5 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
121. İddia: Daniel’in sayımı mutlaka MÖ 457’den başlamalıdır
Daniel, Yeremya’nın yetmiş yıl hakkındaki sözünü Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından kendisine yetmiş haftalık bir süre açıklanır. Bu sürenin nereden başladığını bulmak için, Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili hangi sözün kastedildiğini belirlemek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel, Yeremya’nın yetmiş yıl hakkındaki sözünü Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından kendisine yetmiş haftalık bir süre açıklanır. Bu sürenin nereden başladığını bulmak için, Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili hangi sözün kastedildiğini belirlemek gerekir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Daniel 9’daki yetmiş haftanın kesin olarak MÖ 457’den başladığını söylerler. Onlara göre ilk altmış dokuz hafta İsa’ya ulaşır. Hesabın İsa’ya ulaşmasını da seçtikleri başlangıç tarihinin doğru olduğuna kanıt sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeremya 25:11–12, ulusların Babil kralına yetmiş yıl hizmet edeceğini bildirir. Yeremya 29:10’da ise Babil’e verilen yetmiş yıl dolunca sürgündekilerin geri getirileceği vaat edilir. Daniel 9:2, Yeremya’ya bildirilen bu süreyi Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından halkının günahını itiraf eder ve kutsal şehir için merhamet ister. 9:24’te açıklanan yetmiş haftalık süre de onun halkı ve kutsal kentiyle ilgilidir. Bölüm MÖ 457 tarihini vermez.
Daniel 9:25 hesabın başlangıcını מִן־מֹצָא דָבָר לְהָשִׁיב וְלִבְנוֹת יְרוּשָׁלִַם, “Yeruşalayim’i yeniden kurup inşa etmek için sözün çıkışından itibaren” diye anlatır. Motza davar (מֹצָא דָבָר), bir sözün veya bildirimin ortaya çıkmasıdır. Ayet, Pers kralı Artahşasta’nın adını, onun yedinci yılını veya Ezra 7’deki mektubu anmaz. MÖ 457 başlangıcı ayetin verdiği bir tarih değil, Ezra’daki bir belgeyi ve Pers krallarının saltanat tarihlerini esas alan bir yorumdur.
Aynı bölümde Daniel duasına başladığında bir davar, yani söz çıktığı da söylenir (9:23). Bu kullanım, sözcüğün yalnız bir kralın fermanı anlamına gelmediğini gösterir. Ancak sözcük tek başına 9:25’te hangi sözün kastedildiğini de belirlemez. Bunun için hem Daniel’in bağlamına hem Yeruşalayim’in yeniden kuruluşuyla ilgili metinlere bakmak gerekir.
Ezra 6:14, eski yapının nasıl tamamlandığını anlatırken hem Haşem’in buyruğunu hem de Pers krallarının kararlarını birlikte anar. Daniel’in sözü benzer bir tarih içine yerleşir. Yeremya’nın bildirdiği dönüş sözü çıkar, ardından Pers yönetimindeki izinler ve uygulama gelir. Bir kralın belirli bir yılda izin vermiş olması, Daniel’deki sözün yalnız o izni ve o tarihi belirttiğini göstermez. (Ezra 6:13–15).
Ezra 1:1–4, Koreş’in buyruğunu Yeremya aracılığıyla bildirilen sözle ilişkilendirir. Koreş, İsraellilerin Yeruşalayim’e dönmesine ve Tapınak’ı yeniden kurmasına izin verir. Yeşaya 44:28, Koreş’le Yeruşalayim’in yeniden kurulmasını ve Tapınak’ın temelinin atılmasını birlikte anar; 45:1’de ona Tanrı’nın “meshedilmişi” denir. Koreş’in bu sözlerle anılması, MÖ 457’den önce Yeruşalayim’in kuruluşuyla ilgili başka bir sözün de bulunduğunu gösterir.
Artahşasta’nın Ezra 7:11–26’daki mektubu da önemlidir. Ezra’ya ve dönmek isteyenlere izin verir; Tapınak hizmetine destek, Tora’nın öğretilmesi ve yargıçların atanması gibi konuları düzenler. Mektupta Yeruşalayim şehrini yeniden kurmaya yönelik açık bir emir yer almaz.
Nehemya 2:1–8’de ise Artahşasta’nın yirminci yılında Nehemya, yıkılmış Yeruşalayim’e gidip şehri yeniden kurmak için izin ister. Ezra’nın mektubu Tapınak hizmeti ve Tora’nın uygulanmasıyla ilgilidir. Nehemya’nın izni ise kentin kendisini yeniden kurmak içindir. İki olay aynı yılda geçmez.
Daniel 9:25’te עַד־מָשִׁיחַ נָגִיד שָׁבֻעִים שִׁבְעָה וְשָׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם תָּשׁוּב וְנִבְנְתָה sözlerinde önce “yedi hafta”, sonra “altmış iki hafta” geçer. Geleneksel İbranice metnin okuma işaretlerinde yedi haftanın sonunda güçlü bir duraklama gösterilir. Yani metni okurken iki süre arasında belirgin bir duruş yapılır. Yedi ile altmış ikiyi toplamak mümkündür; fakat hangi sürenin hangi olaya bağlandığı, metindeki durak ve ardından anlatılan şehrin yeniden kuruluşu dikkate alınarak açıklanmalıdır.
Maşiah sözü “meshedilmiş” anlamına gelir. Yeşaya 45:1’de Koreş için de kullanılması, bu sözcüğün tek başına İsa’nın özel adı olmadığını gösterir. Daniel’in hangi kişiyi ve hangi dönemi anlattığı, sözcüğe önceden İsa adı verilerek belirlenemez.
Yeremya 25:11–12 ve 29:10’daki yetmiş yıl Daniel’in duasının bağlamıdır. Ezra 1, Ezra 7 ve Nehemya 2 ise farklı buyrukları ve olayları anlatır. MÖ 457’yi seçen bir hesap, önce Ezra 7’deki mektubun neden Daniel’in sözünü ettiği başlangıç olduğunu göstermelidir. Başlangıç tarihini sırf hesabın İsa’ya ulaşması için seçersek, hesabın İsa’ya ulaşması o tarihi doğrulamaz. Önce Daniel’in hangi sözden itibaren saymaya başladığı gösterilmelidir.
Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27, özellikle 9:23–26; Yeremya 25:11–12 ve 29:10; Ezra 1:1–4 ve 7:11–26; Nehemya 2:1–8; Yeşaya 44:28–45:1.
123. İddia: Daniel’deki meshedilmiş kişi beklenen Maşiah’tır
Tanah’ta bir kişi, göreve ayrıldığını göstermek için yağla meshedilebilir. İbranice maşiah sözcüğü “meshedilmiş” anlamına gelir. Daniel 9’da bu unvanın hangi kişiye ait olduğunu anlamak için, kelimenin yanında verilen olay ve görevlere bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta bir kişi, göreve ayrıldığını göstermek için yağla meshedilebilir. İbranice maşiah sözcüğü “meshedilmiş” anlamına gelir. Daniel 9’da bu unvanın hangi kişiye ait olduğunu anlamak için, kelimenin yanında verilen olay ve görevlere bakmak gerekir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, maşiah sözcüğünün kohenler ve krallar için de kullanılabildiğini kabul ederler. Ancak Daniel 9’un gelecekteki Maşiah krallığını anlattığını ve 25. ile 26. ayetlerde sözü edilen meshedilmiş kişinin beklenen Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. Bu kişiyi Nasıralı İsa olarak tanımlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:25’te “meshedilmiş önder”, 9:26’da “meshedilmiş kişi” sözleri bulunur. İbranice maşiah, “meshedilmiş” demektir; bir kişiye verilen unvandır. Tek başına kişinin adını söylemez. Vayikra 4:3 meshedilmiş koheni, Şemuel Alef 24:7 Şaul’u, Yeşaya 45:1 ise Pers Kralı Koreş’i aynı kelimeyle anlatır.
Daniel 9:25’te עַד־מָשִׁיחַ נָגִיד (ad maşiah nagid, “meshedilmiş öndere kadar”), 9:26’da ise יִכָּרֵת מָשִׁיחַ (yikkaret maşiah, “bir meshedilmiş kesilecek”) ifadeleri geçmektedir. Maşiah (מָשִׁיחַ) sözlük bakımından “meshedilmiş” unvanıdır; bu sözcüğün herhangi bir kullanımı tek başına Nasıralı İsa özel adını oluşturmaz. Vayikra 4:3 הַכֹּהֵן הַמָּשִׁיחַ (“meshedilmiş kohen”) derken Yeşaya 45:1 Tanrı’nın Koreş’e seslenişini לִמְשִׁיחוֹ לְכוֹרֶשׁ (“meshedilmişi Koreş’e”) biçiminde kurmaktadır. Tanah’ın bu iki örneği, unvanın kohenler ve krallar gibi farklı görevler üstlenen kişiler için kullanılabildiğini gösterir.
Daniel 9:25’teki yedi hafta ile altmış iki hafta birbirinden ayrılır. Yeşaya 44:28–45:1 ve Ezra 1:1–4 Koreş’i Yeruşalayim’in yeniden kuruluşuyla ilişkilendirir. İlk dönemin nasıl yorumlandığı ayrıca araştırılır; aynı kelimenin iki defa kullanılması bütün kişilerin İsa olduğu anlamına gelmez. Tanah’ın Maşiah ölçütleri Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28’de belirli tarihsel görevlerle açıklanır.
Daniel 9:26–27, şehirle kutsal yerin yıkımını ve sunuların durmasını da anlatır. Maşiah’ın kimliği Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Yehezkel 37’de verilen adalet, barış ve İsrael’in toplanması görevleriyle sınanır. Hristiyanların Daniel’deki “meshedilmiş” kelimesini doğrudan “İsa” diye okuması, ortak unvanı özel isimle değiştirmektir.
Daniel’in yetmiş haftalık anlatısında ilk yedi hafta, sonraki altmış iki hafta, şehrin yeniden kurulması ve kutsal yerdeki felaket aynı bağlamın öğeleridir. Meshedilmiş ifadesinin belirli bir tarihsel kişiye yöneltilmesi, yalnız tek kelimeye değil, bu olayların hangi sırayla gerçekleştiğine ve kişilerin o olaylarda ne yaptığına dayanmalıdır. David soyundan beklenen Maşiah için Yeşaya 11, Yeremya 23 ve Yehezkel 37’de belirtilen halkın toplanması, adil yönetim ve güvenlik ölçütleri de ihmal edilemez.
Daniel 9:25 ve 9:26’daki maşiah sözcüğünün başında İbranicede sözcüğü belirli hale getiren ha- eki bulunmaz. İngilizce çeviride büyük harfle yazılan “Messiah” ve eklenen “the”, İbranice metnin büyük harf kullanımı değildir; çevirinin tercihidir. Tanımlığın bulunmaması kişinin kimliğiyle ilgili bütün tartışmayı tek başına çözmez. Ancak sözcüğün kendisi de bu kişiyi İsa olarak adlandırmaz.
Daniel 9:24’te aynı kökten gelen limşoah, yani “meshetmek” fiili kullanılır. Bir şeyi meshetmekten söz eden bu fiil ile sonraki ayetlerde geçen maşiah, yani “meshedilmiş kişi” ayrı dil biçimleridir. Aynı kökten gelmeleri, her iki ifadenin aynı kişiyi anlattığını göstermez. Daniel 9:24.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27; Vayikra 4:3; Şemuel Alef 24:7; Yeşaya 45:1 ve 44:28; Ezra 1:1–4; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
124. İddia: “Meshedilmiş kişinin kesilmesi” İsa’nın öldürülmesini açıkça bildirir
Daniel 9’da bir meshedilmiş kişinin “kesileceği” söylenir. “Meshedilmiş”, göreve ayrılmış kişi için kullanılan bir unvandır. “Kesilmek” burada bir kişinin öldürülmesi veya ortadan kaldırılması anlamına gelebilir. Kimin başına geldiği, nasıl gerçekleştiği ve amacı ayrı ayrı gösterilmelidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9’da bir meshedilmiş kişinin “kesileceği” söylenir. “Meshedilmiş”, göreve ayrılmış kişi için kullanılan bir unvandır. “Kesilmek” burada bir kişinin öldürülmesi veya ortadan kaldırılması anlamına gelebilir. Kimin başına geldiği, nasıl gerçekleştiği ve amacı ayrı ayrı gösterilmelidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel 9:26’daki “kesilme” sözünü İsa’nın öldürülmesi olarak okurlar. Onlara göre ayet, İsa’nın çarmıhta başkalarının günahları için öldürüleceğini açıkça önceden bildirir.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:26’da bir meshedilmiş kişinin 'kesileceği' yazılıdır. İbranice יִכָּרֵת (yikkaret), bağlama göre öldürülmeyi veya ortadan kaldırılmayı anlatabilir. Ancak ayetin söylediği 'meshedilmiş kişi kesilecek' cümlesi, 'Nasıralı İsa bütün insanlığın günahları için Roma çarmıhında kurban edilecek' cümlesinden farklıdır.
Daniel 9:26’nın ilgili İbranice cümlesi וְאַחֲרֵי הַשָּׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם יִכָּרֵת מָשִׁיחַ וְאֵין לוֹ şeklindedir: “Altmış iki haftadan sonra bir meshedilmiş kesilecek ve ona ait/onda bir şey bulunmayacak” biçiminde çözümlenebilir. Yikkaret (יִכָּרֵת), כרת (karat, kesmek) kökünden gelir. Fiil edilgendir. Birinin kesildiğini, yani eylemi yapanın kendisi olmadığını anlatır. Bağlama göre kişinin öldürülmesi veya ortadan kaldırılması anlatılabilir.
Ve-ein lo (וְאֵין לוֹ) ise “ona yok” sözüdür; meshedilmiş kişinin bir şeyden yoksun kaldığını anlatabilir. Burada “başkalarının günahı için öldü” diyerek suç aktarımının amacını açıklayan bir cümle yoktur. Kişinin öldürülmesi ihtimali ile ölümün bütün insanlığın günahlarını bağışlayan geçerli bir korban olduğu iddiası iki ayrı iddiadır.
Daniel 9:25, yedi ve altmış iki yedilik dönemlerden söz eder; 9:26, meshedilmişin kesilmesinden sonra şehrin ve kutsal yerin yıkımını, gelecekteki önderin halkını ve savaşı anlatır. 9:27, antlaşmanın güçlendirilmesi ve haftanın ortasında korbanla sununun durması hakkındadır. Bu olayların tarih sırası ve ilgili kişiler birbirine bağlanmadan yalnız bir 'kesilme' fiiliyle İsa’nın kimliği belirlenemez. Daniel 9:2 ve 9:24, konuşmanın İsrael’in sürgünü, Yeruşalayim ve kutsal yer çevresinde kurulduğunu açıklar.
Daniel 9:26’daki וְאֵין לוֹ (ve-ein lo) sözü King James çevirisinde “kendisi için değil” diye verilir; ancak İbranice cümle burada “başkalarının günahları için öldürüldü” demez. Meshedilmişin kesilmesiyle ilgili kısa ifadeyi evrensel insan kurbanı öğretisine dönüştürmek için, metinde bulunmayan amaç ve kişiler ayrıca eklenmektedir.
Daniel’deki meshedilmiş sözcüğü de yalnız Maşiah unvanının eşsiz özel adı değildir. Yeşaya 45:1 Pers Kralı Koreş’e 'meshedilmiş' der; Vayikra 4:3, meshedilmiş kohenden söz eder. Daniel 9:26, meshedilmiş kişinin kesilmesini bildirir; İsa’nın adını, Roma çarmıhını veya herkesin günahı için sunulacak bir insan korbanını bildirmez. Bunlar metne sonradan yüklenen ayrı iddialardır.
9:26’nın ikinci bölümünde וְהָעִיר וְהַקֹּדֶשׁ יַשְׁחִית עַם נָגִיד הַבָּא (“Şehri ve kutsal yeri gelecek önderin halkı yıkacak”) denir. Aynı tarihsel anlatı meshedilmişin kesilmesini ve şehrin yıkımını birlikte ele almaktadır. İlk cümle, Roma çarmıhında günahların bağışlanacağını söylemez; sonraki olayları da İsa’nın bu amaçla ölümüyle ilişkilendirmez. Suç sunusunun Tora’daki somut şartlarını da açıklamaz. Daniel bu ayette İsa adını, Roma infaz aracını veya insan bedeninin korban olacağını açıklamamaktadır.
Aynı kök Bereşit 9:11’de canlıların bir daha tufan sularıyla yok edilmeyeceği söylenirken de kullanılır. Başka ayetlerde bir kişinin halkından kesilmesi için geçer. Sözcüğün kullanıldığı yerler, kesilmenin ölüm veya yok edilme anlamı taşıyabildiğini gösterir. Ölümün biçimi ve nedeni ise her metnin kendi sözlerinden anlaşılmalıdır.
Daniel 9:26 olayın “altmış iki haftadan sonra” gerçekleşeceğini söyler. Önceki ayetteki yedi haftayla bu sürenin nasıl birleştirileceği ayrıca açıklanmalıdır. Ayetin kendi sözünü doğrudan “69 hafta sonra İsa çarmıhta ölecek” cümlesine çevirmek, ayetin verdiği süreyi, kişiyi ve ölüm biçimini tek cümlede değiştirmek olur. Bunların her biri için ayrı delil gerekir.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27, özellikle 9:25–27; Yeşaya 45:1; Vayikra 4:3, 5:14–19 ve 7:1–7.
129. İddia: “Prens” ve “kral” unvanlarının farklı olması Maşiah’ın iki gelişini gösterir
Tanah’ta bir hükümdar hem önder hem de kral olarak anılabilir. Daniel 9’da kullanılan İbranice nagid sözcüğü, önder veya yönetici anlamına gelir. Farklı unvanların ayrı gelişleri gösterip göstermediği, bu unvanların metinlerde hangi olaylarda kullanıldığına bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta bir hükümdar hem önder hem de kral olarak anılabilir. Daniel 9’da kullanılan İbranice nagid sözcüğü, önder veya yönetici anlamına gelir. Farklı unvanların ayrı gelişleri gösterip göstermediği, bu unvanların metinlerde hangi olaylarda kullanıldığına bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel 9’daki nagid sözcüğünü “prens” olarak okurlar. Başka ayetlerin Maşiah’a, yani Mesih’e kral demesini bununla karşılaştırırlar. Onlara göre Maşiah önce prens, sonra kral olarak ortaya çıkacağı için iki ayrı geliş yaşamalıdır.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:25’te “meshedilmiş önder”, 9:26’da ise “gelecek önderin halkı” ifadeleri bulunur. Daniel’de önce “prens”, sonra “kral” olarak iki geliş anlatılmaz. İbranice nagid (נָגִיד), önder veya yönetici anlamına gelir; ayette “kral” anlamındaki ayrı kelime bu iki geliş iddiasını kurmak için kullanılmaz.
Daniel 9:25’te עַד־מָשִׁיחַ נָגִיד, “meshedilmiş öndere kadar” denir. 9:26’da ise עַם נָגִיד הַבָּא, “gelecek önderin halkı” ifadesi vardır. Her iki cümlede kullanılan isim nagid (נָגִיד) sözcüğüdür; melekh (מֶלֶךְ, “kral”) sözcüğü üzerinden önceki ve sonraki gelişleri belirleyen bir karşıtlık bulunmaz. Maşiah ile nagid unvanlarının birlikte bulunması da 9:25’te konuşulan kişinin daha sonra öldürülüp başka bir çağda kral olarak geri geleceği şeklinde bir olay sırası vermez. Bunun için metnin hem ölümü hem de geri dönüşü anlatması gerekirdi.
Şemuel Alef 9:16 Şaul’un, Şemuel Bet 5:2 David’in önder olmasını aynı kelimeyle anlatır. Yeşaya 45:1’de Koreş’e “meshedilmiş” denir. Unvanların çeşitliliği, bir kişinin önce ölüp sonra başka unvanla geri döneceği anlamına gelmez. Yeşaya 11:1–12 ile Yeremya 23:5–8’de anlatılan adalet, İsrael’in toplanması ve halkın güven içinde yaşaması da kralın unvanıyla değil, kurduğu yönetimin sonuçlarıyla değerlendirilir.
Daniel 9’un verdiği dönemler ve Yeruşalayim’le ilgili olaylar kendi içinde incelenmelidir. Daniel 9’da 'önce önder, sonra kral' diye iki unvan ve iki geliş sırası yoktur. Bu sıra Hristiyan yorum tarafından kurulmuştur, peygamber tarafından değil.
Şemuel Alef 9:16’da Şaul için וּמְשַׁחְתּוֹ לְנָגִיד עַל־עַמִּי יִשְׂרָאֵל, “Onu halkım İsrael üzerine önder olarak meshedeceksin” denir. Şemuel Bet 5:2’de de David’in İsrael için önder olacağı açıklanır. Böylece nagid, farklı tarihsel yöneticilere ait meşru bir unvandır. Bu unvan, kişinin öldükten sonra geri döneceğini söylemez. Kişinin kimliği, peygamberlikte açıklanan bütün olayların ve görevlerin içinden belirlenmelidir.
David örneğinde unvanlar aynı olayın içinde yan yana gelir. Şemuel Bet 5:2’de David’in İsrael’in nagidi olacağı söylenir; hemen sonraki ayette halkın önderleri onu kral olarak mesheder. Bu, bir kişinin hem önder hem kral diye anılabildiğini gösterir. Şemuel Bet 5:2–3.
Yehezkel 37:24–25’te de Tanrı’nın kulu David için önce melekh, yani “kral”, ardından nasi, yani “yönetici” sözü kullanılır. Nasi, Daniel’deki nagid ile aynı kelime değildir. Yine de aynı kişinin farklı yönetim unvanlarıyla anlatılabildiğini gösterir. Bu unvanlar tek başına ölüm, diriliş ve iki geliş sırası kurmaz. Yehezkel 37:24–25.
Tanah kaynakları: Daniel 9:25–26; Şemuel Alef 9:16; Şemuel Bet 5:2; Yeşaya 45:1; Yeşaya 11:1–12 ve Yeremya 23:5–8.
251. İddia: Daniel 9’un hesabı ay yılı ve takvim düzeltmeleriyle İsa’nın ölüm tarihine tam oturur
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.
Bu hesabı savunan Hristiyanlar, ilk altmış dokuz yedili dönemi MÖ 457’den başlatırlar. 483 yılı ay yılına çevirdiklerini ve dört yıllık bir takvim düzeltmesi yaptıklarını söylerler. Onlara göre bu hesap, İsa’nın öldüğünü söyledikleri MS 33,5 tarihini tam olarak verir. Bu sonucu Daniel’in İsa’yı Maşiah olarak önceden belirlediğinin matematiksel kanıtı sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Hesap iki ayrı noktada yanlıştır. Önce 483 güneş yılı ay yılına yanlış çevrilir. Sonra Daniel’de bulunmayan bir başlangıç tarihi ve ek süreler kullanılır. Altmış dokuz yedili dönem 69 × 7 = 483 yıl eder. İddia bu sürenin 486,5 ay yılına eşit olduğunu söyler. Aşağıdaki işlem süreyi doğru birimlerle hesaplar. MÖ 457 başlangıcı, dört yıllık ekleme ve MS 33,5 sonucu da Daniel’in metninde bulunmamaktadır. Sonucun İsa’nın ölümüne yakın bir tarihe gelmesi, bu işlemlerin ayette bulunduğunu göstermez.
Bir süreyi başka bir birimle yazmak, sürenin uzunluğunu değiştirmez. Bir metre ile yüz santimetre aynı uzunluktur. Sayı değişir, ölçülen nesnenin uzunluğu değişmez. Güneş yılını ay yılına çevirmek için önce toplam gün sayısını bulmak, sonra bunu ay yılının gün sayısına bölmek gerekir. Hesapta kullanılan 365,2425 gün, Gregoryen takvim yılının ortalama uzunluğudur. Bir Ay döngüsü, Ay’ın aynı evresinin yeniden görülmesine kadar geçen süredir. Bu hesapta bir ay yılı on iki döngüye, yani yaklaşık 354,367 güne eşit sayılır.
Bu değerlerle 483 güneş yılı önce gün cinsinden yazılır. Ardından toplam, bir ay yılının uzunluğuna bölünür. 483 × 365,2425 ÷ 354,367 ≈ 497,82 ay yılıdır. İddiadaki 486,5 bu işlemin sonucuna eşit değildir.
Aynı eşitliği ters yönde sınamak için 486,5 ay yılını önce güne, ardından güneş yılına çeviririz. 486,5 × 354,367 ÷ 365,2425 ≈ 472,01 yıl bulunur. Yani 486,5 ay yılı, 483 güneş yılından yaklaşık on bir yıl daha kısadır. Başlangıçtaki 483 yıl zaten ay yılıysa, onu 486,5 ay yılına çıkaran bir dönüşüm de yoktur.
“Yahudiler zamanı Ay’a göre hesaplar” denilmesi bu hatayı gidermez. İsrael takviminde aylar Ay’ın döngüsüne bağlanırken, Pesah’ın baharda kalması da korunmaktadır. Şemot 12:2, ayların hangi aydan başlayarak sayılacağını söyler. Devarim 16:1, bahara karşılık gelen Aviv ayının gözetilmesini emreder.
On iki Ay döngüsü güneş yılından yaklaşık on bir gün kısa olduğundan, yalnız on iki aylık yıllar art arda sayılırsa bayram mevsimler arasında geriye kayar. Bunu önlemek için gerekli yıllara ek ay konur.
Bugünkü sabit takvimde on dokuz yılda yedi ek ay vardır. Antik dönemde kullanılan Ay gözlemiyle bugünkü sabit hesap aynı yöntem değildir. Ancak iki yöntemde de ayların Ay’a bağlı olması, her yılın 354 gün sayıldığı anlamına gelmez. İbn Ezra’nın Şemot 12:2 açıklamasında da ay döngüsüyle mevsim yılı arasındaki fark ve bunların takvimde birleştirilmesi ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
MÖ ve MS arasındaki geçişte ayrıca yıl sıfırı bulunmamaktadır. MÖ 1’in hemen ardından MS 1 gelir. Bu iki yıl arasına ayrıca bir sıfır yılı konmaz. Bu nedenle MÖ 457’den 483 olağan takvim yılı ileri gidildiğinde yaklaşık MS 27’ye ulaşılır. 486,5 yıl kullanılıp buna dört yıl daha eklendiğinde ise sonuç yaklaşık MS 34,5 olur. İddiadaki MS 33,5 ile arasında yaklaşık bir yıllık fark vardır.
486,5 ay yılı kullanılırsa süre yaklaşık 472 güneş yılına iner. Aynı başlangıçtan yaklaşık MS 16’ya, dört yıllık eklemeyle MS 20’ye ulaşılır. Kesin gün ve ay seçilmeden yapılan bu hesaplarda, yıl birimi değişince hesaplanan tarih yıllarca ileriye ya da geriye kayar.
Hristiyan tarih hesaplarında başka başlangıçlar ve başka yıl uzunlukları da kullanılır. MÖ 445 başlangıcına 483 olağan yıl eklendiğinde yaklaşık MS 39’a varılır.
Aynı 483 yılın her biri 360 gün sayılırsa toplam 173.880 gün, yani yaklaşık 476,07 güneş yılı elde edilir. Bu hesap MÖ 445’ten başlatılırsa MS 32 dolaylarına ulaşılır. Ancak 360 günlük yıl, yaklaşık 354,367 günlük on iki aylık ay yılıyla aynı birim değildir. Daniel 9’da 360 günlük özel bir yıl tanımı da verilmemiştir. Başlangıç tarihi ve yıl uzunluğu değiştirilince farklı sonuçlar çıkar. Bunlar tek ve kesin bir peygamberlik hesabını doğrulamaz.
Başlangıç için neden belirli bir tarih seçildiği, ayetin konusu üzerinden açıklanmak zorundadır. Yeremya, ulusların Babil kralına yetmiş yıl hizmet edeceğini (25:11–12) ve Babil’e verilen yetmiş yıl dolunca sürgündekilerin geri getirileceğini (29:10) söyler. Daniel 9:2, Yeremya’nın bildirdiği yetmiş yılı Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından halkın günahlarını kabul eder ve şehrin ve kutsal yerin onarılması için dua eder (Daniel 9:3–19).
Verilen cevapta yetmiş yedili dönem עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ, “senin halkın ve kutsal kentin üzerine” belirlenmiştir. İsyanın sona ermesi, günahın giderilmesi, suç için kefaret, kalıcı doğruluk, görüm ile peygamberin mühürlenmesi ve en kutsalın meshedilmesi birlikte anılır (9:24). Daniel’in verdiği dönemleri yorumlayan bir hesap, yalnız bir ölüm tarihini değil, birlikte sayılan bu olayları da açıklamalıdır.
9:25’te Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili bir דָבָר, yani “söz, buyruk” anılır. Ezra 1:1–4, Koreş’in halkın dönüşü ve Bet Hamikdaş’la ilgili buyruğunu anlatır. Ezra 7:11–26, Artahşasta’nın Ezra’ya verdiği yetkileri kaydeder. Nehemya 2:1–8 ise Yeruşalayim’in yeniden inşası için verilen izni aktarır.
Bunlar farklı zamanlarda verilen ve aynı şeyi emretmeyen buyruklardır. Bu tarihlerden biri seçilecekse, önce o buyruğun Daniel’deki sözle neden aynı olduğu gösterilmelidir. MÖ 457’yi seçmek, hesaplanan tarihi hedeflenen sonuca yaklaştırabilir. Seçimin ayete dayandığını göstermek için, o yıl verilen buyruğun Daniel’in sözünü ettiği buyruk olduğunu açıklamak gerekir.
Aynı ayetteki dönemler de tek bir toplam olarak verilmemiştir. שָׁבֻעִים שִׁבְעָה, “yedi yedili dönem” ve וְשָׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם, “ve altmış iki yedili dönem” ayrı ifadelerle anılır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin okuma işaretleri, yedi yedili dönemin ardından belirgin bir durak gösterir. Cümle okunurken iki dönem bu durakla birbirinden ayrılır.
Bu durakla, ilk yedi yedili dönem meshedilmiş önderin gelişine bağlanır. Sonraki altmış iki yedili dönem ise şehrin yeniden inşasıyla ilişkilendirilir. Yedi ile altmış iki toplanabilir. Fakat bu işlem, ayetteki iki dönemin tek bir kişinin ölümüne kadar süren kesintisiz 483 güneş yılı olduğunu kendiliğinden göstermez. Böyle bir toplamı ayetteki tek ve kesintisiz süre olarak okumak, İbranice metnin okuma işaretiyle yaptığı ayrımı değiştirir.
9:26’da, “Altmış iki yedili dönemden sonra meshedilmiş biri kesilecek” denir. מָשִׁיחַ (maşiah), “meshedilmiş kişi” anlamındadır. Vayikra 4:3’te kohen, Şemuel Alef 24:7’de Şaul ve Yeşaya 45:1’de Pers Kralı Koreş bu sözcükle anılmıştır. Bu sözcüğün kullanılması, kişinin İsa olduğunu göstermez.
יִכָּרֵת (yikkaret), kişinin kesilip ortadan kaldırılmasını, bu bağlamda öldürülmesini ifade edebilir. Ardından gelen וְאֵין לוֹ, kelime kelime “ve ona yok”, yani “onun için bir şey yok” ifadesidir. Bu sözlerde “başkaları uğruna öldü” anlamı bulunmamaktadır. Çarmıh, İsa’nın adı ve bütün insanlığın günahlarının bu ölümle bağışlanacağı öğretisi ayete dışarıdan eklenmektedir.
Hesabın ulaşmaya çalıştığı ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemektedir. Humphreys ve Waddington’ın 1983 tarihli araştırmasında 3 Nisan MS 33 önerilmiştir. Helen Bond’un 2013 tarihli araştırmasında ise 7 Nisan MS 30’u desteklemek için gösterilen gerekçeler incelenir. Bond, eldeki bilgilerle kesin günün belirlenemeyeceği sonucuna varır.
MS 33,5 ifadesinin hem bir takvim tarihi hem de doğumdan itibaren tam 33,5 yıllık yaş gibi kullanılması iki farklı başlangıç noktasından sayılan yılları birbirine karıştırır. Miladi takvimin başlangıcı ile İsa’nın gerçek doğum tarihinin aynı olduğu gösterilmeden bu iki sayı eşitlenemez. Ölüm tarihinin kesin olarak bilinmesi, yanlış birim dönüşümünü düzeltmez.
Yetmişinci yedili döneme geçildiğinde aynı hesaba yeni bir ara eklenir. İlk altmış dokuz dönemin yaklaşık MS 33,5’te bittiği ileri sürülürken, son dönemin ilk yarısı, MS 66–67’de savaşın başlaması ile MS 70’te Bet HaMikdaş’ın yıkılması arasına yerleştirilir. İki tarih arasında yaklaşık otuz üç yıllık bir ara bırakılır. Bu ara, İsrael’e tövbe fırsatı verilmesiyle açıklanır.
Kalan yarım dönem için Masada’nın düşüşü veya gelecekteki bir dönem önerilir. Daniel 9:24–27’de ise altmış dokuzuncu dönemden sonra sayımın otuz üç yıl durdurulacağı söylenmemiştir. İlk bölüm için kesin tarih öne sürüp devamındaki olaylara ulaşmak için sayımı durdurmak, Daniel’in verdiği bir zaman çizelgesi değildir.
9:27’de וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד, “Bir yedili dönem boyunca çoklarıyla antlaşmayı güçlendirecek” ve וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה, “Yedili dönemin ortasında korbanı ve minhayı durduracak” denir. Son sözlerde hayvan sunusuyla tahıl sunusunun durdurulması anlatılmaktadır.
Bir hizmetin durdurulması, o hizmeti emreden Tora hükmünün kaldırılmasıyla aynı şey değildir. İlk Bet Hamikdaş yıkımından sonra Ezra 3:2’de sunak yeniden Moşe’nin Tora’sına uygun olarak kurulmuştur. Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22’de de gelecekteki hizmet için korban hükümleri verilmiştir. Daniel’deki durdurma eyleminin bütün korban emirlerinin sonsuza kadar kaldırıldığı biçiminde sunulması, bu açık hükümlerle çelişmektedir.
483 güneş yılı 486,5 ay yılına eşit değildir. Daniel ayrıca MÖ 457’yi başlangıç yılı olarak vermez, dört yıllık bir düzeltme bildirmez ve 69. dönemden sonra sayımın yaklaşık 33 yıl duracağını söylemez. Bu hesap, hem kendi rakamlarıyla MS 33,5’e ulaşamaz hem de Daniel’in metninde yer almayan seçimlere dayanır. Sonuç İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27 (özellikle 9:24–27, İbranice Masoretik metin); Yeremya 25:11–12 ve 29:10; Yeşaya 45:1; Ezra 1:1–4, 3:2 ve 7:11–26; Nehemya 2:1–8; Devarim 16:1; Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22. İbranice metin kontrolü: Mehon Mamre, Daniel 9. Takvim ve hesap kontrolü: ABD Deniz Rasathanesi, The Jewish Calendar; ortalama güneş yılı ve on iki sinodik aylı yıl üzerinden yukarıda gösterilen aritmetik.
Ek kaynaklar: Şemot 12:2; İbn Ezra, Şemot 12:2; Vayikra 4:3; Şemuel Alef 24:7. ABD Deniz Rasathanesi, Gregoryen yılının ortalama uzunluğu; Colin J. Humphreys ve W. G. Waddington, Dating the Crucifixion, Nature 306 (1983), 743–746; Helen K. Bond, Dating the Death of Jesus: Memory and the Religious Imagination, New Testament Studies 59/4 (2013), 461–475.
