Yeşaya 53:10 — “Canını aşam yaparsa” sözü, İsa’nın insan kurbanı oluşunu mu bildirir?

Hristiyan iddiası

53:10’daki aşam sözcüğünün bir suç korbanı olması, HaŞem’in İsa’yı insanlığın günahları için insan korbanı olarak sunmayı istediğinin kanıtı sayılır. “HaŞem onu ezmeyi istedi” sözü bu görüşe bağlanır.

Cevap

וַיהֹוָ֞ה חָפֵ֤ץ דַּכְּאוֹ֙ הֶחֱלִ֔י אִם־תָּשִׂ֤ים אָשָׁם֙ נַפְשׁ֔וֹ יִרְאֶ֥ה זֶ֖רַע יַאֲרִ֣יךְ יָמִ֑ים וְחֵ֥פֶץ יְהֹוָ֖ה בְּיָד֥וֹ יִצְלָֽח׃

53:10’un im tasim aşam nafşo cümlesi şartlıdır: “Eğer … canını aşam …” biçiminde kurulur. Tasim, dil bilgisi bakımından ikinci tekil kişi veya üçüncü tekil dişi kişi olabilir; sonuncu okumada dişi olan nefeş, yani can, özneyle ilişkilendirilir. Tercümeler bu ilişkiyi farklı kurar. Bu nedenle cümleyi hiçbir dilsel seçenek yokmuş gibi “Tanrı oğlunu insan korbanı yaptı” diye aktarmak doğru değildir. “Oğul” sözcüğü de ayette bulunmaz. ^{[2] [3]}

Aşam, Tora’da belirli suçlara ilişkin korbanın adıdır; kelimenin bu ibadet çağrışımı gerçektir. Ancak Tanah’taki her kullanımı kesilen bir hayvanı tarif etmez. 1. Şemuel 6:3–5’te Peliştilerin göndermesi istenen aşam, altından yapılmış nesnelerden oluşur. Burada suçun giderilmesine yönelik telafi armağanı vardır. Dolayısıyla “aşam yazıyor, öyleyse can mutlaka altar üzerinde kesilen bir insan korbanıdır” sonucu kelimenin bütün kullanımını karşılamaz. Bir korban çağrışımı veya telafi mecazı ile literal insan kurbanı emri birbirinden ayrıdır. ^[4]

Raşi, bu cümleyi canın HaŞem’in kutsallığına adanması ve yaptığı ihlal için O’na dönmesiyle açıklar; 1. Şemuel 6’daki aşamı da bu telafi anlamına örnek verir. Radak ise sürgünde Tora’ya bağlılığı yüzünden acı çeken kulun canını ortaya koymasını ve bunun ardından çok soy, uzun günler ve iyilik görmesini anlatır. Radak’ın açıklamasında 53:10, ulusların kulun acısını anlamaya çalıştığı konuşmanın sonudur; açık ilahi “kulum” sözü 53:11’de başlar. Bu kaynaklar, “HaŞem istedi” sözünü doğrudan insan korbanı ibadetinin kurulması diye okumaz. ^{[5] [6]}

Tora, ulusların oğullarını ve kızlarını tanrılarına yakmasını anlatır ve HaŞem’e bu yolla ibadet edilmemesini buyurur. Yeremya 7:31, çocukların yakılmasını HaŞem’in emretmediğini bildirir. Miha 6:6–8’de kişinin günahı için ilk doğanını vermesi sorusunun ardından adalet, iyiliği sevme ve HaŞem’le alçakgönüllü yürüme istenir. Bu açık metinlerin karşısında şiirsel bir aşam ifadesi, insan ölümüyle yeni ve zorunlu ibadet şartı konulduğunu söyleyen açık bir emir haline getirilemez. ^{[7] [8] [9]}

Hristiyan yorum, çarmıhın Tora’daki hayvan korbanını birebir tekrarlamadığını, onu daha yüksek biçimde tamamladığını söyleyebilir. Bu cevap, korbanın cinsiyeti veya rahibin kimliği gibi ayrıntılardan yapılan tek başına bir itirazı aşar; fakat yeni öğretinin Tanah tarafından söylendiğini kanıtlamaz. Bir insanın ölümü bütün insanlığın zorunlu bağışlanma temeli sayıldığında, Tora’nın yasakları ve peygamberlerin dönüş öğretisiyle ilişkinin metinden gösterilmesi gerekir. Yeşaya 53:10 ne yeni bir ibadet kanunu verir ne HaŞem’in bağışlamasını bu kişinin ölümüne bağlayan genel bir şart koyar. ^{[10] [11]}

Ayetin devamı da kurban anında bitmez: Kul soyunu görür, günleri uzar ve HaŞem’in amacı onun eliyle gerçekleşir. Ardından Siyon’un çocukları ve yeniden dolan kentleri gelir. Metnin içindeki bu ödül ve yeniden kuruluş, Raşi’nin dönüş ve Radak’ın sadık İsrael açıklamasıyla anlaşılır. Aşam kelimesinden İsa’nın adı, ilahi oğulluk, çarmıh ve evrensel insan korbanı öğretisi çıkarmak, kelimenin anlamından daha geniş bir inanç sistemini ayete yerleştirmektir. ^{[12] [13]}

Kaynaklar

1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
2. Yeşaya 53:10.
3. NET Bible, Yeşaya 53:10, çeviri ve açıklama notları.
4. 1. Şemuel 6:3–5, altın nesnelerle yapılan aşam.
5. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
6. Radak, Yeşaya 53:1–12.
7. Devarim 12:30–31.
8. Yeremya 7:31;19:5.
9. Miha 6:6–8.
10. Hezekiel 18:20–23,30–32.
11. Yeşaya 55:6–7.
12. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.
13. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.