3 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
108. İddia: Yosef’in soyu İsa’ya David’in tahtına çıkma hakkı verir ancak aynı soyda yer alan Yehoyahin hakkındaki hüküm İsa’yı etkilemez
Matta’nın verdiği soy listesinde Yosef’in ataları arasında hem David hem de Yehoyahin vardır. David’e krallıkla ilgili bir vaat verilmiş, Yehoyahin’in soyu hakkında ise Yeremya’da bir hüküm bildirilmiştir. İsa’yı bu listeye bağlamak için önce Yosef’le arasındaki babalık bağının niteliğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Matta’nın verdiği soy listesinde Yosef’in ataları arasında hem David hem de Yehoyahin vardır. David’e krallıkla ilgili bir vaat verilmiş, Yehoyahin’in soyu hakkında ise Yeremya’da bir hüküm bildirilmiştir. İsa’yı bu listeye bağlamak için önce Yosef’le arasındaki babalık bağının niteliğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yosef’in David’e uzanan soyunun evlat edindiği İsa’ya taht hakkı verdiğini söylerler. Aynı listedeki Yehoyahin’in soyuna ilişkin hükmün ise İsa’yı bağlamadığını ileri sürerler. Gerekçeleri, İsa’nın Yosef’ten doğmamış olmasıdır. Böylece krallık hakkının evlatlık bağıyla geçtiğini, doğum bağına ilişkin cezanın ise geçmediğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
David’e verilen krallık vaadinde, ondan sonra gelecek kişi “senin bedeninden çıkacak soyun” diye tanımlanır. İsa’nın Yosef tarafından oğul sayılması, bu doğum koşulunu yerine getirmez. Hristiyan iddiasının kurması gereken bağ, Yosef’in David’in soyundan gelmesiyle tamamlanmış olmaz. İsa’nın da o aileden doğduğunun gösterilmesi gerekir. Tanah, İsrael’in aile ve kabile kayıtlarını babanın ailesine göre düzenler. Şemuel Bet 7:12–16, Bamidbar 1:18.
Bir çocuğu kendi oğlu gibi büyütmek Tanah’ta gerçek bir aile bağı olarak anlatılır. Paro’nun kızı Moşe’yi yanına alır ve çocuk onun oğlu olur. Moşe’nin soy kaydı ise Amram ve Yoheved üzerinden Levi ailesinde sürer.
Naomi de Oved’i kucağına alır ve bakımını üstlenir. Komşuları “Naomi’ye bir oğul doğdu” derken aynı bölüm Oved’i doğuran kişinin Rut olduğunu, babasının Boaz olduğunu kaydeder. David’in soy listesi Boaz’dan Oved’e, ondan Yişay’a ve David’e ulaşır. Yetiştiren kişiyle kurulan bağ, çocuğun doğduğu aileyi değiştirmemiştir. Şemot 2:1–10, 6:20, Rut 4:13–22.
Yehoyahin hakkındaki hüküm de “onun soyundan” gelenlerden söz eder. David’in vaadindeki “soy” kelimesi burada da kullanılır. Matta’nın sıraladığı ailede hem David hem Yehoyahin, Yosef’in ataları arasındadır. İsa’nın Yosef’ten doğmadığı ileri sürüldüğünde o liste, her iki ata için de Yosef’in soy listesi olarak kalır. Hristiyan savunusu buraya tahtın nasıl miras kalacağına dair ek bir kural koyar. Yosef’in babalığı kan bağını kurmayacak, buna karşılık David’in tahtına çıkmak için yeterli olacaktır. Tanah’ta bu geçişi sağlayan bir hüküm gösterilmez. Moşe ve Oved’in kayıtlarında oğul sayılma ile doğumdan gelen soyun ayrı tutulması, eksik olan adımı görünür kılar. Yeremya 22:24–30.
Yehoyahin’in ailesinin sonraki durumu, Tanah’ın kendi anlatısında izlenebilir. Ailenin başına sonradan gelenler, İsa’nın o aileden doğup doğmadığı sorusundan ayrıdır. Divre Hayamim onun soyunun devamını kaydeder. Yeremya’da Yehoyahin uzaklaştırılacak mühür yüzüğüne benzetilirken Hagay’da onun soyundan Zerubbavel seçilir ve mühür yüzüğü gibi kılınacağı söylenir. Raşi, bu mühür sözlerini Yehoyahin’in teşuvasıyla ilişkilendirir. Bu nedenle Yehoyahin’den gelmek, söz konusu gelenekte tek başına değişmez bir engel olarak sunulmaz. Yehoyahin’e verilen cezanın sonraki durumuyla ilgili bir çözüm, İsa’nın David’e hangi yoldan bağlandığını açıklamaz. Ailenin yeniden seçilmişlikle anılması, Yosef ile İsa arasında doğum bağı kurmaz. Divre Hayamim Alef 3:17–19, Hagay 2:23.
Anne üzerinden ileri sürülen çözümde de önce gerçek aile kaydı gerekir. Luka 3:23, Yosef ve Heli adlarını verir. Meryem’i Heli’nin kızı olarak tanıtmaz. Bu yüzden listenin Meryem’e ait olduğu ve Yosef ile Meryem’in akraba olduğu, metnin bildirdiği bilgiler olarak kullanılamaz.
Tanah’ta aile ve mirasla ilgili üç ayrı örnek vardır. Tselofhad’ın kızları, babalarının toprağını alır. Toprağın baba kabilesinde kalması için aynı kabileden evlenmeleri de emredilir.
Yair’in babaannesi Mahir’in kızıdır; böylece Yair’in Menaşe ile babaannesi üzerinden kurulan akrabalığı da kayda geçer. Şeşan’ın kızı ise Yarha’dan Atay’ı doğurur ve bu çocuk soy listesinde yer alır. Bu olayların her birinde anlatılan hak veya aile bağı bellidir. Hiçbirinde anne tarafından bir akrabalıkla David’in tahtının devralındığı anlatılmaz. Bamidbar 27:7–8, 36:6–9, Divre Hayamim Alef 2:21–23, 2:34–35.
Gelecekteki kralın soyu ile yapacağı işler birlikte verilmiştir. Yişay’ın kökünden çıkan hükümdar adaletle yargılar, İsrael’in dağılmışları toplanır ve uluslar savaşmayı bırakır. Yeremya, David’den çıkacak kralın günlerinde Yehuda’nın kurtulacağını, İsrael’in güven içinde yaşayacağını söyler. Bir soy listesinin Yosef’e ulaşması, bu olayların gerçekleşmesi yerine de geçmez. İsa’ya David tahtı hakkı veren bir Tanah hükmü, evlatlık bağıyla soy bağını birbirinin yerine kullanarak kurulamaz. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Yeremya 23:5–6.
Tanah kaynakları · Şemot 2:1–10, 6:20 · Bamidbar 1:18, 27:7–8, 36:6–9 · Rut 4:13–22 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeremya 22:24–30, 23:5–6 · Hagay 2:23 · Divre Hayamim Alef 3:17–19, 2:21–23, 2:34–35 · Yeşaya 11:1–12, 2:2–4. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:11–25, Luka 1:27, 2:4 ve 3:23–31.
116. İddia: Devarim 17’nin yargı yetkisi sonraki rabbilere geçmedi
Devarim 17, bir dava yerinde çözülemediğinde yetkili görevlilere götürülmesini ve verilen kararın uygulanmasını ister. Metin hem kohenleri, yani kutsal hizmet görevlilerini, hem yargıcı anar. Yargı görevinin sonraki kuşaklarda nasıl sürdüğünü anlamak için bu iki görevin şartlarına ve o günkü mahkemenin yetkisine bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Devarim 17, bir dava yerinde çözülemediğinde yetkili görevlilere götürülmesini ve verilen kararın uygulanmasını ister. Metin hem kohenleri, yani kutsal hizmet görevlilerini, hem yargıcı anar. Yargı görevinin sonraki kuşaklarda nasıl sürdüğünü anlamak için bu iki görevin şartlarına ve o günkü mahkemenin yetkisine bakmak gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tora’nın eski yargı kararlarına uyulmasını emrettiğini kabul ederler. Sonraki rabbilerin ise bu yetkiyi devralmadığını söylerler. Kohen soylarının kanıtlanamamasını ve rabbilerin birbiriyle anlaşamamasını buna gerekçe gösterirler. Ayrıca eski görevlilerin bile yeni bir davaya hüküm vermek yerine yalnızca Tora’daki mevcut hükümleri tekrar ettiğini ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Tora’da yargıçların kararına uyulması emredilmiştir; yargıçlık için Aharon’un soyundan gelme şartı konmamıştır. Rabbilerin kohen soyundan gelmediği gerekçesiyle yargı yetkisinin reddedilmesi, Tora’da ayrı tanımlanmış iki görevin birbirine karıştırılmasına dayanır. Kohenlik, Aharon’un soyuna bağlı kutsal hizmettir. Yargıç ise davanın ayrıntılarını dinler ve Tora’nın hangi hükmünün nasıl uygulanacağına karar verir. Aynı kişi iki görevi üstlenebilir; ancak yargıç seçimi için aranan şartlar, kohenlik soyunun belirlenmesinde aranan şartlardan ayrıdır.
Devarim 17:9’da başvurulacak kişiler “Levili kohenler ve o günlerde bulunacak yargıç” diye sıralanmıştır. הַשֹּׁפֵט (haşofet), “yargıç” demektir; kohenlerden sonra ayrı bir görev adı olarak verilmiştir. 17:12’de de “orada hizmet eden koheni veya yargıcı” dinlemeyen kişiden söz edilir. Her iki ayette kohenle birlikte yargıcın da anılması, görevin yalnız kohenlere verilmediğini gösterir. 17:10–11’de onların öğrettiğinin yapılması ve bildirdikleri hükümden sağa veya sola sapılmaması emredilir. 17:12–13’te kasıtlı itaatsizlik için ölüm cezası öngörülmüştür.
Yargıçların nasıl seçildiği Şemot 18’de doğrudan görülebilir. Moşe’den yeterli, Haşem’den korkan, güvenilir ve haksız kazançtan uzak kişiler seçmesi istenir. Halkın davaları bu görevliler tarafından görülecek, güç meseleler Moşe’ye getirilecektir (18:13–26). Moşe, Aharon’un kardeşidir; onun soyundan gelmez (Şemot 6:20). Devarim 16:18–20’de her şehir için adaletle hükmedecek yargıçların atanması emredilir. Bamidbar 11:16–17, 24–25’te de halkın işlerini yönetme yükünü Moşe’yle paylaşacak yetmiş ihtiyar, İsrael’in bilinen ihtiyarları ve görevlileri arasından seçilir. Seçimde aranan, bu işin gerektirdiği yeterlik ve halkın içindeki sorumluluktur.
Karar verecek kişiyi “o günlerde görevde olan yargıç” diye tanımlayan Devarim 17:9, kuşak değiştiğinde davaların kime götürüleceğini de belirler. Sonraki kuşağın davalarına, o anda yetkiyi taşıyan görevli bakar. Bu hüküm, her yerel yargıca bütün İsrael üzerinde aynı yetkiyi vermez. Tora 16:18’de kentlerdeki yargıçlardan, 17:8–13’te de orada çözülemeyen davaların taşınacağı yetkili yerden söz eder. (Devarim 16:18–20).
Yehoşua’ya önderlik yetkisi verilirken de kohenliğin ayrıca korunduğu görülür. Yehoşua, Moşe tarafından kohen Elazar’ın ve bütün topluluğun önüne çıkarılır; halkın kendisini dinlemesi için ona yetki verilir. Urim aracılığıyla Haşem’e danışma görevi ise Elazar’a aittir (Bamidbar 27:18–23). Urim, başkohenin göğüs giysisinde bulunur ve Haşem’e danışmak için kullanılır.
Yehoşafat’ın Yeruşalayim’de kurduğu yargıda Leviler, kohenler ve aile başkanları birlikte görevlendirilmiştir. Kan davaları, buyruklar ve hükümlerle ilgili uyuşmazlıklar onların önüne getirilir. Haşem’le ilgili işler için başkohen Amaryahu, kralla ilgili işler için Zevadyahu görevlidir (Divre Hayamim Bet 19:8–11). Yargı, yalnız para davalarıyla sınırlandırılmamış; dini yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklar da görev alanına alınmıştır.
Kohenlik soyu itirazında dayanılan Ezra 2:61–63’te ise başka bir mesele vardır. Bazı aileler soy kayıtlarını bulamadıkları için kohenlikten uzak tutulmuş, Urim ve Tumim’e başvuracak bir kohen ortaya çıkıncaya kadar en kutsal yiyeceklerden yemelerine izin verilmemiştir. Bu ailelerden kayıt istenmesinin nedeni, Aharon’un soyundan geldiklerini ve kohenlik hizmetini yapabileceklerini göstermeleridir. Ezra’daki bu şartın bütün yargıçlara uygulanması, kohenlik için gereken soy belgesini yargıçlığın şartı haline getiren bir metin çarpıtmasıdır. Tora’da yargıç seçilirken güvenilirlik ve yeterlik aranmışken, bu kişilerin yetkisi başka bir göreve ait şart üzerinden reddedilir.
Görüş ayrılıkları da yargı yetkisini ortadan kaldıran bir gerekçe olarak kullanılamaz. Devarim 17:8’de yargıca başvurma nedeni zaten çözülemeyen bir uyuşmazlıktır. Taraflar kendi aralarında karar veremediği için mesele yetkili görevlilere götürülür. Ayrıca yalnız geçmişteki bir yargıcın hükmünü beklemek emredilmemiştir. “O günlerde bulunacak yargıç” denilerek her kuşak kendi dönemindeki görevliye yöneltilmiştir. Dava bugün ortaya çıkmışsa, bugünün yetkili yargıcına başvurulacaktır. Yargı kararının da yalnız bir ayetin tekrarından ibaret olduğu iddiası, davanın neden bu görevliye götürüldüğünü açıklamaz: Yargıç uyuşmazlığı incelemeli ve hangi hükmün uygulanacağına karar vermelidir.
Bir görevin sonraki kuşaklarda sürmesi, bütün yetkilerinin her yerde aynı biçimde kullanılmasını gerektirmez. Devarim 17:8–12’de merkezi başvuru yeri, Haşem’in seçtiği yerdir. Rabbinik hukukta da yerle yetki arasındaki bu bağ korunur. Sifrei Devarim 153’te Yavne’deki mahkeme ele alınırken, 154. bölümde Yeruşalayim’deki Büyük Mahkeme ile Yavne mahkemesinin hangi özel cezayı uygulamaya yetkili oldukları ayrı ayrı ele alınır.
Mişna Sanhedrin 11:2’de bir bilgenin kendi görüşünü öğretmesiyle merkezi hükme karşı uygulama emri vermesi farklı değerlendirilir. Bet Hamikdaş çevresindeki merkezi mahkemeye ait özel ceza yetkisi, sonraki her mahkemeye aynen geçirilmemiştir. Tora’nın öğrenilmesi, hükümlerinin aktarılması ve yetkili kişilerce hukuki karar verilmesi ise kendi şartları içinde sürer.
Kohen bulunmayan mahkemenin durumu da aynı kaynaklarda açıkça ele alınmıştır. Sifrei Devarim 153’te mahkemede kohen ve Levi bulunması istenir; bulunmamaları halinde mahkemenin yine hüküm verebilmesi, Devarim 17:9’daki ayrı “yargıç” sözcüğüyle açıklanır. Aynı bölümde kişinin kendi dönemindeki ehil yargıca başvurması vurgulanır.
Öğretimin aktarılması ise Mişna Avot 1:1’de Moşe, Yehoşua, ihtiyarlar, peygamberler ve Büyük Meclis üyeleri üzerinden anlatılır. Rambam’ın Mişne Tora girişinde öğretmen ve öğrenciler daha ayrıntılı sıralanmıştır. Bu kayıtlar geleneğin aktarımı nasıl anlattığını gösterir. Burada anlatılan bağ, öğretmen ile öğrenci arasındadır. Kohenliğin babadan oğula geçen soy bağı başka bir görevle ilgilidir; birinin kaydı diğerinin yerine kullanılamaz.
Bir sözün yetkisi, kimin hangi görevle konuştuğuna bağlıdır. Hukuk profesörünün görüşüyle yüksek mahkemenin kararı aynı ağırlığı taşımaz. Benzer biçimde bir ayet yorumu, belirli bir soruya verilen hukuki cevap, yerleşmiş uygulama, aggada denilen anlatı ve öğretiler ile merkezi mahkeme hükmü kendi dayanaklarıyla değerlendirilir.
Büyük Sanhedrin’in, daha küçük mahkemelerin, sonraki yetkilendirme usullerinin ve bugünkü rabbilerin görevleri bu ayrımlarla belirlenir. Mişna Eduyot 1:4–6’da farklı görüşlerin kaydedilmesiyle önceki mahkeme kararlarının değiştirilmesi ayrı şartlarla ele alınır. Dolayısıyla bir rabbinin İsa hakkındaki kişisel görüşü, unvanından dolayı Büyük Sanhedrin hükmü sayılmaz. İsa hakkında ileri sürülen iddia, Tanah’ta bildirilen şartlarla sınanır.
Yargı kararıyla yeni vahiy arasındaki fark, Bava Metsia 59b’deki tartışmanın da merkezindedir. Rabbi Eliezer’in görüşünü destekleyen göksel ses karşısında Rabbi Yehoşua tarafından לֹא בַשָּׁמַיִם הִיא, “O gökte değildir” sözü söylenir. Talmud’daki açıklamada, Tora’nın Sinay’da verilmiş olduğu ve kararın onun yargılama kurallarıyla alınacağı açıklanır; karar, o davaya bakan yargıçların çoğunluğuna göre verilir. Hakimin görevi, verilmiş Tora’nın hukukuyla hükmetmektir. Nehemya 8:7–8’de de Leviler, halka okunan Tora’nın anlamını açıklar. Öğretim ve uygulama, verilmiş metin üzerinden yürütülür.
Rabbilerin yetkisini reddetmek için ileri sürülen kohenlik şartı, yargıç için Tora’da konmamış bir şarttır. Ezra’daki soy kaydının konusu kohenlik hizmetidir; Devarim’deki başvuru emrinin konusu ise uyuşmazlığın karara bağlanmasıdır. Kohenlik için soy belgesi aranması, Tora’nın yargıçlık emrini ortadan kaldırmaz. Hristiyan iddiasındaki yanlışlık bu görev karışıklığından doğar.
Tanah kaynakları: Devarim 17 (17:8–13); Devarim 16:18–20; Şemot 18 (18:13–26) ve 6:20; Bamidbar 11:16–17, 24–25; Bamidbar 27:18–23; Ezra 2:61–63; Divre Hayamim Bet 19:8–11; Nehemya 8:7–8.
Rabbinik açıklama ve aktarım kayıtları: Sifrei Devarim 153–154; Mişna Sanhedrin 11:2; Mişna Avot 1:1; Mişna Eduyot 1:4–6; Bava Metsia 59b; Rambam, Mişne Tora, Giriş, özellikle 3–5 ve 21.
106. İddia: Evlat edinilen oğul, David’in tahtına çıkmak için biyolojik soyun sağladığı hakkı kazanabilir
Bir çocuk, kendisini doğuran aileden başka biri tarafından evlat olarak büyütülebilir. Tanah’ta hem çocuğu büyüten kişiyle kurduğu bağ hem de doğduğu aile kaydedilir. David’in tahtı söz konusu olduğunda, krallık vaadinde bu bağlardan hangisinin belirtildiğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir çocuk, kendisini doğuran aileden başka biri tarafından evlat olarak büyütülebilir. Tanah’ta hem çocuğu büyüten kişiyle kurduğu bağ hem de doğduğu aile kaydedilir. David’in tahtı söz konusu olduğunda, krallık vaadinde bu bağlardan hangisinin belirtildiğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yosef’in David’in soyundan geldiğini ve İsa’yı oğlu olarak kabul ettiğini söylerler. Onlara göre bu babalık hukuk önünde tanındıysa Yosef’in David’in tahtı üzerindeki hakkı da İsa’ya geçmiş olur. Böylece İsa Yosef’ten doğmamış olsa bile onun aracılığıyla David’in krallık ailesine katılmış sayılır.
Tanah’ın Cevabı:
Mısır hükümdarı Paro’nun kızı, sudan çıkartılan çocuğu yanına alınca çocuk onun oğlu oldu. Adını da o koydu. Şemot bu ilişkiyi açıkça kabul eder. Aynı kitap, Moşe’nin doğumunu Levi ailesinde anlatır ve soy kaydında anne ve babasının adını verir. Moşe’yi Yoheved doğurmuştu, babası Amram’dı. Paro’nun kızı onu oğlu olarak büyüttü, Moşe ise soy kaydında Levi’nin ailesinde kaldı. Talmud’un Megilla 13a bölümü, çocuğu büyüten kişinin sanki onu doğurmuş gibi değerlendirildiğini söyler. Bu açıklama, onu büyüten kişinin emeğini yüceltirken doğduğu aileyi değiştirmez. Şemot 2:1–10, 6:16–20.
Bu ayrım, David’in kendi soy kaydında da görülür. Rut, Oved’i dünyaya getirdi. Naomi çocuğu kucağına aldı ve bakımını üstlendi. Komşular o sevinci “Naomi’ye bir oğul doğdu” diye dile getirdi. Hemen ardından verilen soy listesinde ise Oved’in babası Boaz’dır. Oved’in oğlu Yişay, Yişay’ın oğlu ise David’dir. Naomi’nin çocukla bağı, Oved’in doğduğu ailenin yerine geçmedi. David’e uzanan kayıt bu iki aile ilişkisini aynı anlatıda korur. Rut 4:13–22.
Haşem David’e, kendisinden doğacak kişinin krallığını kuracağını ve tahtını kalıcı kılacağını vaat etti. Bu sözde kralın David’le hangi bağa sahip olacağı da söylenir. Yeşaya gelecekteki hükümdarı Yişay’ın kökünden çıkan filizle, Yeremya David’den çıkacak adil kralla tanıtır. Her iki anlatımda da aynı aile bağı vardır. Evlat edinme yoluyla aile içinde oğul olarak tanınmak gerçek bir bağ kurar. Bu bağ, Haşem’in krallık vaadinde belirttiği doğum bağının yerini tutmaz. Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5.
Matta’nın anlatısında Yosef çocuğa ad verir, ancak onun biyolojik babası olarak gösterilmez. Luka’nın, İsa’nın Yosef’in oğlu sanıldığını söyleyen ifadesi, İsa’nın hukuken oğul sayıldığı biçiminde okunur. Buna Meryem ile Yosef’in akraba olduğu varsayımı da eklenir. Oysa hukuki babalık, Yosef’in atalarının aynı zamanda İsa’nın doğum yoluyla ataları olduğunu göstermez. Anne tarafından bir soy bağı ileri sürülecekse o bağın ayrıca gösterilmesi gerekir. Yosef’in İsa’yı oğlu olarak kabul etmesinden David’in tahtına çıkma hakkı doğmaz. Tanah, krallık vaadini David’in kendi bedeninden çıkan soya bağlamıştır.
Tanah kaynakları · Şemot 2:1–10 (İbranice metin), 6:20 · Rut 4:13–22 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:18–25 ve Luka 3:23.
