3 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
98. İddia: Tanah Tanrı’nın insan biçiminde fiziksel bedeni olduğunu öğretir
Tora, insanın Haşem’in suretinde yaratıldığını söyler. Suret, biçim veya benzerlik anlatan bir sözdür. Tanah’ta insan gibi görünen melekler ve insanı andıran peygamberlik görüntüleri de vardır. Bu örneklerin Haşem’in kendisi hakkında ne söylediği, her anlatının kendi açıklamasına bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, insanın Haşem’in suretinde yaratıldığını söyler. Suret, biçim veya benzerlik anlatan bir sözdür. Tanah’ta insan gibi görünen melekler ve insanı andıran peygamberlik görüntüleri de vardır. Bu örneklerin Haşem’in kendisi hakkında ne söylediği, her anlatının kendi açıklamasına bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın Tanrı’nın suretinde yaratılmasını, meleklerin insan gibi görünmesini ve Yehezkel’in taht üzerinde insanı andıran bir biçim görmesini birlikte ele alırlar. Bunlardan, Tanrı’nın insan biçiminde fiziksel bir varlık olduğu sonucunu çıkarırlar. Onlara göre Tanrı’nın bedeni, et ve kandan daha üstün bir yapıdadır.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, Sinay’ın diğer adı olan Horev’de, bütün İsrael’e ateşin içinden konuştu. Halk sözlerini duydu. Moşe iki kez hiçbir suret görmediklerini hatırlatır. Erkek, kadın veya başka bir canlı biçiminde suret yapma yasağını da bu olaya bağlar. Halk Haşem’in kendisine konuştuğunu işitti. Bu karşılaşmayı gerçek kılan şey, bir beden görmesi değildi. Bu olay, halkın Haşem’in insan biçimindeki bir bedenini gördüğü iddiasına dayanak vermez. İsrael, Haşem’i O’nun sözüyle tanıdı. (Devarim 4:12–19)
Rambam, Tora ve peygamberlerin sözlerini birlikte değerlendirerek Haşem’in beden ve fiziksel biçim taşımadığını açıklar. Raavad ise kutsal metinlerdeki anlatımları farklı anlayan bazı önemli kişilerin de bulunduğunu söyler ve Rambam’ın onları sınıflandırmasına itiraz eder. Bu itiraz, görülen bir biçimin Tanrı’nın özü olduğunu kanıtlamaz.
Bereşit, insanın Haşem’in suretinde yaratıldığını söylerken hem erkeği hem kadını bu sözün içine alır. Hemen ardından insanların canlılar üzerinde yönetme sorumluluğunu anlatır. Ayet, insana yaratılışta özel bir yer verir ve bir görev yükler. Yeşaya, Haşem’in düşüncelerinin bizim düşüncelerimizden yüce olduğunu söyler. Bundan, insanın Haşem’e ancak beden bakımından benzeyebileceği çıkmaz. İnsana yeryüzünde sorumluluk verilmesi, Yaratıcı’nın insan organları taşıdığını varsaymadan da anlamlıdır. (Bereşit 1:26–28, Yeşaya 55:8–9)
Moşe’nin gördükleri de kendi bağlamında anlatılır. Bamidbar’da başka peygamberlerin gördüğü düş ve görümlerden söz edilir. Moşe ile konuşma ise açıktır. Moşe’ye söylenenlerin anlamını bulmak için bilmece çözmesi gerekmez. Moşe, Haşem’in görünüşüne bakar. Tora bu görünüşün insan biçiminde bir beden olduğunu söylemez.
Şemot, Haşem’in Moşe ile yüz yüze, bir insanın arkadaşıyla konuştuğu gibi konuştuğunu anlatır. Aynı bölümde Moşe görkemi görmek isteyince Haşem yüzünün görülemeyeceğini söyler. “Yüz yüze” sözü konuşmanın yakınlığını anlatır. El, yüz ve arkadan görme ifadelerinin geçtiği sahne de Moşe’nin görmek istediği görkemle ilgilidir. Bereşit’te insan gibi görünen elçilerin olması, gönderenin aynı biçime sahip olduğunu göstermez. (Bamidbar 12:6–8, Şemot 33:11, 33:18, 33:20–23, Bereşit 18:1–5, 19:1–2)
Yehezkel, tahtı andıran bir biçimin üzerinde insana benzeyen bir görünüm görür. Çevresindeki parıltıyı yağmur bulutundaki gökkuşağına benzetir. Gördüklerinin tamamını Haşem’in görkeminin görünüşü olarak tanıtır. Bu sahnede ne görüldüğünü peygamberin kendi cümlesi belirler. Haşem’in görkemini gösteren bu sahneyi O’nun fiziksel bedeninin resmi saymak, Yehezkel’in yaptığı ayrımı yok eder. (Yehezkel 1:26–28)
Şelomo, Tapınağın açılışında Haşem’e duasını gökte işitmesi için seslenir. Aynı duada göklerin göklerinin bile Haşem’i içine alamayacağını söyler. Tapınak halkın Haşem’in adına yöneldiği ve dua ettiği yerdir. Göklerin Haşem’in tahtı, dünyanın ayaklarının altındaki tabure olarak anılması da O’nun egemenliğini anlatır. Yeşaya bu sözün hemen ardından Haşem için nasıl bir ev yapılabileceğini sorar. Moşe’nin Haşem’i gökte ve yerde tek Tanrı olarak tanıtması da bu egemenliği bir yere sığdırmaz. (Melahim Alef 8:27, 8:28–30, Yeşaya 66:1–2, Devarim 4:39)
Haşem insanla konuşur, emir verir ve bağışlar. İnsanlarla ilişki kurmak için insan organlarına ihtiyaç duyduğu iddiası, Tanah’ın bu eylemlere yüklemediği bir şarttır. Bamidbar, Haşem’in insan gibi yalan söylemediğini ve sözünden dönmediğini anlatır. Hoşea’da Haşem, Efrayim’i yok etmeyeceğini söylerken “Ben Tanrı’yım, insan değilim” der. Bu sözlerin konusu Haşem’in güvenilirliği ve merhametidir. Moşe’nin Haşem’i yavrularını kanatları üzerinde taşıyan kartala benzetmesi de korumasını anlatır. Benzerlik, anlatılan özelliğe aittir. İnsanın dirilişte beden taşıması da Yaratıcı’nın beden taşıdığı sonucunu vermez. Yeşaya’nın bütün yeryüzüne “Bana dönün ve kurtulun” diye seslenen Haşem’i de insan biçimine sığdırılmaz. Horev’de konuşan ve göklerin bile içine alamadığı Haşem’i, görümdeki bir şekli temel alarak fiziksel insan biçiminde tanımlamak Tanah’ın kendi açıklamasını tersine çevirir. (Bamidbar 23:19, Devarim 32:11–12, Hoşea 11:9, Yeşaya 45:18–24)
Özgün metin için ayrıca Devarim 4:12–16 ve Bamidbar 23:19.
100. İddia: Melekler insan biçiminde göründüğüne göre Tanrı da insan biçimindedir
Tanah’ta melek, Haşem’in gönderdiği elçidir. Bazı anlatılarda insan gibi görünür ve Haşem adına konuşur. Bir elçinin kimin adına konuştuğuyla nasıl göründüğü ayrı bilgilerdir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta melek, Haşem’in gönderdiği elçidir. Bazı anlatılarda insan gibi görünür ve Haşem adına konuşur. Bir elçinin kimin adına konuştuğuyla nasıl göründüğü ayrı bilgilerdir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, meleklerin Haşem’i temsil etmelerine ve insan biçiminde görünmelerine dikkat çekerler. Moşe’nin gördüğü Tanrısal benzerliğin de Haşem’in adını taşıyan bir melek olduğunu söylerler. Onlara göre meleğin biçimi, Haşem’in et ve kandan üstün bir bedeni olduğunu ancak bu bedenin temel biçiminin insana benzediğini gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Avraam başını kaldırdığında üç adam görür. Bunlardan Sedom’a giden ikisini Bereşit, “iki melek” diye tanıtır. Bir elçinin insan biçiminde görünmesi, onu biyolojik bir insan yapmaz. Onu gönderenin de aynı bedene sahip olduğunu ileri sürmek bu anlatıyı ters yönde okumaktır. Şemot’ta Haşem’in meleği Moşe’ye çalının içindeki alevde görünür. Ayet, bu sahnede insan biçiminde bir elçi tarif etmez. Tanah, görünüşün her durumda aynı olduğunu söylemez. (Bereşit 18:1–2, 18:16–22, 19:1, Şemot 3:2–6)
Şemot, elçinin konuşma yetkisinin kimden geldiğini açıkça gösterir. Haşem yolda İsrael’i koruması için bir melek gönderir. Halkın onun sesini dinlemesini emreder ve “Adım onun içindedir” der. Ardından İsrael’den meleği dinlemesini ve kendisinin buyurduğu her şeyi yapmasını ister. Emri duyuran melektir, emrin sahibi Haşem’dir. İsrael’in elçiye karşı çıkması bu nedenle ciddi bir suçtur. Haşem, meleğin onların başkaldırısını bağışlamayacağını da söyler. Meleğin görevini veren Haşem, aynı cümlelerde onu gönderdiği bir elçi olarak tanıtır. Talmud’un Sanhedrin 38b bölümünde Rav İdit, Haşem’in adını taşıyan meleğe tapılması gerektiği iddiasını reddeder. (Şemot 23:20–22)
Bu anlatım, Hagar ve Bilam örneklerinde de görülür. Hagar’la karşılaşan Haşem’in meleğidir. Elçi, Hagar’a soyunu çoğaltacağını “Ben” diyerek söyler. Hagar da kendisiyle konuşan Haşem’e seslenir. Melek, Bilam’a yalnız kendisine bildireceği sözü söylemesini buyurur. Bir sonraki bölümde Haşem, sözü Bilam’ın ağzına koyar.
Manoah’ın anlatısında melek alevle yükselince Manoah onun melek olduğunu anlar. Yine de eşine “Tanrı’yı gördük” der. Manoah’ın korkusu, karşısındaki elçinin kimliğini değiştirmez. (Bereşit 16:7–13, Bamidbar 22:35 (İbranice metin), 23:5, Şoftim 13:3–22)
Moşe hakkında ileri sürülen kanıt da meleğin görünümünü Haşem’in biçimiyle eşitlemez. Bamidbar’da Haşem, Moşe ile açıkça konuştuğunu, Moşe’nin Haşem’in görünüşüne baktığını söyler. Ayet bu görünüşü bir meleğin yüzü ve bedeni olarak tanımlamaz. Tora üzerine bir açıklama derlemesi olan Sifrei Bamidbar’ın 103. bölümü, bu sözü Şemot’ta Moşe’ye bildirilen “arkamı göreceksin” ifadesiyle birlikte ele alır ve Tanrı’nın yollarını kavramakla ilişkilendirir. İddianın bu noktada dayandığı Şemot 19:5–6 da melekten söz etmez. Orada Haşem İsrael’e antlaşmasını korumasını söyler. Şemot 33’te ise Haşem’in Moşe ile yüz yüze, bir insanın arkadaşıyla konuştuğu gibi konuştuğu anlatılır. Aynı bölümde Haşem, Moşe’ye yüzünün görülemeyeceğini söyler. “Yüz yüze” ifadesinin neyi anlattığı, konuşmanın açıklığı ve yakınlığıyla anlaşılır. (Bamidbar 12:6–8, Şemot 19:5–6, 33:11, 33:20–23)
Moşe, Horev’de bütün İsrael’e seslenen Haşem için “hiçbir suret görmediniz” der. Erkek veya kadın biçiminde Tanrı tasviri yapmama buyruğu da buna dayanır. Haşem’i tanımak için halkın önüne bir insan bedeni konulmamıştır. Melek, gönderildiği kişiye görünebilir ve Haşem’in sözünü aktarabilir. Bu görünüşü gönderenin bedeni saymak, elçinin görevini Haşem’in fiziksel biçimine dönüştürür. Tanah, böyle bir çıkarıma dayanarak İsa’ya ilahlık yüklemez. (Devarim 4:12–19, 4:12–16, İbranice metin)
Metindeki ek kaynak bağlantıları · https://www.sefaria.org/Numbers.22.35 · https://toraoku.com/bamidbar/23/.
63. İddia: Yeşaya’daki “kul” doğal olarak Maşiah’tır
Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 52:13–53:12’de acı çeken kulun İsrael halkı olamayacağını söylerler. Onlara göre kul, başkalarının suçları için ölen İsa’dır. Yeşaya 52:14’ü, İsa’nın herkesten daha fazla bedensel acı çekeceğinin haberi olarak okurlar. Ayrıca Yeşaya 49’da kula İsrael’i geri getirme görevi verildiğini hatırlatır ve bu görevin kulun halktan ayrı bir kişi olduğunu gösterdiğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, Yeşaya 41:8–9’da kuluna “İsrael” ve “Yaakov” diye seslenir. 43:10’da Haşem aynı cümlede İsrael’e “Siz Benim tanıklarımsınız” der ve topluluğu tekil olarak “seçtiğim kulum” diye anar. 44:21’de yine aynı adı duyarız. 48:20’de kurtarılan kul Yaakov’dur. 49:3’te ad, doğrudan kula söylenir: “Sen kulumsun, İsrael.” Tanah başka yerlerde Avraam, Moşe, David ve peygamberleri de kul olarak adlandırır. Yeşaya’nın bu bölümünde ise unvanın kime ait olduğu tekrarla belirlenmiştir.
Şiir başlamadan hemen önce Haşem, Mısır ve Asur baskısını yaşayan halkından söz eder (52:4–5). Yeruşalayim’in yıkıntılarına sevinmeleri söylenir ve uluslar Haşem’in kurtarışını görür (52:9–10). Haşem, ülkeden çıkacak halkının önünde ve arkasında yer alır (52:12). Bu dizinin ardından “Kulum başarılı olacak” sözü gelir (52:13). Bir zamanlar görünüşü insanları dehşete düşüren kulun yücelmesi kralları susturur (52:14–15). Görünüşteki ağır bozulma, tarihte çekilmiş bütün acıları karşılaştıran bir sıralama değildir. 54:1–3’te doğum ve genişleyen çadır diliyle aynı halkın yeniden çoğalması anlatılır.
Yeşaya 49:5–6’da İsrael adını taşıyan kul dağılmış İsrael’i toplamak ve uluslara ışık olmakla görevlidir. “İsrael” adıyla anılan bir topluluk, halkın içinde Haşem’e sadık kalanları temsil edebilir. Bir halkın kendi içinde dönüşe öncülük edenlerle dönmeye çağrılanlar bulunabilir. Ayet, kulun adını kendi göreviyle değiştirmez.
Yeşaya, halkın tamamı ile halkın içindeki sadık kişileri birbirinden ayırır. 65:8–9’da içinde hala üzüm suyu bulunan salkım atılmaz. Peygamber bu örnekle, halkın içinde sadık kalanlar varsa bütün halkın yok sayılmayacağını anlatır. Tanrı da kulları uğruna her şeyi yok etmez ve Yaakov’un soyuna yurdunu miras verir. Sefanya 3:12–13 de İsrael’den geriye kalanların ağzında hile bulunmayacağını söyler. Yeşaya 53:9’da kul için de ağzında hile bulunmadığı söylenir. Halkın günahları ile onun içindeki sadık kişilerin yaşadıkları aynı şey değildir.
Yeşaya 52:15’te krallar daha önce kendilerine söylenmemiş olanı görür ve duymadıklarını kavrar. Bir sonraki ayet “Duyduğumuza kim inandı?” diye başlar (53:1). Uluslar, hor gördükleri İsrael’in acısını önce Haşem’in onu reddetmesi olarak anlamış, şimdi o acının kendi isyanlarıyla ilişkisini görmüşlerdir (53:4–6). 53:8’deki “halkımın suçu” ifadesi de bir kralın kendi halkından söz etmesi olarak anlaşılabilir. “Biz” diyenlerin bu değişimi, şahsi bir kurtuluş kurbanının ilanından başka bir olay anlatır.
Kulun kesilip alınması ve mezarı, topluluk diline yabancı değildir. Yehezkel 37:11–14’te mezarlardan çıkarılan kuru kemiklerin kimliği açıkça verilir: “Bütün İsrael evi.” Ölüm dili, sürgün ve yıkımın ağırlığını anlatır. Yeşaya 53:10–12’de de kulun canı aşam ile anıldıktan sonra ona soyunu görmek, uzun yaşamak ve ganimeti paylaşmak vaat edilir. Kul suçlular için yakar ve ulusların günahlarının ortaya çıkardığı yükü taşır. 54. bölümde bu vaadin karşılığı İsrael’in çocukları ve yeniden dolan şehirlerdir.
Yahudi kaynaklarında Maşiah’a uygulanan açıklamalar da vardır. Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamalarından biri olan Targum Yonatan, 52:13’te “kulum” sözünü “kulum Maşiah” diye açıklar. Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adı üzerine bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Yalkut Şimoni de bölümdeki sözleri Maşiah’la ilişkilendirir. Bunlar gerçek yorumlardır; fakat “Maşiah” sözünün ayetin İbranice metninde yazdığını veya sözü edilen kişinin İsa olduğunu göstermez.
Targum’un kendi açıklamasına bakıldığında farklı kişiler ve topluluklar da görülür. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasından söz eder. 53:10’da halktan geriye kalanların arınacağını, Maşiahlarının krallığını göreceğini ve Tora’yı yerine getirenlerin başarılı olacağını anlatır. 53:12’de Maşiah’ın canını ölüme verdiği, birçoklarının günahı için dua ettiği ve asilerin onun sayesinde bağışlandığı söylenir; aynı açıklamada asiler Tora’ya bağlanır. Bu yorumdaki ifadeler İsa’nın kimliğine veya Tora’yı kaldıran bir kurtuluş öğretisine delil oluşturmaz.
Öte yandan Raşi, 52:13’teki kulu Yaakov’un içindeki doğru kişiler olarak açıklar. 49:1’de ise konuşmayı peygamber Yeşaya’ya bağlar. Bu açıklamalar, “kul” sözünün geçtiği her yerde tek bir kişinin anlatıldığını varsaymanın yanlış olduğunu gösterir.
Yeşaya’nın kul diye adlandırdığı İsrael, ulusların önünde aşağılanır, onların suçlarının yükünü taşır ve sonunda yüceltilir. Hristiyan okuması bu halkın yerine İsa’yı koyar, sonra yaraları çarmıha, sessizliği yargılamaya ve uzayan günleri dirilişe bağlar. Şiirin başındaki kurtuluş, kulun adı, konuşan uluslar ve sonunda vaat edilen soy, halk olarak anlatılan İsrael’i gösterir.
Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9, 43:10, 44:1–2, 21, 48:20, 49:3–6, 52:4–15, 53:1–12, 54:1–17, 10:20–22, 33:23–24 ve 65:8–9, Sefanya 3:12–13, Yehezkel 37:11–14 ve 39:10, Yeremya 29:7, Bereşit 26:24, Bamidbar 12:7, Şemuel Bet 7:5, Yeremya 7:25. Yeşaya 52’nin
