünün ardından bu iki niteliğin verilmesi, hükmün haksızlığını açıklayan doğal bir bağlantıdır. [2]

Tanah, insanlar ve topluluklar için doğruluk dili kullanır. Bereşit 6:9 Noah’ı kuşağında doğru ve bütün biri olarak anlatır; İyov 1:1, İyov’u bütün, dürüst, HaŞem’den korkan ve kötülükten uzak duran kişi diye tanıtır. Bu övgüler onları Tanrı veya bütün insanlığın zorunlu korbanı yapmaz. Doğruluk ifadesinden ilahi doğa çıkarmak, Tanah’ın kendi insan tasvirlerinde uygulamadığı bir çıkarımdır. [3]

Tsefanya 3:12–13, kalan İsrael topluluğunun haksızlık yapmayacağını, yalan konuşmayacağını ve ağzında hileli dil bulunmayacağını söyler. Bu, kolektif bir öznenin hileden uzak oluşuna doğrudan örnektir. Peygamberler halkın günahlarını eleştirirken sadık kalanları da ayırır. Bu iki anlatım çelişmez: Bir ulusun tarihi kusurları, onun içindeki doğruların zalimlerin suçlamaları karşısındaki masumiyetini ortadan kaldırmaz. “İsrael’de günah işlendi; öyleyse İsrael’den hiçbir kul doğru sayılamaz” iddiası, peygamberlerin açık ayrımını yok sayar. [4]

Raşi, 53:9’da HaŞem’i inkâr etmeye ve putperestliğe razı olmayan mağdurları açıklar. Radak da sürgünde suçlu gibi öldürülen fakat Tora’yı terk etmeyen kişilerden söz eder. Böylece cümlenin doğruluk niteliği, halkın her üyesinin bütün çağlardaki her eylemine verilmiş sınırsız bir onay değildir. Haksız ölüm karşısında HaŞem’e bağlılığı sürdüren kulun niteliğidir. Bu açıklama, ayetin hem kolektif kimliğini hem tekil ahlaki portresini korur. [5] [6]

1. Petrus 2:22, ayeti İsa’ya uygularken onun günah işlemediğini söyler. Bu, mektubun İsa hakkındaki daha geniş inancıdır. Yeşaya’nın haksız şiddet ve hileyi dışlayan cümlesi, kendi başına bu daha geniş teolojik önermeyi vermez. İsa’nın Tapınak’taki davranışını sırf fiziksel hareket içerdiği için ḥamas saymak da kelimeyi yanlış kullanır; mesele her fiziksel güç kullanımı değildir, haksız zorbalıktır. İddianın sağlam değerlendirmesi, metinde belirtilen masumiyetten ilahi günahsızlığa geçişin hangi dayanağa sahip olduğudur. [7]

53:9, kulun uğradığı ölümün adil bir karşılık olmadığını bildirir. Tanah bu niteliği Noah, İyov ve sadık İsrael topluluğu için kullanabildiği ahlaki dille anlatır. Böylece “yalnız İsa bu tanıma uyabilir” önermesi metinsel temelini kaybeder. Ayette gerçek doğruluk vardır; İsa’nın ilahi kimliği ve onun dışında hiçbir kişinin veya topluluğun bu dili taşıyamayacağı iddiası yoktur. [8] [4]

Kaynaklar

  1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
  2. Yeşaya 53:9.
  3. Bereşit 6:9; İyov 1:1.
  4. Tsefanya 3:12–13.
  5. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
  6. Radak, Yeşaya 53:1–12.
  7. 1. Petrus 2:22–25.
  8. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
İddianın kaynak metni

Hristiyan iddiası

“Şiddet işlemedi ve ağzında hile yoktu” sözlerinin mutlak günahsızlık anlattığı, bu özelliklerin yalnız İsa’da bulunabileceği ve günahları olan İsrael’in kul olamayacağı ileri sürülür.

İddianın kalıcı bağlantısı →
LİTERATÜR KAYDI

Bu ayete bağlı iddia

Hristiyan iddiası

Yeşaya 53:10 — “Canını aşam yaparsa” sözü, İsa’nın insan kurbanı oluşunu mu bildirir?

Tanah’ın cevabı

Aşamın teknik ve daha geniş kullanımları, şart cümlesinin dil bilgisi ve Tora’nın insan korbanı yasağı birlikte incelenir. Raşi canın HaŞem’e dönüşünü, Radak sadık topluluğun acıdan sonra ödülünü açıklar.

Cevabın tamamı ve kaynaklar

וַיהֹוָ֞ה חָפֵ֤ץ דַּכְּאוֹ֙ הֶחֱלִ֔י אִם־תָּשִׂ֤ים אָשָׁם֙ נַפְשׁ֔וֹ יִרְאֶ֥ה זֶ֖רַע יַאֲרִ֣יךְ יָמִ֑ים וְחֵ֥פֶץ יְהֹוָ֖ה בְּיָד֥וֹ יִצְלָֽח׃

53:10’un im tasim aşam nafşo cümlesi şartlıdır: “Eğer … canını aşam …” biçiminde kurulur. Tasim, dil bilgisi bakımından ikinci tekil kişi veya üçüncü tekil dişi kişi olabilir; sonuncu okumada dişi olan nefeş, yani can, özneyle ilişkilendirilir. Tercümeler bu ilişkiyi farklı kurar. Bu nedenle cümleyi hiçbir dilsel seçenek yokmuş gibi “Tanrı oğlunu insan korbanı yaptı” diye aktarmak doğru değildir. “Oğul” sözcüğü de ayette bulunmaz. [2] [3]

Aşam, Tora’da belirli suçlara ilişkin korbanın adıdır; kelimenin bu ibadet çağrışımı gerçektir. Ancak Tanah’taki her kullanımı kesilen bir hayvanı tarif etmez. 1. Şemuel 6:3–5’te Peliştilerin göndermesi istenen aşam, altından yapılmış nesnelerden oluşur. Burada suçun giderilmesine yönelik telafi armağanı vardır. Dolayısıyla “aşam yazıyor, öyleyse can mutlaka altar üzerinde kesilen bir insan korbanıdır” sonucu kelimenin bütün kullanımını karşılamaz. Bir korban çağrışımı veya telafi mecazı ile literal insan kurbanı emri birbirinden ayrıdır. [4]

Raşi, bu cümleyi canın HaŞem’in kutsallığına adanması ve yaptığı ihlal için O’na dönmesiyle açıklar; 1. Şemuel 6’daki aşamı da bu telafi anlamına örnek verir. Radak ise sürgünde Tora’ya bağlılığı yüzünden acı çeken kulun canını ortaya koymasını ve bunun ardından çok soy, uzun günler ve iyilik görmesini anlatır. Radak’ın açıklamasında 53:10, ulusların kulun acısını anlamaya çalıştığı konuşmanın sonudur; açık ilahi “kulum” sözü 53:11’de başlar. Bu kaynaklar, “HaŞem istedi” sözünü doğrudan insan korbanı ibadetinin kurulması diye okumaz. [5] [6]

Tora, ulusların oğullarını ve kızlarını tanrılarına yakmasını anlatır ve HaŞem’e bu yolla ibadet edilmemesini buyurur. Yeremya 7:31, çocukların yakılmasını HaŞem’in emretmediğini bildirir. Miha 6:6–8’de kişinin günahı için ilk doğanını vermesi sorusunun ardından adalet, iyiliği sevme ve HaŞem’le alçakgönüllü yürüme istenir. Bu açık metinlerin karşısında şiirsel bir aşam ifadesi, insan ölümüyle yeni ve zorunlu ibadet şartı konulduğunu söyleyen açık bir emir haline getirilemez. [7] [8] [9]

Hristiyan yorum, çarmıhın Tora’daki hayvan korbanını birebir tekrarlamadığını, onu daha yüksek biçimde tamamladığını söyleyebilir. Bu cevap, korbanın cinsiyeti veya rahibin kimliği gibi ayrıntılardan yapılan tek başına bir itirazı aşar; fakat yeni öğretinin Tanah tarafından söylendiğini kanıtlamaz. Bir insanın ölümü bütün insanlığın zorunlu bağışlanma temeli sayıldığında, Tora’nın yasakları ve peygamberlerin dönüş öğretisiyle ilişkinin metinden gösterilmesi gerekir. Yeşaya 53:10 ne yeni bir ibadet kanunu verir ne HaŞem’in bağışlamasını bu kişinin ölümüne bağlayan genel bir şart koyar. [10] [11]

Ayetin devamı da kurban anında bitmez: Kul soyunu görür, günleri uzar ve HaŞem’in amacı onun eliyle gerçekleşir. Ardından Siyon’un çocukları ve yeniden dolan kentleri gelir. Metnin içindeki bu ödül ve yeniden kuruluş, Raşi’nin dönüş ve Radak’ın sadık İsrael açıklamasıyla anlaşılır. Aşam kelimesinden İsa’nın adı, ilahi oğulluk, çarmıh ve evrensel insan korbanı öğretisi çıkarmak, kelimenin anlamından daha geniş bir inanç sistemini ayete yerleştirmektir. [12] [13]

Kaynaklar

  1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
  2. Yeşaya 53:10.
  3. NET Bible, Yeşaya 53:10, çeviri ve açıklama notları.
  4. 1. Şemuel 6:3–5, altın nesnelerle yapılan aşam.
  5. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
  6. Radak, Yeşaya 53:1–12.
  7. Devarim 12:30–31.
  8. Yeremya 7:31;19:5.
  9. Miha 6:6–8.
  10. Hezekiel 18:20–23,30–32.
  11. Yeşaya 55:6–7.
  12. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.
  13. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
İddianın kaynak metni

Hristiyan iddiası

53:10’daki aşam sözcüğünün bir suç korbanı olması, HaŞem’in İsa’yı insanlığın günahları için insan korbanı olarak sunmayı istediğinin kanıtı sayılır. “HaŞem onu ezmeyi istedi” sözü bu görüşe bağlanır.

İddianın kalıcı bağlantısı →
LİTERATÜR KAYDI

Bu ayete bağlı iddia

Hristiyan iddiası

Yeşaya 53:10 — “Soyunu görecek” sözü, İsa’nın manevi çocukları mıdır?

Tanah’ın cevabı

Zera mecazi kullanılabilir; ancak bu kullanım bağlamla belirlenir. Yeşaya 53:10–54:3’te soy, uzun yaşam, çocuklar ve yeniden dolan kentler birlikte İsrael’in devamını ve çoğalmasını anlatır.

Cevabın tamamı ve kaynaklar

וַיהֹוָ֞ה חָפֵ֤ץ דַּכְּאוֹ֙ הֶחֱלִ֔י אִם־תָּשִׂ֤ים אָשָׁם֙ נַפְשׁ֔וֹ יִרְאֶ֥ה זֶ֖רַע יַאֲרִ֣יךְ יָמִ֑ים וְחֵ֥פֶץ יְהֹוָ֖ה בְּיָד֥וֹ יִצְלָֽח׃

53:10’da kul için yire zera, “soy görecek”, denir. Zera tohum ve bundan doğan soy anlamını taşır; cümlede bu soy kulun gelecekte göreceği ödüldür. Hristiyan açıklama, İsa’nın öğrencilerini bu kelimenin karşılığı yapar. Böyle bir mecazın mümkün olduğunu söylemek ile burada mecazın gerçekten bu kişileri belirttiğini göstermek aynı şey değildir. Ayetin verdiği yakın bağlam, öğrencileri değil, soy ve yaşamın devamını açıkça birleştirir. [2]

Tanah’ta zera için mecazi veya ahlaki nitelemeli kullanımlar vardır. Yeşaya 1:4, kötülük yapan “soy”dan; 57:3–4, suç ve yalanla nitelenen “soy”dan söz eder. Bu örnekler kelimenin her yerde yalnız biyolojik bir teknik terim olduğunu söylemeyi engeller. Bununla birlikte olumsuz ahlaki aile imgeleri, 53:10’daki soy vaadinin otomatik olarak “İsa’nın öğrencileri” demek olduğunu göstermez. Mecazi okuma, kendi bağlamının dayanağını taşımak zorundadır. [3]

53:10’un hemen ardından 54:1’de çocukları olmayan kadına sevinmesi söylenir; 54:2–3’te çadırını büyütmesi, soyunun yayılması ve ıssız kentlerin yeniden yerleşim görmesi anlatılır. 54:6–8 bu kadını terk edilmiş ama yeniden kabul edilen eş olarak açıklar. Bu görüntüler, sürgünle boşalan Siyon’un yeniden halkıyla dolmasıdır. Aynı komşu pasajda kulun soyu ile Siyon’un çocukları ve kentleri birbirini aydınlatır. Metin, boşalmış bir ülkenin devamını ve nüfusunu geri kazanmasını anlatan tutarlı bir dizi kurar. [4]

Radak 53:10’u açıklarken Zeharya 10:8–10’daki halkın çoğalmasını ve Hezekiel 36:37–38’de insanların sürü gibi artmasını gösterir. Bu kaynaklar ulusal kurtuluş, nüfus ve ülkeye dönüşten söz eder. “Soyu görecek” ifadesi, kulun geçmişte uğradığı ölüm ve kopuşa rağmen İsrael’in geleceğinin yok olmayacağını bildirir. Kolektif öznenin bazı üyeleri öldürülmüş, halkın devamı ise HaŞem’in kurtuluşuyla güvenceye alınmıştır. [5] [6]

Hristiyanlar Galatyalılar 3:29 gibi metinlerde iman edenleri Avraam’ın soyu diye adlandırabilir. Bu, sonraki Hristiyan metnin kurduğu kimlik ilişkisidir. Yeşaya 53:10’daki öznenin İsa olduğu önce bağımsız biçimde gösterilmeden, “İsa’nın soyu manevidir” açıklaması özneyi kanıtlamak için kullanılamaz. İsa kabul edildiği için soy öğrenciler yapılır, ardından öğrenciler bulunduğu için İsa kabul edilirse aynı varsayım birbirini destekleyen iki kanıt gibi sunulmuş olur. [7]

Ayetin yakın bağlamı, İsrael’in yeniden çoğalmasını ve Siyon’un tekrar yerleşim görmesini somut olarak anlatır. Manevi soy ihtimali dil bakımından bütünüyle yasaklanmaz; fakat bu ihtimal Hristiyan özdeşliği zorunlu kılmaz. İsrael açıklaması, soyun neden uzun günlerle ve çocuklarla dolan kentlerle birlikte verildiğini metnin kendi akışıyla açıklar. İsa yorumu ise bu açık görüntüleri farklı karşılıklara dönüştürerek kurulur; ayetin tek doğal ve zorunlu sonucu değildir. [8] [4]

Kaynaklar

  1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
  2. Yeşaya 53:10.
  3. Yeşaya 1:4; Yeşaya 57:3–4.
  4. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.
  5. Radak, Yeşaya 53:1–12.
  6. Zeharya 10:8–10; Hezekiel 36:37–38.
  7. Galatyalılar 3:29.
  8. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
İddianın kaynak metni

Hristiyan iddiası

İsa’nın biyolojik çocukları olmadığı için “soyunu görecek” ifadesindeki zera, onun öğrencileri ve ona iman eden kişiler olarak açıklanır. Bu manevi soy, ayetin İsa’da gerçekleşmesi sayılır.

İddianın kalıcı bağlantısı →
LİTERATÜR KAYDI

Bu ayete bağlı iddia

Hristiyan iddiası

Yeşaya 53:10 — “Günleri uzayacak” sözü, İsa’nın dirilişi midir?

Tanah’ın cevabı

Uzun günler Tanah’ın yaşam ve toplumsal devam vaatlerindendir. Ölümden diriliş olasılığı tek başına İsa kimliğini kanıtlamaz; ayette üçüncü gün yoktur ve soy-Siyon bağlamı ulusal kurtuluşu açıklar.

Cevabın tamamı ve kaynaklar

וַיהֹוָ֞ה חָפֵ֤ץ דַּכְּאוֹ֙ הֶחֱלִ֔י אִם־תָּשִׂ֤ים אָשָׁם֙ נַפְשׁ֔וֹ יִרְאֶ֥ה זֶ֖רַע יַאֲרִ֣יךְ יָמִ֑ים וְחֵ֥פֶץ יְהֹוָ֖ה בְּיָד֥וֹ יִצְלָֽח׃

53:10’da yaarih yamim, “günlerini uzatacak”, denir. Bu, Tanah’ta tanıdık bir yaşam bereketidir. Tora uzun günleri HaŞem’e bağlılıkla ilişkilendirir; Yeşaya 65:20–23 de yeniden kurulan halkın uzun yaşamını, çocuklarını ve emeğinin meyvesini birlikte anlatır. Sözcükler kendi başlarına “üçüncü gün dirilecek” demek değildir. Üçüncü gün, mezardan çıkma veya belirli bir kişinin adı bu cümlede bulunmaz. [2] [3]

Hristiyan yorum, önce ölüm anlatıldığı halde sonra yaşamın vaat edilmesini dirilişle açıklar. 53:8–9 ve 53:12 gerçekten ölüm dili taşır. Fakat İsrael bir kolektif kul olduğunda, halkın bazı üyelerinin öldürülmesi ile halkın geleceğinin sürmesi bir çelişki oluşturmaz. Aynı topluluk geçmişte katliam ve sürgüne uğrar, gelecekte soyunu ve yerleşimini yeniden kazanır. Ulusun devamı ile her üyesinin yaşam süresi aynı şey değildir. [4] [5]

Hezekiel 37, bütün İsrael evini kuru kemiklerle gösterir. Halk “umudumuz kayboldu, kesilip atıldık” der; HaŞem mezarları açacağını ve onu İsrael ülkesine getireceğini bildirir. Bu açık yorum, ölümden yaşam görüntüsünün ulusal yeniden kuruluş için kullanılabildiğini gösterir. Bu örnek diriliş inancını inkâr etmez; belirli bir ölüm-yaşam dizisinin zorunlu olarak Nasıralı İsa’yı tanımladığını ileri sürmeye karşı doğrudan bir Tanah örneği verir. [6]

Radak, “günleri uzayacak” sözünü Yeşaya 65:22’deki halkın günlerinin ağaç gibi uzun olması ve Zeharya 8:4’te yaşlıların Yeruşalayim meydanlarında oturmasıyla açıklar. Aynı ayetin soy vaadini de İsrael’in çoğalmasına bağlar. Böylece uzun günler, soy ve HaŞem’in amacının gerçekleşmesi birlikte halkın felaketten sonra istikrarlı yaşama kavuşmasını anlatır. 54:1–3’te boş kentlerin yeniden dolması bu okumayı sürdürür. [7] [8] [9]

Bir kişi için ölümden sonra yaşam düşünüldüğünde diriliş ihtimali de yorum olarak gündeme gelebilir. HaŞem’in ölüyü diriltebilmesi ile bu ayette belirli olarak İsa’nın dirilişinin anlatılması yine farklı önermelerdir. “Ölümden sonra yaşadı; öyleyse İsa” sonucunda, başka hiçbir bireysel veya kolektif açıklamanın mümkün olmadığı ayrıca varsayılır. Tanah’ın ulusal diriliş görüntüsü ve komşu Siyon pasajı bu varsayımı ortadan kaldırır. İsa’nın üçüncü gün dirildiği inancı ayetin kelimelerinden elde edilmez; ayete sonraki inançtan getirilir.

53:10’daki uzun yaşam, kulun çektiği acının son söz olmadığını bildirir. HaŞem’in kurtuluşu, yok olmuş sanılan İsrael’in soyunu ve geleceğini yeniden görünür kılar. Ölüm ve devam eden yaşam, kolektif öznenin farklı kuşaklarının tarihidir. Hristiyan diriliş yorumu şiire uygulanabilir bir okuma olarak kurulsa da, ayetin açık kimlik bağlamını aşan bir yorumdur; Tanah’ın yalnız İsa’yı bildirdiğinin kanıtı değildir. [5] [9]

Kaynaklar

  1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
  2. Yeşaya 53:10.
  3. Devarim 5:16;6:2; Yeşaya 65:20–23.
  4. Mezmurlar 44:18–23, özellikle 44:23; bazı Hristiyan numaralandırmalarında 44:22.
  5. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
  6. Hezekiel 37:11–14.
  7. Radak, Yeşaya 53:1–12.
  8. Zeharya 8:4.
  9. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.
İddianın kaynak metni

Hristiyan iddiası

Acı ve ölüm ifadelerinden sonra kulun günlerinin uzaması, İsa’nın üçüncü gün ölümden dirilmesini ve sonsuz hayatını önceden bildiren bir kehanet sayılır.

İddianın kalıcı bağlantısı →
LİTERATÜR KAYDI

Bu ayete bağlı iddia

Hristiyan iddiası

Yeşaya 53:11 — “Bilgisiyle birçoklarını doğru kılacak” sözü, İsa’ya imanla aklanma mıdır?

Tanah’ın cevabı

Bilgi ve doğru kılma sözcükleri farklı dilsel seçenekleri taşır. Raşi adil yargıyı, Radak HaŞem’i tanıyan İsrael’in uluslara öğretmesini açıklar; Daniel 12:3 de birçoklarını doğruluğa yöneltmeyi aynı fiille anlatır.

Cevabın tamamı ve kaynaklar

מֵעֲמַ֤ל נַפְשׁוֹ֙ יִרְאֶ֣ה יִשְׂבָּ֔ע בְּדַעְתּ֗וֹ יַצְדִּ֥יק צַדִּ֛יק עַבְדִּ֖י לָרַבִּ֑ים וַעֲוֺנֹתָ֖ם ה֥וּא יִסְבֹּֽל׃

53:11’de bedaato yatsdik tsadik avdi larabim ifadesi bulunur. Bedaato, “bilgisiyle” veya yorumuna göre “onun bilinmesiyle” anlaşılabilir; cümlenin önceki tatmin ifadesiyle ilişkisi de çevirilerde farklı kurulur. Hristiyan NET notu bu seçenekleri ele alır. Bu nedenle yalnız tek bir tercüme mümkünmüş gibi “onun bilgisi, dolayısıyla ona iman asla düşünülemez” demek yeterli değildir. Fakat herhangi bir dilsel seçenek, kendiliğinden İsa’ya imanla doğruluk hesabı öğretisini içermez. [2] [3]

Yatsdik, doğru veya haklı kılmak, haklılığını göstermek ve adil hüküm vermekle ilişkili bir fiildir. Tora’da yargıçlar doğruyu haklı, kötüyü suçlu çıkarır; bu kullanım Devarim 25:1’de görülür. Daniel 12:3’te birçoklarını doğruluğa yöneltenler yıldızlar gibi parlar. Bu ikinci örnek, aynı fiilin başkalarına doğruluğu öğretme ve onları doğru yola getirme anlam alanına girebildiğini gösterir. Fiili gördüğümüz her yerde birinin ahlaki hesabının başkasına devredildiğini varsaymak Tanah’ın kullanımlarına uymaz. [4] [5]

Raşi, 53:11’i kulun kendisine başvuranlara doğru yargı vermesiyle açıklar. Radak ise kulun İsrael olduğunu ve HaŞem’i tanıyan doğruluğuyla birçok ulusu doğruya yönelteceğini söyler. Bunun için Yeşaya’nın halkların HaŞem’in dağına çıkıp yollarını öğrenmesi anlatısını kullanır. Yeşaya 2:2–4’te uluslar Siyon’a gelir, Tora ve HaŞem’in sözünü öğrenir, savaşlarını bırakır. Bilgi, adalet ve ulusların düzelmesi bu peygamberlik içinde zaten bir aradadır. [6] [7] [8]

Radak’ın açıklaması yalnız geçmişteki zulmü anlatmakla kalmaz; gelecekte doğruların bağlılığının dünyaya, uluslar dahil, esenlik ve iyilik getireceğini söyler. Bu başkalarına yarar, İsrael yorumunun dışında bırakılmış bir ayrıntı değildir. Ancak başkalarının doğruluktan faydalanması, yarar sağlayanın Tanrı olması veya insanların yalnız onun ölümüne imanla aklanması değildir. Öğreten, adil davranan ve HaŞem’i tanıtan kul, Tanah’ın ulusların dönüşü için verdiği toplumsal görevle bağdaşır. [7]

Hristiyan “onun bilinmesi” okuması kabul edilse bile, bu ifade “İsa’nın çarmıhtaki ödeme işlemini kabul etmek” diye tamamlanmış olmaz. Kimin bilindiği, neyin öğrenildiği ve doğru kılmanın nasıl gerçekleştiği bağlamdan belirlenir. 53:11’in “kulum” sözü ve kitabın İsrael adlandırmaları, 52’nin kurtuluşu ve 54’ün Siyon’a dönüşüyle birlikte durur. Hristiyan teolojik karşılıklar bu sorulara Hristiyan metinlerden cevap getirir; İbranice kelimelerin kendi başına verdiği zorunlu cevap değildir. [9] [10] [11]

Ayet, kulun emeğinin boşa gitmeyeceğini ve doğruluğunun birçoklarına fayda vereceğini bildirir. Adil yargı ve HaŞem’i tanıtan öğretim, hem kelimeleri hem Tanah’ın ulusal kurtuluş çerçevesini karşılar. “Doğru kılmak yalnız İsa’nın ölümüyle başkasına doğruluk aktarmasıdır” iddiası ise Daniel ve Tora’daki açık kullanım örnekleri karşısında zorunluluğunu kaybeder. Ayet böyle bir Hristiyan öğretinin tek ve kesin kanıtı olarak kullanılamaz.

Kaynaklar

  1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
  2. Yeşaya 53:11.
  3. NET Bible, Yeşaya 53:11, çeviri ve açıklama notları.
  4. Devarim 25:1.
  5. Daniel 12:3.
  6. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
  7. Radak, Yeşaya 53:1–12.
  8. Yeşaya 2:2–4.
  9. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
  10. Yeşaya 52:1–15.
  11. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.
İddianın kaynak metni

Hristiyan iddiası

“Bilgisiyle birçoklarını doğru kılacak” cümlesi, insanların İsa’ya iman ederek onun doğruluğuna sahip olması ve çarmıhtaki ödeme sayesinde aklanması olarak yorumlanır.

İddianın kalıcı bağlantısı →
LİTERATÜR KAYDI

Bu ayete bağlı iddia

Hristiyan iddiası

Yeşaya 53:11 — “Onların günahlarını taşıyacak” sözü, suçluluğun İsa’ya geçmesi midir?

Tanah’ın cevabı

Günah yükünü taşımak her yerde aynı hukuki işlem değildir. Raşi doğruların taşıdığı sorumluluğu, Radak doğruluğun dünyaya faydasını açıklar; acının yararı ile evrensel zorunlu çarmıh ödemesi ayrılır.

Cevabın tamamı ve kaynaklar

מֵעֲמַ֤ל נַפְשׁוֹ֙ יִרְאֶ֣ה יִשְׂבָּ֔ע בְּדַעְתּ֗וֹ יַצְדִּ֥יק צַדִּ֛יק עַבְדִּ֖י לָרַבִּ֑ים וַעֲוֺנֹתָ֖ם ה֥וּא יִסְבֹּֽל׃

53:11’in sonunda vaavonotam hu yisbol, “onların avonlarını o taşıyacak”, sözü vardır. Saval ağır yük taşımayı anlatır; avon suç, suçun getirdiği yük ve ceza anlamlarını taşır. İfade başkalarının kötülüğüyle kulun taşıdığı yük arasında gerçek ilişki kurar. Fakat yükün bir başkasına değmesi, suçlunun ahlaki kimliğinin taşıyana devredildiğini kendiliğinden söylemez. Mağdur bir başkasının suçunun yıkımını çekebilir; doğru kişi başkaları için sorumluluk ve sıkıntı üstlenebilir. [2]

Tanah bu ilişkiyi farklı bağlamlarda kullanır. Eha 5:7’de ataların günah işleyip öldüğü, sonraki kuşağın onların suçlarının yükünü taşıdığı söylenir. Bu ağıt, sonraki kuşağın atalarının yerine gönüllü korban olup bütün günahları kapattığını anlatmaz; geçmiş kötülüğün sonraki hayata uzanan felaketini dile getirir. Bamidbar 18:1’de Aaron ve oğulları kutsal yerle ilgili sorumluluğu taşır. Aynı tür günah-yük ifadeleri bulunduğu için bütün bu görevleri tek bir çarmıh ödeme modeli saymak mümkün değildir. [3] [4]

Raşi 53:11’de doğrudan Bamidbar 18:1’i anarak kulun diğer doğrular gibi taşıdığı yükü açıklar. Radak ise İsrael’in doğruluğuyla uluslara esenlik ve iyilik geleceğini söyler. Radak’ın burada yalnız “uluslar zulmetti, İsrael mağdur oldu” dediğini ileri sürmek eksik olur; açıklamasında başkalarına yarar sağlayan bir doğruluk vardır. Bu gerçek yarar, kulun İsrael oluşuna engel değildir. Aksine Tanah’ın, HaŞem’i tanıtan sadık topluluğa verdiği görevle ilişkilidir. [5] [6]

53:4–6’da kulun acısını kendilerine bağlayan konuşmacılar, önce onu HaŞem’in vurduğu biri sanmıştır. 53:11’de HaŞem onu “doğru kulum” diye adlandırır. Böylece dışarıdan suçlu sayılan kişinin gerçek doğruluğu ilahi hükümle ortaya çıkar. Başkalarının kötülüğünün yükünü taşıyan kul, bu kötülüğün ahlaki faili yapılmaz. “İsa suçlu olmadı, cezayı taşıdı” biçimindeki Hristiyan açıklama da yalnız bu ayrımı kurmakla ayetin öznesinin İsa olduğunu veya bütün bağışlanmanın onun ölümüne bağlı bulunduğunu göstermiş olmaz. [7] [2]

Hezekiel 18:20–23, herkesin ahlaki sorumluluğunu ve kötülükten dönenin yaşayacağını açıkça söyler. Yeşaya 55:6–7, kötü yolun bırakılması ve HaŞem’e dönülmesiyle bağışlanmayı ilişkilendirir. Tanah’ın bu dönüş öğretisiyle kulun başkalarına faydası bir arada bulunabilir. Bir doğru insanın duası, örnekliği veya acısı başkalarına fayda verse bile, metin onu HaŞem’in bağışlayabilmesi için zorunlu ilahi ölümü haline getirmez. Korban ve dönüşün Tanah’taki farklı bağlamları, bir tek mekanizma altında silinemez. [8] [9]

53:11 acının ve doğruluğun başkalarına etkisini güçlü biçimde anlatır. Buna karşılık ayet, İsa adını, ilahi oğulluğu veya günahların yalnız çarmıh ödemesiyle giderileceğini söylemez. İsrael’in kul kimliği, Raşi’nin sorumluluk açıklaması ve Radak’ın uluslara yarar açıklaması, “bu söz yalnız İsa için mümkündür” önermesini doğrudan çürütür. Hristiyan ödeme öğretisi ayetin içindeki zorunlu anlam değil, ona getirilen ayrı teolojik yorumdur. [10]

Kaynaklar

  1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
  2. Yeşaya 53:11.
  3. Eha 5:7.
  4. Bamidbar 18:1.
  5. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
  6. Radak, Yeşaya 53:1–12.
  7. Yeşaya 53:4.
  8. Hezekiel 18:20–23,30–32.
  9. Yeşaya 55:6–7.
  10. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
İddianın kaynak metni

Hristiyan iddiası

Kulun “onların günahlarını taşıması”, insanların suçluluğunun veya cezasının İsa’ya aktarılması, bu yükün onun ölümüyle ödenmesi ve bağışlanmanın buna dayanması olarak sunulur.

İddianın kalıcı bağlantısı →
LİTERATÜR KAYDI

Bu ayete bağlı iddia

Hristiyan iddiası

Yeşaya 53:12 — Pay ve ganimet vaadi, İsa’nın göğe yükselişi midir?

Tanah’ın cevabı

Pay ve ganimet, aşağılanmış kulun hakkını geri almasını anlatır. Radak bunu Yeruşalayim’in kurtuluşu ve ulusların servetiyle açıklar; göğe yükseliş, ayetin söylediği olay değildir.

Cevabın tamamı ve kaynaklar

לָכֵ֞ן אֲחַלֶּק־ל֣וֹ בָרַבִּ֗ים וְאֶת־עֲצוּמִים֮ יְחַלֵּ֣ק שָׁלָל֒ תַּ֗חַת אֲשֶׁ֨ר הֶעֱרָ֤ה לַמָּ֙וֶת֙ נַפְשׁ֔וֹ וְאֶת־פֹּשְׁעִ֖ים נִמְנָ֑ה וְהוּא֙ חֵטְא־רַבִּ֣ים נָשָׂ֔א וְלַפֹּשְׁעִ֖ים יַפְגִּֽיעַ׃ {פ}

53:12’nin başı laḥen aḥalek lo varabim veet atsumim yeḥalek şalal der. Kul için pay ayrılması ve güçlülerle ganimet paylaşılması vaat edilir. Şalal, ganimet veya ele geçirilen mallardır; çeviriler ilk bölümdeki rabim için “birçokları” veya “büyükler” karşılığını seçebilir. Cümle, kulun uğradığı aşağılanmadan sonra onurlandırılmasını anlatır. Fakat “göğe çıktı” veya “Tanrı’nın sağında oturdu” sözlerini içermez. Bu karşılıklar, Hristiyan yükseliş anlatısından getirilir. [2]

Kurtuluştan sonra servet ve pay alma, Yeşaya’da İsrael için kullanılan açık dildir. Yeşaya 60, Siyon’a ulusların servetinin gelmesini, daha önce onu ezenlerin çocuklarının önünde eğilmesini ve HaŞem’in kentinin tanınmasını anlatır. 61:6–7, aşağılanma karşılığında pay ve sevinç vaat eder. Dolayısıyla ganimet imgesini gördüğümüzde bunu zorunlu olarak görünmez göksel egemenlik diye açıklamak gerekmez. Kitabın kendi ulusal kurtuluş dilinde bu imgenin doğrudan yeri vardır. [3] [4]

Radak, 53:12’yi Yeruşalayim’e saldıran ulusların yenilgisiyle ilişkilendirir; Zeharya 14:14’teki altın, gümüş ve giysi toplamayı anarak kulu İsrael olarak açıklar. Sürgünde canını ortaya koyan, malları alınan ve aşağılanan halk sonunda güvenlik ve onur kazanır. Radak’ın açıklaması, ödülü önceki acıya bağlayan “bu nedenle” sözünü de karşılar. Toplumsal mağduriyetin ardından toplumsal telafi gelir. [5] [6]

Raşi, pay ve mirası ilk atalarla birlikte alınan ödül olarak ele alır ve Sota 14a’daki Moşe açıklamasına gönderme yapar. Talmud’un bu bölümünde 53:12’nin canını ortaya koyma, suçlularla sayılma ve aracılık sözleri Moşe’yle ilişkilendirilir. Bu yorum, ayetin pay dilinin Hristiyan göğe yükseliş öğretisine ayrılmış tek bir işaret olmadığını gösterir. Klasik kaynakların farklı açılımları, ortak metnin içinde görev, sadakat ve ödülü ele alır. [7] [8]

Ganimet dili mecazi kullanılabilir; bir Hristiyan onun manevi zaferi anlattığını düşünebilir. Ancak mecaz imkânı, özneyi belirleyen kanıt değildir. Önce İsa varsayılıp ganimet onun göksel zaferi diye açıklanırsa, açıklamanın sonunda elde edilen İsa kimliği başlangıçtaki varsayımdan gelmiş olur. İsrael okumasında ise kulun kimliği daha önce açıkça verilir ve ödülün biçimi Siyon’un yakın bağlamıyla desteklenir. [9] [10]

53:12, kulun acısının karşılıksız kalmayacağını bildirir. Pay, onur ve zafer, aşağılanmış İsrael’in yeniden yükselişini anlatan Yeşaya diline uyar. Göğe yükseliş öğretisi ayetin açık ifadesi değildir. Ayet İsa’nın yükselişinin bağımsız kehaneti diye sunulduğunda, tanımlamadığı bir kişi ve tanımlamadığı bir olay, genel ödül diline eklenmektedir.

Kaynaklar

  1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
  2. Yeşaya 53:12.
  3. Yeşaya 60:5–15.
  4. Yeşaya 61:6–7.
  5. Radak, Yeşaya 53:1–12.
  6. Zeharya 14:14.
  7. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
  8. Sota 14a, Yeşaya 53:12’nin Moşe’ye uygulanması.
  9. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
  10. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.
İddianın kaynak metni

Hristiyan iddiası

Kulun büyüklerle pay alması ve güçlülerle ganimeti paylaşması, İsa’nın ölümden sonra göğe yükselmesini, göksel egemenliğini ve Hristiyanların onun zaferine katılmasını bildiriyor diye yorumlanır.

İddianın kalıcı bağlantısı →
LİTERATÜR KAYDI

Bu ayete bağlı iddia

Hristiyan iddiası

Yeşaya 53:12 — “Canını ölüme döktü, günahkârlarla sayıldı” sözü, İsa’nın çarmıhı mıdır?

Tanah’ın cevabı

Ölüm gerçektir; yalnız tehlike diye açıklanmaz. HaŞem’e bağlılığı yüzünden öldürülen İsrael doğruları ve Moşe’nin aracılığı, ölüm ve suçlularla sayılma dilinin İsa’ya özgü olmadığını gösterir.

Cevabın tamamı ve kaynaklar

לָכֵ֞ן אֲחַלֶּק־ל֣וֹ בָרַבִּ֗ים וְאֶת־עֲצוּמִים֮ יְחַלֵּ֣ק שָׁלָל֒ תַּ֗חַת אֲשֶׁ֨ר הֶעֱרָ֤ה לַמָּ֙וֶת֙ נַפְשׁ֔וֹ וְאֶת־פֹּשְׁעִ֖ים נִמְנָ֑ה וְהוּא֙ חֵטְא־רַבִּ֣ים נָשָׂ֔א וְלַפֹּשְׁעִ֖ים יַפְגִּֽיעַ׃ {פ}

53:12’de heera lamavet nafşo, “canını ölüme döktü”, denir. İfade canını ortaya koyma ve ölümle karşılaşmayı anlatır; 53:8–9’daki ölüm ve mezar sözleriyle birlikte okunduğunda gerçek ölümü dışlamak doğru değildir. Veet poş’im nimna ise suçlularla birlikte sayılmayı söyler. “Sayılmak”, kişinin gerçekten onların suçunu işlemiş olduğunu değil, başkalarının onu o sınıfta değerlendirdiğini anlatabilir. Şiirde kulun doğruluğunun bildirilmesi, bu yanlış sınıflandırmayla karşıttır. [2] [3]

Radak, sürgünde Tora’yı terk etmek yerine ölümü kabul eden İsrael topluluğunu anlatır. Bu kişilerin bazıları gerçekten öldürülür; halkın gelecekte ödül alması onların ölümünü mecaza dönüştürmez. Mezmurlar 44’te aynı topluluk, HaŞem’in uğruna öldürüldüğünü ve kesilecek koyunlar sayıldığını dile getirir. Bu, HaŞem’e bağlılık yüzünden canını ortaya koyan kolektif öznenin Tanah’ta açık örneğidir. Bir ulusun şiirde tek kişi gibi anlatılması, onun üyelerinin gerçek acı ve ölümünü kapsar. [4] [5]

Raşi, kulun sanki kendisi suç işlemiş gibi acı çekmesini ve başkalarına fayda veren yükü taşımasını açıklar. Böylece başkaları için çekilen acı klasik İsrael yorumunda da bulunur. Ancak suçlu gibi muamele görmek, masumun başkasının ahlaki suçunu işlediği anlamına gelmez. Ayet mağdurun haklılığını yeniden kurar; zalimlerin hükmünü HaŞem’in son hükmü saymaz. [6]

Luka 22:37, İsa’nın “suçlularla sayıldı” sözünü kendisiyle ilişkilendirdiğini kaydeder. Bu Hristiyan metin, İsa anlatısının Yeşaya diliyle kurulduğunu gösterir. Yeşaya’da ise iki suçlu, Roma, çarmıh veya gönüllü bir insan korbanının bütün insanlığın zorunlu ödeme yolu olduğu söylenmez. Suçlu sayılıp öldürülme, Tanah’ın başka doğrularının da başına gelir. Belirli bir anlatının bu niteliğe uyması ile niteliğin yalnız o anlatıyı önceden tanımlaması farklıdır. [7]

Sota 14a, 53:12’nin ifadelerini Moşe’ye uygular. Moşe, altın buzağı olayında halk için aracılık eder ve bağışlanmazlarsa HaŞem’in kitabından silinmeyi ister. Çöl kuşağıyla birlikte ölenler arasında sayılması ve halk için yakarması, Talmud’un ayetle kurduğu bağlantılardır. Bu okuma, her sözün yalnız tek bir biyografik sahneye ayrılmadığını; canını ortaya koyma, başkalarının yükünü taşıma ve dua görevlerinin Tanah’ın kendi kişilerinde bulunduğunu gösterir. [8] [9]

53:12’nin ölüm dili İsrael açıklamasını çürütmez; öldürülmüş doğrular ile yaşayan halkın geleceği birlikte anlatılır. Aynı şekilde İsa’nın ölüm anlatısındaki benzerlik, kulun zorunlu olarak İsa olduğunu kanıtlamaz. Ayetin asıl karşıtlığı, insanların suçlu saydığı kulun HaŞem tarafından doğru ve ödüle layık görülmesidir. İsa’ya uygulama bundan sonraki Hristiyan yorumudur; İsrael’i dışlayan veya insan korbanını emreden zorunlu Tanah anlamı değildir. [10] [11]

Kaynaklar

  1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
  2. Yeşaya 53:12.
  3. Yeşaya 53:9.
  4. Radak, Yeşaya 53:1–12.
  5. Mezmurlar 44:18–23, özellikle 44:23; bazı Hristiyan numaralandırmalarında 44:22.
  6. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
  7. Luka 22:37.
  8. Sota 14a, Yeşaya 53:12’nin Moşe’ye uygulanması.
  9. Şemot 32:11–14,30–32.
  10. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
  11. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.
İddianın kaynak metni

Hristiyan iddiası

Kulun canını ölüme dökmesi ve suçlularla sayılması, İsa’nın gönüllü çarmıhını ve iki suçlu arasında öldürülmesini önceden bildirdiği şeklinde yorumlanır. Luka 22:37 bu bağlantı için kullanılır.

İddianın kalıcı bağlantısı →
LİTERATÜR KAYDI

Bu ayete bağlı iddia

Hristiyan iddiası

Yeşaya 53:12 — Günahkârlar için aracılık ve dua, yalnız İsa’ya mı aittir?

Tanah’ın cevabı

Yakarış, Tanah’ta Moşe’nin ve sürgündeki İsrael’in yaptığı bir görevdir. Dua eden kulun başkalarına faydası, onu Tanrı veya bağışlanmanın tek ve zorunlu aracısı yapmaz.

Cevabın tamamı ve kaynaklar

לָכֵ֞ן אֲחַלֶּק־ל֣וֹ בָרַבִּ֗ים וְאֶת־עֲצוּמִים֮ יְחַלֵּ֣ק שָׁלָל֒ תַּ֗חַת אֲשֶׁ֨ר הֶעֱרָ֤ה לַמָּ֙וֶת֙ נַפְשׁ֔וֹ וְאֶת־פֹּשְׁעִ֖ים נִמְנָ֑ה וְהוּא֙ חֵטְא־רַבִּ֣ים נָשָׂ֔א וְלַפֹּשְׁעִ֖ים יַפְגִּֽיעַ׃ {פ}

53:12’nin sonundaki vela poş’im yafgia, suçlular için yakarış veya aracılıkla ilişkilendirilir. Aynı kök, Yeşaya 59:16’da aracılık edenin bulunmamasını anlatır; Yeremya 7:16’da başkaları için yakarış bağlamında kullanılır. Sözcük dua ve araya girme görevini taşır. Kendiliğinden “bütün insanların HaŞem’e ulaşması için tek ilahi aracı” anlamını vermez. Bu daha geniş kimlik ve zorunluluk, ayetin söylediği görevden farklı bir öğretidir. [2] [3]

Moşe halkın ağır suçlarından sonra HaŞem’e dua eder. Şemot 32:11–14 ve 30–32’de altın buzağı günahı için; Bamidbar 14:13–20’de halkın isyanı için yakarır. İkinci örnekte HaŞem Moşe’nin sözü üzerine bağışladığını bildirir. Moşe ne Tanrı’dır ne insanlığın bütün günahlarını kapatmak üzere sunulmuş bir insan korbanıdır. Tanah böylece başkaları için dua eden doğru insanın etkisini, Hristiyan tek aracı öğretisi olmadan açıkça gösterir. [4] [5]

Sota 14a, 53:12’deki suçlular için aracılığı Moşe’nin İsrael için merhamet istemesiyle ilişkilendirir. Bu klasik açıklama, dua görevini Nasıralı İsa’ya ait tek bir kimlik işareti saymayı engeller. Canını ortaya koyma, başkalarının suçunun yüküyle uğraşma ve merhamet isteme, Tanah’ın içinde birlikte görülen görevlerdir. Ayetin tek kişiye özgü olmadığı iddiası, yalnız genel bir ihtimal değil, açık bir kaynakla desteklenir. [6]

Radak’ın 53:12 açıklaması, sürgündeki İsrael’in kendisine kötülük yapanlar için de dua etmesini anlatır. Yeremya 29:7, sürgüne gidilen kentin esenliğinin aranmasını ve o kent için HaŞem’e dua edilmesini buyurur. Böylece mağdurun kendisine baskı kuran dünyanın iyiliği için yakarması, İsrael yorumuna sonradan eklenmiş bir mazeret değildir. Peygamberin açık emridir. Radak ayrıca kurtuluş zamanında kulun doğruluğuyla uluslara fayda gelmesi ihtimalini de açıklar. [7] [8]

Luka 23:34’ün yaygın metni, İsa’nın kendisini öldürenlerin bağışlanması için dua ettiğini anlatır; ayetin bazı yazmalarda bulunmadığı çeviri notlarında belirtilir. Bu metin kabul edilse de, bir kişinin düşmanları için dua etmesi Yeşaya’daki öznenin yalnız o kişi olduğunu göstermez. Moşe’nin ve sürgündeki İsrael’in yakarışları aynı tür görevin Tanah’taki örnekleridir. Sonraki Hristiyan dua sahnesinin kabulü, bu örnekleri veya kitabın İsrael kul adlandırmasını ortadan kaldırmaz. [9] [10]

Kulun başkaları için duası gerçek bir iyiliktir ve Tanah bu iyiliğin etkisini tanır. Buradan kulun Tanrı olduğu veya HaŞem’in herkesi yalnız bu kişinin ölümü üzerinden bağışlayabildiği sonucu çıkmaz. 53:12, sadık kulun uğradığı kötülüğe karşı bile başkalarının iyiliğini istemesini anlatır. Hristiyan “tek ilahi aracı” sonucu, ayetin fiilinin içinde bulunan anlam değildir; dua görevinden ayrı bir teolojik iddiaya geçiştir.

Kaynaklar

  1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
  2. Yeşaya 53:12.
  3. Yeşaya 59:16; Yeremya 7:16.
  4. Şemot 32:11–14,30–32.
  5. Bamidbar 14:13–20.
  6. Sota 14a, Yeşaya 53:12’nin Moşe’ye uygulanması.
  7. Radak, Yeşaya 53:1–12.
  8. Yeremya 29:7.
  9. Luka 23:34 ve yazma farkına ilişkin çeviri notu.
  10. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
İddianın kaynak metni

Hristiyan iddiası

Kulun suçlular için aracılık etmesi, İsa’nın kendisini öldürenler için dua etmesi ve insanlıkla Tanrı arasındaki tek aracı olması olarak yorumlanır.

İddianın kalıcı bağlantısı →