2 iddia 2 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
İddialar ve Cevaplar
23. İddia: Yaratılış 3:15, günahı ölümüyle yok edecek Maşiah’ı haber verir
Bereşit’te Adam ve kadının yasak meyveyi yemesinin ardından Haşem yılana seslenir. Bu konuşmada kadınla yılan ve onların soyları arasında sürecek bir düşmanlık tarif edilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit’te Adam ve kadının yasak meyveyi yemesinin ardından Haşem yılana seslenir. Bu konuşmada kadınla yılan ve onların soyları arasında sürecek bir düşmanlık tarif edilir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Bereşit 3:15’i Maşiah, yani Mesih hakkında verilen ilk müjde sayarlar. Kadının soyunu babasız doğacak İsa olarak yorumlarlar. Onlara göre topuğa vurulması İsa’nın çarmıhta ölmesini, yılanın başına vurulması ise dirilerek Şeytan’ı ve günahı yenmesini haber verir. Bu zaferin İsa’nın ölümüyle kazanıldığını ve onun kendisini sunmasının ardından hayvan korbanlarına, yani sunularına gerek kalmadığını söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem’in yılana söylediği söz şöyledir: “Seninle kadın arasına, senin soyunla onun soyu arasına düşmanlık koyacağım. O senin başına vuracak, sen de onun topuğuna vuracaksın.” Bölümün başında yılan, Haşem’in yarattığı kır hayvanları arasında tanıtılmaktadır. Kadını kandırdıktan sonra karnı üzerinde sürüneceği bildirilir. Kadına doğum sancısı, Adam’a toprağı emekle işleyeceği ve sonunda toprağa döneceği söylenir. Başa ve topuğa yönelen saldırılar bu sahnenin içindedir: İnsan yılanın başına, yerdeki yılan insanın topuğuna yönelmektedir. (Bereşit 3:1–19)
İbranice זַרְעָהּ (zar'ah), “onun soyu” demektir; burada kadının soyundan söz edilmektedir. Bir çocuğun annesi üzerinden anılması, babasının bulunmadığı anlamına gelmez. Aynı kitapta Hagar’a “Soyunu çok çoğaltacağım; çokluğundan sayılamayacak” denilir. Kullanılan זַרְעֵךְ (zar'eh) sözcüğü “senin soyun” anlamındadır. Hagar’ın doğurduğu Yişmael’in babası da aynı bölümde Avram olarak belirtilmektedir. Böylece kadının soyunun anılmasıyla babasız doğum arasında kurulmak istenen bağ, Tora’nın kendi kullanımıyla çürütülmektedir.
Rambam da More Nevuhim II:30’da Hava’nın soyunun aynı zamanda Adam’ın soyu olduğunu belirtir. “Sara’nın çocukları” dediğimizde de onların babasının bulunmadığını söylemiş olmayız. (Bereşit 16:10–15)
“Soy” anlamındaki זֶרַע (zera) sözcüğü İbranicede tekil biçimde yazılır. Bu, sözcüğün mutlaka tek bir insanı anlattığı anlamına gelmez. Avraam’ın soyu yerin tozuna, gökteki yıldızlara ve deniz kıyısındaki kuma benzetilmektedir. Sayısız insandan söz edildiği halde, bu soyun düşmanlarının kapısını ele geçireceği tekil bir fiille anlatılır. Bereşit Rabba da yerin tozu benzetmesini İsrael’in çocuklarına uygular. Rivka’ya binlerce kişinin annesi olması dilenirken de aynı yapı kullanılır. Türkçede “Bu aile çoğalacak” denildiğinde tekil fiilin aileyi bir kişiye indirmemesi gibi, İbranicedeki dilbilgisel tekillik de bütün bir soyu kapsayabilmektedir.
Hava’nın Şet için kullandığı “başka bir soy” ifadesinde ise tek bir çocuk kastedilir. Sözcüğün bir kişiyi mi, yoksa birçok kişiyi mi anlattığı içinde bulunduğu cümleden anlaşılır. Bereşit 3:15’te iki soy karşılıklı anılır. Ardından gelen הוּא (hu, “o”) zamiri tek başına ne bu soyu tek bir kişiyle sınırlar ne de o kişiye İsa adını verir. (Bereşit 13:16; 22:17; 24:60; 4:25)
Başa ve topuğa yönelen hareketlerde aynı fiil kullanılmaktadır: יְשׁוּפְךָ (yeşufha, “sana vuracak”) ve תְּשׁוּפֶנּוּ (teşufennu, “sen ona vuracaksın”), שׁוּף (şuf) kökündendir. Çeviride “vurmak”, “ezmek” veya “yaralamak” karşılığının seçilmesi, bu fiile ölümden dirilme anlamı kazandırmaz. Başa vurulan darbe öldürücü olabilir; topuğa yönelen zehirli bir ısırık da öldürücü olabilir. Ayette söylenen, iki tarafın birbirine saldırmasıdır. İnsanın ölümü sayesinde yılanın yenileceği, ardından insanın dirileceği veya bu ölüm karşılığında başkalarının bağışlanacağı bildirilmemektedir. Yaralanmakla ölmek, ölmekle dirilmek, dirilmekle başkasının günahını kaldırmak ayrı iddialardır. Bunların birinden diğerine geçişi sağlayan söz ayette bulunmamaktadır.
“Kadının soyu” tek bir biyolojik çocuk, “yılanın soyu” ise günah olarak açıklanınca, aynı cümledeki iki soy ifadesine farklı türden anlamlar yüklenmektedir. Birinde doğum ve soy bağı, diğerinde ahlaki bir durum esas alınır. Yılanın soyunun Şeytan’ın izleyicileri diye açıklanması da başka bir yorumdur. Bunları ayetin açık anlamı sayabilmek için seçilen karşılıkların metinden gösterilmesi gerekir. İsa’nın kimliği ve çarmıhtaki ölümü önce kabul edilip sözcüklere bu anlatıya uygun karşılıklar verildiğinde, ayet bağımsız bir kanıt olmaktan çıkar. Kanıtlanması gereken sonuç, daha ayet yorumlanırken içine yerleştirilmiş olur.
Yılanla mücadelenin insanın kötülükle mücadelesi üzerinden açıklanması, farklı bir yorum düzeyidir. Şelah, Zohar’a dayanarak Yaakov adındaki İbranice harfleri yorumlar. Adın başındaki yud harfi On Emir’le ilişkilendirilir; insanın gücü Tora’ya bağlılığıyla açıklanır. Yud harfi kaldırıldığında adın kalan kısmı “akev”, yani “topuk” diye okunur. Bu benzerlik üzerinden bu bağlılığın yitirilmesiyle doğan savunmasızlık anlatılır.
Sülam’ın Zohar açıklamasında ise kadının soyu İsrael olarak yorumlanmakta, yılanı dünyadan kaldıracak olan Haşem olarak belirtilmektedir. Burada ölümün ve kirliliğin ortadan kaldırılmasına ilişkin peygamberlik sözleri anılır. Bu açıklamalarda kötülükle mücadele ve onun sona erdirilmesi üzerinde durulmaktadır. Bir sembolün kötülüğe karşı zaferle ilişkilendirilmesi, zaferin İsa’nın çarmıhtaki ölümüyle gerçekleşeceğini söylemez. Maşiah’a ilişkin bir anlam kurulması da o kişinin kimliğini, doğum biçimini ve ölümünün başkalarının günahını bağışlatacağını kendiliğinden belirlemez.
Günahla mücadele, Bereşit’in hemen sonraki bölümünde açıkça ele alınmaktadır. Kayin’e günahın kapıda beklediği söylenmekte ve ona günaha hakim olması bildirilmektedir. İnsana, kötülükle karşılaştığında kendi davranışından sorumlu olduğu doğrudan söylenir. Yeşaya’nın gelecek tasvirinde de süt çocuğu yılanın deliği yanında güvenle oynamaktadır. Zarar verilmeyen dünyayı açıklayan söz, yeryüzünün Haşem bilgisiyle dolmasıdır. Yeşaya 65:25’te yılanın yiyeceği yine toprak olarak anılır ve Haşem’in kutsal dağında zarar verilmeyeceği bildirilir. Bu tasvirlerde günaha karşı sorumluluk, Haşem bilgisi ve zarar vermenin sona ermesi açıklanmaktadır. Bir insanın ölümünün bütün bu değişimlerin zorunlu bedeli olduğu söylenmemektedir. (Bereşit 4:7; Yeşaya 11:8–9; 65:25)
Hacer’e verilen sözde זַרְעֵךְ (zar’eh) “senin soyun” demektir. Aynı cümlede soyun çokluğu nedeniyle sayılamayacağı söylenir. İbranice “sayılamayacak” fiili tekildir, fakat sözün konusu sayılamayacak kadar çok insandır. Bu örnek, “kadının soyu” ifadesindeki tekil biçimden tek bir çocuk çıkarmanın neden yanlış olduğunu gösterir. Hacer’in oğlunun babası da aynı anlatıda Avram olarak belirtilir. Bereşit 16:10–15.
Hristiyan anlatıda babasız doğum iddiası özel bir cümleyle kurulur. Matta, gebeliği Yosef ile Miryam’ın birlikte olmasından önceye yerleştirir. Bereşit’te ise “onun soyu” denir ve kadınla yılanın soyları arasındaki düşmanlık anlatılır. İki metnin aktardığı bilgi farklıdır. Bereşit’in akrabalık ifadesi Matta’daki gebelik şartını içermez. Matta 1:18–25 ve Bereşit 3:15.
Bereşit 3:15’e “ilk müjde” adının verilmesi Hristiyan yorumunun sonucudur. Ayette bir çocuğun babasız doğacağı, Maşiah’ın öldürüleceği, ölümden dirileceği veya ölümüyle günahları kaldırıp korbanları sona erdireceği bildirilmemektedir. İddianın bütün yükünü taşıyan bu hükümler, insanla yılan arasındaki düşmanlığı anlatan sözlere sonradan eklenmektedir.
Bereşit’te soy sözcüğünün bazı bağlamlarda tek bir kişiye işaret edebilmesi, burada o kişinin İsa olduğunu göstermez. Baş ve topukla ilgili sözler düşmanlığın nasıl yaşanacağını anlatır. Günahın bir insanın ölümüyle ortadan kalkacağı sonucu ayete eklenmiştir.
Tanah kaynakları: Bereşit 3:1–19; 4:7, 25; 13:16; 16:10–15; 22:17; 24:60; Yeşaya 11:8 ve 11:8–9; 65:25. Özgün metin karşılaştırmaları: Bereşit 3:1–19, 13:16, 16:10–15 ve 4:7.
Yorum kaynakları: Rambam, More Nevuhim II:30; Şelah, Tora Şebihtav, Toldot, Tora Or, Yaakov adındaki yud ve akev açıklaması; aynı eserde Hagaot Emek Beraha, yılan ve yetser hara bağlantısı; Sülam al ha-Zohar, Hayye Sara, “Beyneha uveyn ha-işa” ile başlayan açıklama. Bereşit Rabba’nın Bereşit 13:16 açıklamasında da yerin tozu benzetmesi İsrael’in çocuklarına uygulanmaktadır.
Tekil soy, babasız doğum ve yılanın yenilmesiyle ilgili savların başka örnekleri: Jews for Jesus, The Messiah Would Be the Seed of the Woman; Lausanne, Jewish Evangelism, LOP 67.
İlgili Kabalat yazıları: “Kadının soyu” — Yaratılış 3:15; “Niçin İsa’yı Mesih Olarak Kabul Etmiyoruz?”; “Mesih iki kez mi gelecek?”; “Gerçekleşmeyen Kehanetler ve İsa İnancının Ortak Örüntüsü”.
41. İddia: Tehilim 40 kusursuz Maşiah’ın konuşmasıdır
Tehilim 40, bir sıkıntıdan kurtulan insanın şükrüyle başlar. Konuşan kişi Haşem’in isteğini yerine getirme arzusunu dile getirir, sonra yeniden yardım ister. Kimin konuştuğunu anlamak için mezmurun bu bölümlerini birlikte okumak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 40, bir sıkıntıdan kurtulan insanın şükrüyle başlar. Konuşan kişi Haşem’in isteğini yerine getirme arzusunu dile getirir, sonra yeniden yardım ister. Kimin konuştuğunu anlamak için mezmurun bu bölümlerini birlikte okumak gerekir.
Tehilim 40’ı İsa’ya bağlayan Hristiyanlar, mezmurda konuşan kişinin kusursuz Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. Onlara göre İsa, Haşem’in isteğini yapmak için geldi ve kendisi için hazırlanan bedeni insanların günahları uğruna sundu. Hayvan kurbanlarını bu son kurbana hazırlık sayarlar. İsa gelince o kurbanların görevinin tamamlandığını savunurlar. David’in sözlerinin kendi yaşadıklarından doğmuş olabileceğini de kabul ederler, ancak bu sözlerin asıl ve eksiksiz karşılığını İsa’da bulduğunu söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 40’ın başlığı mezmuru David’e bağlar. David, Haşem’in kendisini ağır bir sıkıntıdan kurtardığını anlatır. Ardından O’nun isteğini yapmaktan hoşlandığını, Tora’nın içinde olduğunu söyler. Aynı mezmurun ilerleyen bölümünde ise kendi suçlarından söz ederek yeniden yardım ister. Bu sözler, sıkıntı yaşayan, Haşem’e bağlanan ve kendi hatalarıyla yüzleşen bir insanın duasıdır.
David, Haşem’in onu bir çukurdan ve balçıktan çıkardığını, ayaklarını kayanın üzerine koyduğunu ve ağzına yeni bir şarkı verdiğini söyler. Bu kurtuluştan sonra şöyle konuşur: “Kurban ve sunu istemedin; bana kulaklar açtın; yakmalık sunu ve günah sunusu talep etmedin.” Sonra ekler: “İşte geldim... Tanrım, isteğini yerine getirmekten hoşnutum; Tora’n içimdedir.” David’in karşılığı, Haşem’in sözünü dinlemek ve O’nun isteğini yerine getirmektir. Tehilim 40:1–9
Menahem ben Saruk, Mahberet adlı eserinde kulakların açılmasını Tanrı’nın sözlerini işitmek ve yerine getirmekle ilişkilendirir. Ona göre “İşte geldim” diyen kişi, kitapta yazılı olanı yapmaya hazır olduğunu söyler.
Ohr HaMeir ise Raşi’nin kulakları Tora sözlerini işitmekle ilişkilendiren açıklamasını aktarır; ardından insanın günlük konuşmalarda bile kendisine yol gösterecek bir öğüt duyabilmesini anlatır. Mahberet, zevah; Ohr HaMeir
Şemuel’in Kral Şaul’a söylediği söz, itaat ile kurban arasındaki ilişkiyi açıklar. Şaul, Haşem’in emrine aykırı olarak sağ bırakılan hayvanları kurban etmekten söz eder. Şemuel ona, “Söz dinlemek kurbandan iyidir” der. Kurban sunmak, çiğnenen buyruğun yerine geçmez. Şemuel Alef 15:20–23
Tehilim 51’de de benzer bir anlatım vardır. David önce kırılmış ve pişmanlık duyan yüreğin değerinden söz eder. Ardından Haşem’in doğru sunulmuş kurbanlardan hoşnut olacağını ve sunağa boğalar getirileceğini söyler. İki ifade aynı duada yer alır: İnsan Haşem’e döner ve O’nun buyurduğu hizmeti yerine getirir. Tehilim 51:18–21
Tehilim 40’taki “Kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır” sözü de hemen ardından gelen Tora bağlılığıyla birlikte durur. Tora, kraldan kendisi için bir nüsha yazmasını, onu her gün okumasını ve emirlerini uygulamasını ister. Mezmur, tomarın hangi bölümünden söz ettiğini belirtmez; konuşan kişinin Tora’yı yerine getirme isteğini açıkça söyler. Yeremya da İsrael’e verilecek antlaşmada Tora’nın halkın içine konacağını ve yüreğine yazılacağını bildirir. Devarim 17:18–20; Yeremya 31:33
Yahudi kaynaklarında David’in bu sözleri farklı yönlerden ele alınır. Menorat HaMaor, “İsteğini yapmaktan hoşnutum” sözünü mitsvaları Tanrı’nın isteğini yerine getirme niyetiyle yapmak için kullanır. Pesikta de-Rav Kahana ise “Tora’n içimdedir” sözünü David’in yiyeceğinden gerekli payları ayırmasına bağlar. Şem HaGedolim de başka bir yorumda kitap tomarını David’in Mezmurlarıyla ilişkilendirir. Menorat HaMaor; Pesikta de-Rav Kahana 10:2; Şem HaGedolim
Hristiyan yorumunda kulakların açılması, Şemot’ta efendisinin yanında kalmayı seçen kölenin kulağının delinmesiyle de ilişkilendirilir. İki ayette kulak ve bağlılık vardır; kullanılan fiiller ise farklıdır. Mezmurdaki כָּרִיתָ (karita) “kazdın” veya “açtın” anlamına gelir. Kölenin kulağını delmek için Şemot’ta וְרָצַע (ve-ratsa) kullanılır. Köle, efendisini ve ailesini sevdiği için onun yanında yaşamayı ve çalışmayı seçer. Tehilim 40:7; Şemot 21:5–6
Mezmurun İbranicesinde אָזְנַיִם כָּרִיתָ לִּי (oznayim karita li), yani “bana kulaklar açtın” yazılıdır. Grekçe metin geleneğinde ise “Bana bir beden hazırladın” biçimi bulunur. İbraniler 10:5 de bu biçimi kullanır.
Hristiyan açıklaması, kulakları itaat eden bedenin bir parçası olarak görür ve bedenin ölüm pahasına itaat için hazırlandığını söyler. Fakat bir bedenin hazırlanması ile onun bütün insanların günahları için kurban edilmesi arasında ayrı bir adım vardır. Mezmur, konuşanın ne yapmak istediğini kendisi söyler: Haşem’in isteğini yerine getirmek ve Tora’sını içinde taşımak.
Bu sözlerden birkaç ayet sonra aynı kişi şöyle der: “Suçlarım beni yakaladı.” Bunların başındaki saçlardan fazla olduğunu, yüreğinin gücünü yitirdiğini söyler. Kendisini öldürmek isteyenler karşısında Haşem’den yardım ister. Hristiyan yorumunda bu suçlar, konuşanın kendi yaptıkları yerine başkaları için üstlendiği suçlar olarak açıklanır. Mezmurun söylediği ise עֲוֹנוֹתַי (avonotay), yani “suçlarım”dır. Tehilim 40:13–14
Bat Ayin, bu ifadeyi insanın kendi kusurlarını göremeyecek duruma düşmesiyle ilişkilendirir. Ohr HaMeir de günahların insanın Tora’nın ışığını görmesine engel oluşunu anlatırken aynı sözü kullanır. Bat Ayin; Ohr HaMeir
Tehilim 40’ta David, “suçlarım” der. Yeşaya 53:4–6’da ise “hastalıklarımız”, “isyanlarımız” ve “suçlarımız” diyenler kuldan üçüncü kişi olarak söz eder. Bir önceki sahnede uluslar ve krallar, İsrael’in yükselmesi karşısında şaşırmıştır (Yeşaya 52:15). Şimdi suç kendilerine, ondan doğan acı ise kula aittir. Bu iki ayrı konuşmayı tek kişinin sözleri saymak, David’in kendi suçunu başkalarından aldığı bir yüke dönüştürür. Mezmurun İbranicesi buna izin vermez.
Mezmurun başındaki çukur ve balçık da kurtarılmanın güçlü bir anlatımıdır. Tehilim 69’da suya ve balçığa batmak, yardım isteyen insanın yaşadığı sıkıntıyı anlatır. Şemot Rabba, Tehilim 40’taki çukuru Mısır’la, balçığı kölelerin çalıştığı harçla, yeni şarkıyı da denizin geçilmesinden sonraki şarkıyla ilişkilendirir. Aggadat Bereşit ise David’in yaşadığı sıkıntıların ardından kurtulup şarkı söylemesini anlatırken aynı mezmura başvurur. Tehilim 69:2–4; Şemot Rabba 23:12; Aggadat Bereşit 60:1
David, kurtarıldığı için Haşem’e şükreder; O’nun isteğini yapmayı arzular ve suçlarıyla karşılaştığında yine O’ndan yardım ister. Mezmuru günahsız bir insanın kurban edilmesi ve Tora’nın kurban hükümlerinin kaldırılması olarak okumak, David’in duasına kendi sözlerinde bulunmayan bir anlam yükler.
Tanah kaynakları: Tehilim 40:1–18; 51:18–21; 69:2–4; Şemuel Alef 15:20–23; Devarim 17:18–20; Şemot 21:5–6; Yeremya 31:33; Yeşaya 53:4–6. İbranice metin karşılaştırması: Devarim 17:18–20. Ayet numaraları Masoretik metne göredir. Tehilim 40:7, 9, 13 ve 18, birçok Hristiyan baskısında sırasıyla 40:6, 8, 12 ve 17 olarak numaralanır.
İlgili Makaleler
Bereşit 3:15: “Kadının Soyu” İsa’yı mı İşaret Ediyor?
Bereşit 3:15’teki “kadının soyu” ifadesini İbranice zera’nın kolektif kullanımı, Galatyalılar 3:16–29, Hacer ve Rivka örnekleri ve klasik Yahudi kaynakları üzerinden inceler.
Yahudiler, Yeşaya 53'ün Sinagoglarda Okunmasını Yasakladı mı?
Yeşayahu 53 yasaklanmış veya gizlenmiş değildir. Aftara seçiminin yapısı, yedi teselli okuması, rabbinik kaynaklar ve 4Q176 belgesi, “yasak bölüm” iddiasının neden yanlış olduğunu gösterir.
