Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu, Adam ile Hava’nın günahından sonra bütün insan soyunun ölüme tabi olduğunu, bu yüzden kusursuz bir insanın bile ölümlü insan doğasını taşıyacağını söyler. Maşiah da gerçek insan ise, hiç kişisel günah işlemese bile ölecektir; Hristiyan yorumcu bunu İsa için açıkça uygular ve çarmıhta ölmemiş olsaydı sonunda yaşlılıktan öleceğini belirtir. Burada insanın ölümlülüğü, günahlı tabiat ve korban olma işlevi birbirine bağlanır.²³⁶⁷

İlk bağlantının Yahudi kaynaklarında gerçek bir temeli vardır. Bereşit 3:19, Adam’a “topraksın ve toprağa döneceksin” der; sonraki soy çizgisi “ve öldü” tekrarıyla ilerler. Rabbinik gelenek de Adam’ın günahı ile ölümün insanlık durumuna girmesi arasında bağ kurar. Bu noktanın kaynak değeri, Hristiyan teolojisindeki benzerlikten bağımsız olarak belirlenir.²³⁶⁸

Fakat ölümün Adam’ın günahından sonra insanlık durumunun parçası haline gelmesi ile Adam’ın kişisel suçunun her insana hukuken aktarılması aynı şey değildir. Bir insan önceki kuşağın eyleminin sonucunu yaşayabilir; bu sonuç o eylemi onun kişisel suçu yapmaz. Bir ailenin geçmişte kaybettiği servetin sonuçları çocuklara ulaşabilir; çocuk, babasının kararını vermiş sayılmaz. Tanah’ın kişisel sorumluluk dili de bu ayrımı korur.²³⁶⁹

Şabat 55b bu konuda bu ayrımı gösterir. Rav Ami “günah olmadan ölüm yoktur” görüşünü savunur; Gemara buna dört kişinin “yılan yüzünden” öldüğünü söyleyen beraita ile karşı çıkar: Binyamin ben Yaakov, Amram, Yişay ve Kilav. Sonuç açıkça “günah olmadan ölüm ve suç olmadan acı vardır” şeklinde Rav Ami’nin görüşünü reddeder. Yani rabbinik kaynak, kişinin kendi günahı bulunmadan da Adam olayından gelen ölümlülük koşulu içinde ölebileceğini kabul eder.²³⁷⁰

Bu kaynak Hristiyan yorumun ilk cümlesinin bir bölümünü desteklerken ikinci çıkarımını sınırlar. “Kusursuz insan bile ölebilir” denebilir. Fakat tam da bu nedenle ölüm, o kişinin kişisel olarak günahlı olduğunun kanıtı değildir. Şabat 55b’nin dört kişisi ölür; Gemara onların kendi günahları nedeniyle öldüğünü söylemez. Ölümlülük ile kişisel suçluluk ayrılır.²³⁷¹

Hristiyan yorumcu daha sonra üçüncü bir halka ekler: kişisel günahı bulunmayan Maşiah ölüyorsa, bu ölüm başkalarının günahlarına uygulanabilir. Bu ise yine ayrı bir iddiadır. Binyamin’in, Amram’ın, Yişay’ın veya Kilav’ın kendi günahı olmadan ölmüş olması, onların ölümlerini İsrael’in günahlarını bağışlayan insan korbanlarına dönüştürmez. Gemara böyle bir sonuç çıkarmaz. Günahsız ölüm ile vekaleten korban aynı kategori değildir.²³⁷²

Tora’nın korban sistemi de yalnız “ölmüş olma” durumunu korban yapmaz. Korban türü, sunulduğu yer, sunan kişi, avoda ve gerektiğinde kan uygulaması Tora tarafından belirlenir. Her insan biyolojik olarak ölür; eğer ölümün kendisi korban niteliğini sağlasaydı, her ölüm potansiyel kefaret korbanı olurdu. Tora böyle bir sistem kurmaz. Bir ölümün başkalarının günahı için korban sayılabilmesi için bunun ayrıca İlahi hukukta tanımlanması gerekir.²³⁷³

Yahudi kaynaklarında Adam’ın günahı ile insanlığın ölümlü durumu arasında bir bağ kurulmuştur; bu bağ kalıtsal hukuki suç öğretisi değildir. Fakat bundan “her insan Adam’ın hukuki suçunu taşır” sonucu çıkmaz; Şabat 55b ölüm ile kişisel günah arasında zorunlu bağı açıkça kırar. Bundan “günahsız bir insanın ölümü başkalarının günahlarına korban olur” sonucu da çıkmaz. Hristiyan yorumun zincirinde ölümlülük, suçluluk ve korban üç ayrı kavramken tek kavram gibi işlemektedir.²³⁷⁴

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 224, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 49–50. Heaster Adam’ın soyundan gelen her insanın ölümlü olduğunu, kusursuz Maşiah’ın bile insan doğası nedeniyle öleceğini; İsa çarmıhta ölmeseydi yaşlılıktan öleceğini söyler.
• Bereşit 3:17–19; 5:1–31. Adam’ın günahı sonrası toprağa dönüş hükmü ve soy çizgisindeki ölüm tekrarları, insan ölümlülüğü ile Eden olayını ilişkilendirir.
• Yehezkel 18:20; Devarim 24:16. Tarihsel sonuçların sonraki kuşaklara ulaşması ile kişisel hukuki suçun aktarılması aynı şey değildir; Tanah kişisel suçluluğu kişinin kendi eylemine bağlar.
• Bavli, Şabat 55b. Beraita Binyamin ben Yaakov, Amram, Yişay ve Kilav’ın ‘yılan yüzünden’ öldüğünü söyler; sugya Rav Ami’nin ‘günahsız ölüm yoktur’ görüşünü reddederek ölümün kişisel günah olmadan da mümkün olduğunu kabul eder.
• Şabat 55b’nin sonucu, ‘ölüm = kişinin kendi günahı’ eşitliğini kırar. Adam olayının insan ölümlülüğü üzerindeki etkisi ile bireysel ahlaki suç ayrılır.
• Şabat 55b. Kendi günahları nedeniyle ölmedikleri söylenen dört kişinin ölümü, Gemara tarafından başkalarının günahlarına vekaleten korban sayılmaz; ‘günahsız ölüm’ ile ‘başkaları için kurban’ ayrı iddialardır.
• Vayikra 1–7; 16–17. Tora korbanın türünü, yerini, avodasını ve kan uygulamalarını düzenler. Biyolojik ölüm tek başına korban statüsü oluşturmaz.
• Bereşit 3:19; Şabat 55b; Yehezkel 18:20. Heaster’ın zincirindeki ölümlülük, kişisel suçluluk ve vekaleten korban üç ayrı kavramdır; birincinin kabulü diğer ikisini zorunlu kılmaz.

Hristiyan yorumcu, insanın doğasında günaha yönelik derin bir eğilim bulunduğunu göstermek için David’in “suç içinde biçimlendim; annem beni günah içinde tasarladı” sözünü kullanır. Hristiyan ayet numaralandırmasında bu Tehillim 51:5, İbranice/Yahudi numaralandırmasında 51:7’dir. Onun savını gereğinden fazla büyütmemek gerekir. Bu paragrafta açıkça “Adam’ın hukuki suçu her bebeğe aktarılır” demez; insanın başlangıcından beri günaha açık bir tabiat taşıdığını söyler ve bunu kusursuz korban ihtiyacına bağlar.²³⁵⁹

İbranice cümle güçlüdür: “Hen beavon holalti, uvehet yehematni immi.” David hayatının başlangıcına kadar uzanan avon ve het dili kullanır. Bu kaynağın değeri, Hristiyan kullanımından bağımsız olarak kendi bağlamında belirlenir. Klasik Yahudi yorumunun bir bölümü de ayeti insanın doğuştan taşıdığı bedensel ve dürtüsel zayıflıkla ilişkilendirir. Fakat eğilim, ölümlülük ve hukuki suç aynı kavram değildir.²³⁶⁰

Mezmurun bütünü David’in ne yaptığını gösterir. Başlık Natan’ın Bat-Şeva olayından sonra David’e gelişini anar. David “suçlarımı biliyorum”, “günahım daima önümde”, “gözünde kötü olanı yaptım” der. Ardından arınma ister, “bende temiz bir yürek yarat” diye dua eder ve günahkarların HaŞem’e dönebileceğini söyler. Mezmurun hareketi başkasından miras alınmış hukuki suçtan değil, David’in kendi günahı, itirafı, arınması ve teşuvasından geçer.²³⁶¹

Raşi ayeti insanın oluşumunun bedensel birleşme yoluyla gerçekleşmesi ve bu alanın günaha açıklığı üzerinden açıklar. Radak da insanın cinsel arzu taşıyan bir varlık oluşunu vurgular; fakat tam bu nedenle tsadikin arzusuna hakim olmasının değerini belirtir. Meiri ise dili dereh haflaga, yani güçlü şiirsel abartı olarak okur. Vayikra Rabba da farklı deraşlar verir. Bu çeşitlilik, Tehillim 51:7’nin “bütün insanlar ilk insanın hukuki suçuyla doğar” şeklinde tek zorunlu dogmatik formül olmadığını gösterir.²³⁶²

Tanah, nesiller arası hukuki sorumluluğu açıklamak istediğinde şiirsel ima ile yetinmez. Yehezkel 18:20 doğrudan “Oğul babanın suçunu taşımayacak, baba da oğlun suçunu taşımayacak; tsadikin doğruluğu onun üzerinde, kötünün kötülüğü de onun üzerinde olacaktır” der. Aynı avon dili burada suçun nesiller arasında hukuki olarak taşınmadığını belirtmek için kullanılır. Devarim 24:16 da yargısal düzeyde “herkes kendi günahı için öldürülecektir” ilkesini verir.²³⁶³

Bu açık sorumluluk kuralı, Adam’ın eyleminin sonraki kuşaklar üzerinde hiçbir sonucu olmadığı anlamına gelmez. İnsanlığın ölümlü hali ve eğilimleri başka bir sorudur. Fakat “ataların eylemlerinin sonuçları sonraki kuşağa ulaşabilir” ile “ataların kişisel hukuki suçluluğu çocuğun hesabına yazılır” aynı önerme değildir. Tehillim 51’in yoğun şiirsel dili ikinci önermeyi açıkça kurmaz.²³⁶⁴

Mezmurun sonunda David’in kullandığı korban dili de Hristiyan yorumun zorunlu insan-korban zincirini desteklemez. “Tanrı’nın korbanları kırık bir ruhtur; kırık ve ezilmiş bir yüreği, Tanrı, hor görmezsin” der. Bu, Bet HaMikdaş korbanlarını tümüyle kaldıran bir cümle değildir; mezmurun kendi bağlamında HaŞem’e gerçek dönüşün içsel şartını gösterir. David arınmayı HaŞem’den ister ve başka bir günahsız insanın kendi yerine ölmesini istemez.²³⁶⁵

Tehillim 51:7, insan varoluşunun başlangıcından beri günah ve zayıflıkla kuşatılmış olduğuna ilişkin güçlü bir şiirsel dil taşır; bazı klasik Yahudi yorumcular da bunu doğal eğilimle ilişkilendirir. Fakat buradan iki ek sonuç çıkmaz: Adam’ın kişisel suçu her yeni doğana hukuken aktarılmıştır; bu suç ancak kusursuz bir insanın ölümüyle kaldırılabilir. Tehillim 51 bunların hiçbirini söylemez, Yehezkel 18 ise kişisel suç aktarımına açık bir sınır koyar.²³⁶⁶

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 223, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 49. Heaster Tehillim 51:5’i (İbranice/Yahudi numaralandırmasında 51:7) insanın doğuştan günaha eğilimli tabiatına delil olarak kullanır; bu paragrafta Adam’ın hukuki suçunun doğrudan aktarımını açıkça formüle etmez.
• Tehillim 51:7: הֵן־בְּעָוֹן חוֹלָלְתִּי וּבְחֵטְא יֶחֱמַתְנִי אִמִּי. Ayet insan yaşamının başlangıcına kadar uzanan güçlü avon/het dili kullanır.
• Tehillim 51 başlığı ve 51:3–6, 9–15. Mezmur Natan’ın Bat-Şeva olayı ardından gelişini anımsatır; David kendi suçlarını, kendi günahını, arınma ve teşuva talebini tekrarlar.
• Raşi, Radak ve Meiri, Tehillim 51:7; Vayikra Rabba 14:5. Klasik yorumlarda insanın bedensel oluşumu, doğal arzu ve şiirsel abartı gibi farklı açıklamalar bulunur; hiçbiri zorunlu biçimde ‘Adam’ın hukuki suçu her bebeğe aktarılır’ formülünü kurmaz.
• Yehezkel 18:20; Devarim 24:16. Tanah nesiller arası hukuki sorumluluğu açık dilde kişiselleştirir: oğul babanın avonunu taşımaz; yargısal düzeyde herkes kendi günahından sorumludur.
• Bereşit 3:17–19 ile Yehezkel 18:20’nin birlikte okunması, ataların eylemlerinin tarihsel sonuçları ile kişisel hukuki suçun aktarımını ayırmaya imkan verir.
• Tehillim 51:18–19. David korban düzenini bütünlüklü olarak reddetmeden kırık ruh ve ezilmiş yüreği Tanrı’nın kabul ettiği korban diliyle anlatır; mezmurda başka bir günahsız insanın vekaleten ölümü istenmez.
• Tehillim 51:7; Yehezkel 18:20–23. Doğuştan günaha açıklık kabul edilse bile, kalıtsal hukuki suç ve zorunlu kusursuz insan ölümü ayrıca kanıt gerektirir.

Hristiyan yorumun Adam hakkında kurduğu akıl yürütme kısadır: Adam ile Hava günah işledi, ölüm insanlığın ortak durumu oldu, onların bütün soyundan gelenler ölüyor; bu nedenle insan doğası gereği günahlıdır. Hatta kusursuz bir insanın bile ölümlü doğaya sahip olduğu için ölmesi gerektiğini ekler.¹⁵⁷⁹

Burada önce iki şeyi ayırmak gerekir. Bir insan, kendisinden önceki bir günahın sonuçları içinde yaşayabilir. Bu, o günahın kişisel suçunu taşıdığı anlamına gelmez. Bereşit 3, Adam’ın seçiminin insan varoluşunun koşullarını değiştirdiğini gerçekten anlatır: Eden’den çıkarılma, toprağın zorluğu, acı ve ölüm sonraki insanlığın dünyasına girer. Adam’ın çocukları Eden’in önceki koşullarında doğmazlar. Fakat Tora hiçbir yerde bu nedenle “Adam’ın kişisel suçu artık her doğan insanın hesabındadır” demez.¹⁵⁸⁰

Yehezkel 18 tam bu ayrımın dilini verir:

“Günah işleyen can ölecektir. Oğul babanın suçunu taşımayacak ve baba oğlun suçunu taşımayacaktır. Tsadikin doğruluğu kendi üzerinde olacak, kötü kişinin kötülüğü de kendi üzerinde olacaktır.”¹⁵⁸¹

İbranice cümle ben lo yisa ba-avon ha-av — בֵּן לֹא־יִשָּׂא בַּעֲוֹן הָאָב, “oğul babanın suçunu taşımayacaktır” der. Buradaki avon yalnız fiziksel sonuç anlamına gelmez; suç ve ahlaki yük dilidir. Ayetin devamında doğruluk ile kötülüğün kişiye ait olduğu açıkça belirtilir.

Devarim 24:16 aynı ilkeyi insan mahkemesi alanında kurar: “Babalar çocuklar yüzünden öldürülmeyecek, çocuklar da babalar yüzünden öldürülmeyecek; herkes kendi günahı nedeniyle öldürülecektir.” Hazal ayetin mahkeme hukukundaki tanıklık boyutunu da çıkarır; fakat Sanhedrin 27b aynı yerde Şemot 34:7’deki “ataların suçunu çocuklarda anma” sözüyle görünen gerilimi sorar ve cevabı verir: çocuklar atalarının davranışlarını benimsediklerinde aynı yargı zincirine girerler; benimsemediklerinde atalarının günahından cezalandırılmazlar.^15821583

Yehezkel bunu soyut bir ilke olarak bırakmaz. Bölümde kötü bir baba, onun yaptıklarını görüp aynı yolu izlemeyen doğru bir oğul ve yeniden şiddete dönen bir torun yan yana getirilir (Yehezkel 18:5–18). Üç kuşak aynı aile zincirindedir; yine de her biri kendi davranışıyla değerlendirilir. Bu anlatı, “oğul babanın suçunu taşımayacaktır” sözünün bölümün içindeki somut açıklamasıdır.

Kuşaklar arası sonuçlar, kişisel suçun başkasına aktarılması değildir. Rabbi Yosef Albo’nun Sefer Haİkkarim’deki açıklaması özellikle bu ayrımı korur. Albo, Adam’ın günahından doğan ölüm hükmünün sonraki kuşaklarda sonuç doğurabileceğini, hatta Hazal’ın “yılanın öğüdü yüzünden” öldüğü söylenen bazı doğru kişilerden söz ettiğini aktarır. Ardından kişisel suç ile miras kalan durum arasına sınır çizer: bir baba günahı yüzünden servetini kaybederse doğru çocukları yoksul kalabilir; sürgüne gönderilirse çocukları sürgünde yaşayabilir. Çocuklar önceki günahın meydana getirdiği koşulu taşır, fakat Albo bunun “oğlun babanın suçunu taşıması” olmadığını özellikle söyler ve Yehezkel 18:20’ye başvurur.¹⁵⁸⁴

Bu ayrımı günlük bir örnekle görmek kolaydır. Bir kuşak toprağı tahrip ederse sonraki kuşak verimsiz bir ülkede doğabilir. Çocuklar önceki kuşağın yaptığı şeyin dünyasında yaşar; o eylemi kendileri yapmış olmazlar. Tarihsel sonuç aktarılabilir. Ahlaki fail aynı biçimde aktarılamaz.

Adam için de mesele budur. Bereşit 3’ün insanlık tarihinde sonuçları vardır. Fakat Bereşit 4’te Kayin Adam’ın suçunun pasif taşıyıcısı olarak yargılanmaz. Günahın önünde kendisine doğrudan seçim verilir ve cinayeti kendi eylemi olarak değerlendirilir. Tora’nın anlatısı, ortak insanlık koşulundan kişisel suç aktarımına geçmez.¹⁵⁸⁵

Hristiyan yorumun ölüm delili kendi içinde daha keskin bir güçlük taşır. Bir yandan herkesin ölmesini “doğaları gereği günahlı olduklarının” göstergesi sayar. Öte yandan kusursuz bir insanın da yalnız ölümlü doğaya sahip olduğu için ölmesi gerektiğini söyler. İkinci cümle doğruysa ölüm kişisel günahlılığın güvenilir ölçüsü olamaz. Günahsız veya kusursuz sayılan kişi de ölebiliyorsa, “ölüyor → demek ki kişisel olarak günahlıdır” çıkarımı geçerli değildir.¹⁵⁸⁶

Tanah’ın doğru kişileri de ölür. Avraam ölür. Moşe ölür. David ölür. Ölüm insan faniliğinin parçasıdır; her ölüm “bu kişi başka bir insanın suçunu taşıyordu” şeklinde bir teolojik teşhis değildir.¹⁵⁸⁷

Bu nedenle Hristiyan yorumun ilk iki basamağı kabul edilse bile üçüncü basamak zorunlu değildir. Adam’ın günahı insanlığın ölüm koşuluyla ilişkili olabilir. Bütün insanlar bu ölümlü dünyada doğabilir. Bundan her insanın Adam’ın kişisel suçundan dolayı Tanrı önünde doğuştan suçlu olduğu sonucu çıkmaz. Sefer Haİkkarim tam bu farkı korur.¹⁵⁸⁸

Kalıtsal suç düşüncesini Şemot 20:5 veya 34:7 üzerinden kurmak da aynı nedenle sonuç vermez. Sanhedrin 27b, sonraki kuşağın atalarının yolunu sürdürmesi halinde sorumluluğun devam ettiğini açıkça söyler. Kabalat.com’daki İki Ağacın Hikayesi (11) de Adam ve Hava’dan sonraki ölüm, doğum sancısı ve toprağın zorluğu gibi unsurları “ceza” ile “sonuç” arasındaki ayrım üzerinden tartışır; bu, Bereşit 3’ün sonraki kuşaklara kalan koşulları kişisel suç aktarımıyla özdeşleştirmemek için yararlı bir ayrımdır.^15891590

Hristiyan yorumun ihtiyaç duyduğu cümle daha güçlüdür: “Adam günah işledi; bu nedenle onun soyundan gelen herkes, kendi eyleminden önce bile doğası gereği Tanrı önünde günahlıdır.” Tanah bu cümleyi kurmaz. Yehezkel ise bunun karşısına kişisel hesabı koyar: doğruluk kişiye, kötülük kişiye aittir. Sonuç miras alınabilir; suçun faili miras alınmaz.¹⁵⁹¹

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 132, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 48: Adam ile Hava’nın bütün soyunun ölüme tabi olması, “by nature they were sinful” çıkarımı ve kusursuz insanın da ölümlü doğa nedeniyle ölmesi.
• Bereşit 3:16–24.
• Yehezkel 18:20.
• Devarim 24:16.
• Bavli, Sanhedrin 27b; çocukların atalarının eylemlerini benimsedikleri durumda Şemot 34:7’nin uygulanması.
• Rabbi Yosef Albo, Sefer Haİkkarim, Maamar 4, bölüm 13; Adam’ın günahının sonraki kuşaklarda ölüm sonucu doğurabilmesi ile babanın günahından doğan yoksulluk veya sürgünün çocukta sürmesi anlatılır; buna rağmen oğlun babanın kişisel suçunu taşımadığı Yehezkel 18:20 üzerinden açıkça ayrılır.
• Bereşit 4:7–16.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 48.
• Bereşit 25:8; Devarim 34:5; 1 Melakhim 2:10.
• Sefer Haİkkarim, Maamar 4, bölüm 13.
• Bavli, Sanhedrin 27b.
• Kabalat.com, “İki Ağacın Hikayesi (11)”; Adam ve Hava’dan sonraki ölüm, doğum sancısı ve toprağın zorluğunu “ceza” ile “sonuç” ayrımı üzerinden ele alan bölüm.
• Yehezkel 18:20–22; Devarim 24:16.