Yahudi Halkına (İsrael’e) Tekil Halde Hitap Edilir Mi?

Tanah, İsrael halkına tekil biçimde seslenir: “Sen İsrael, kulum.” Halkın ortak tarihini, antlaşmasını ve Tanrı’ya hizmetini tek bir özne halinde anlatır. Bu nedenle Yeşayahu’daki kulun tekil olduğu için İsrael olamayacağını ileri süren Hristiyan iddia, peygamberin kendi cümleleriyle çürür. İbranice metin, tekil “kul” sözcüğünü İsrael adıyla birlikte kullanır.

Türkçedeki “ordu ilerledi” cümlesi, çok sayıda askerin hareketini tek bir topluluk adıyla anlatır. İbranice de topluluk adlarıyla tekil uyum kurar. Peygamberlik şiiri buna kişileştirmeyi ekler: Şehir anne, halk oğul, sürgündeki topluluk aşağılanmış bir kişi olarak betimlenir. Tekil anlatım, ortak yaşantıyı ve kimliği görünür kılar.

“Sen İsrael, kulum”

Yeşayahu 41:8–9’da muhatap açıkça adlandırılır: “Sen İsrael, kulum; seçtiğim Yaakov, dostum Avraam’ın soyu.” Ardından “Seni seçtim, seni reddetmedim” anlamındaki tekil ekler gelir. Ayet, aynı halkı İsrael, Yaakov ve Avraam’ın soyu diye tanımlar. Yaakov adı burada atanın soyunda devam eden topluluğa verilmiştir. (Yeşayahu 41:8–9.)

עַבְדִּי — avdi, “kulum” demektir. עֶבֶד — eved, “kul/hizmetkar” anlamında tekil isimdir; sonundaki ek “benim” anlamını taşır. Bu tekil ismin anlattığı özne İsrael’dir. “Eved tekildir, öyleyse İsrael olamaz” iddiası, ayette birlikte bulunan iki sözcüğü birbirinden ayırmaya çalışır.

Yeşayahu 44:1–2’de “Yaakov, kulum” ve “İsrael, seçtiğim” ifadeleri sürer. “Seni yapan”, “seni biçimlendiren” ve “sana yardım edecek” ifadelerinde tekil ekler kullanılır. Yeşurun adı da aynı muhataba aittir. 44:21’de כִּי עַבְדִּי אָתָּה — ki avdi ata, “çünkü sen benim kulumsun” denir. Ata, eril tekil “sen” zamiridir; hitap İsrael halkınadır. (Yeşayahu 44:1–2, 21.)

Tekil ve çoğul hitaplar

Yeşayahu 43:10’da אַתֶּם עֵדַי — atem edai, “Siz tanıklarımsınız” sözünün ardından וְעַבְדִּי אֲשֶׁר בָּחָרְתִּי — veavdi aşer baharti, “ve seçtiğim kulum” gelir. Atem çoğul, avdi tekildir. Ayetin devamındaki bilme, inanma ve anlama fiilleri de çoğul çekimlidir. Tekil görev adı ile çoğul hitap, aynı tanıklık çağrısı içinde yer alır. (Yeşayahu 43:10.)

Raşi burada “kulum” ifadesini Yaakov’a bağlar; Tanrı’nın ona Aram’a giderken verdiği sözü tutmasını tanıklığın içeriği olarak açıklar. Böylece ayette kimin konuştuğu, kime seslenildiği ve hangi tanıklığın anıldığı, isimlerle ve anlatıyla belirlenir. (Raşi, Yeşayahu 43:10.)

Yeşayahu 48:20’de topluluğa çoğul emirler verilir: Babil’den çıkın, haber verin, ilan edin. İlan edilecek söz, Tanrı’nın “kulu Yaakov’u” kurtardığıdır. Çok sayıda kişinin çıkışı, tekil kulun kurtuluşu olarak anlatılır. Ortak görev ve ortak kimlik, topluluğun tek bir özne olarak adlandırılmasını sağlar. (Yeşayahu 48:20.)

Tsiyon’un bir kadın olarak anlatılması

Yeşayahu 52:1–2, Tsiyon’u ve Yeruşalayim’i uyanmaya, güzel giysilerini giymeye ve tutsaklık bağlarını çözmeye çağırır. עוּרִי — uri, “uyan”; לִבְשִׁי — livşi, “giyin”; קוּמִי — kumi, “kalk” biçimleri dişil tekil emirlerdir. Şehir ve halkı, tutsaklıktan kurtulan bir kadın olarak anlatılır. “Tsiyon kızı” ifadesi de bu kişileştirmenin içindedir. (Yeşayahu 52:1–2.)

Üçüncü ayette “bedelsiz satıldınız” ve “parasız kurtarılacaksınız” anlamındaki çoğul biçimlere geçilir. Tekil kadın olarak anlatılan şehrin ardından onun halkına çoğul hitap gelir. Aynı tutsaklık ve kurtuluş, önce şehrin kişiliği, sonra sakinleri üzerinden ifade edilir.

Yeşayahu 54:1’de çocuk doğurmamış kısır kadın sevinmeye çağrılır. Çadırının genişletilmesi ve çocuklarının çoğalması, sürgünden sonra yeniden kurulacak hayatı anlatır. Şehir, çocuklarına kavuşan annedir; çocuklar onun yeniden çoğalan halkıdır. Doğum ve annelik, ulusal kurtuluşun dili haline gelir. (Yeşayahu 54:1–3.)

Yeşayahu 62’de uluslar “senin” doğruluğunu, krallar “senin” görkemini görecektir. Şehir yeni bir adla anılacak, terk edilmiş durumundan çıkacaktır. “Sen” ve “ülken” ifadelerindeki dişil tekil ekler Tsiyon’a aittir. 62:12’de insanlara çoğul olarak “kutsal halk” ve “Tanrı’nın kurtardıkları” denirken, şehir “aranan, terk edilmemiş şehir” diye adlandırılır. Tekil şehirle çoğul halk aynı kurtuluşu yaşar. (Yeşayahu 62:2–4, 12.)

Zamirlerin bağlı olduğu isimler

Yeşayahu 52:4’te עַמִּי — ammi, “halkım” sözcüğü geçer. Halkın Mısır’a inişinden sonra Asur’un “onu” ezdiği söylenir. Eril tekil ek, bir topluluğa gönderme yapar. 52:5’te מֹשְׁלָיו — moşelav, “onun yöneticileri” biçiminde yöneticiler çoğuldur; ait oldukları halkı gösteren ek tekildir. Bir halkın birden fazla yöneticisi, tekil topluluk adı üzerinden anlatılır. (Yeşayahu 52:4–5.)

Yeşayahu 45:4’te ise iki ayrı taraf vardır: Tanrı’nın “kulum Yaakov ve seçtiğim İsrael uğruna” adıyla çağırdığı kişi Koreş’tir. “Kulum” İsrael’i, “seni adınla çağırdım” hitabı Koreş’i gösterir. İki farklı tekil ifade, cümledeki iki farklı göreve bağlıdır. Zamirin gönderimini ayetin isimleri ve fiilleri belirler. (Yeşayahu 45:1–4.)

Yeşayahu 53’teki tekil kul iddiası

Kitabın İsrael’i tekil kul diye adlandırması, “kul tekildir, dolayısıyla bir ulus olamaz” iddiasını doğrudan çürütür. Yeşayahu 53’teki kimlik tartışması, ilgili pasajın bütünüyle yapılır; fakat tekil gramer İsrael’i dışarıda bırakmaz. Tekil zamirden İsa’ya geçmek, zamire kendisinde bulunmayan bir özel ad yüklemektir.

Raşi, Yeşayahu 52:13’teki “kulum” ifadesini Yaakov ve onun içindeki erdemlilerle açıklar. Tekil anlatım, halkı ve onun erdemli temsilcilerini birlikte kapsar. Bu okuma, peygamberin İsrael’i tekil anlatan diline dayanır. (Raşi, Yeşayahu 52:13.)

Yeşayahu 49:3’te kul İsrael diye adlandırılır; 49:5–6’da aynı hizmet, Yaakov’u geri getirme ve İsrael’i toplama göreviyle açıklanır. Halkı temsil eden kulun görevi ile halkın bütünü arasındaki ilişki, bu ayetlerin birlikte okunmasıyla incelenir. Kulun kimliğini belirleyen şey, yalnız sözcüğün tekil çekimi değil, kendisine verilen ad ve görevdir. (Yeşayahu 49:3–6.)

Hristiyanlığın İsrael’i tekil kul dilinden çıkarması, İbranice metne aykırıdır. İsrael tekil kul, Tsiyon ve Yeruşalayim dişil tekil kişi olarak açıkça anlatılır. Bu dilin bir topluluğu ifade edemeyeceği iddiası yanlıştır; buradan İsa için çıkarılan kimlik kanıtı geçersizdir. Tanah’ın İsrael dediği yere İsa’yı koymak, ayeti açıklamak değil, Hristiyan teolojisi uğruna öznesini değiştirmektir.

Kaynaklar

Yeşayahu 41:8–9; 43:10; 44:1–2, 21; 45:1–4; 48:20; 49:3–6; 52:1–5, 13; 54:1–3; 62:2–4, 12. Raşi, Yeşayahu 43:10 ve 52:13. İbranice biçimler Masoretik metne göre verilmiştir; kısa Türkçe alıntılar ilgili bağlamı esas alan çevirilerdir.