3 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
133. İddia: Doğuştan günahlı insan doğası kusursuz bir insan kurbanını zorunlu kılar
Tanah, insanın kötülüğe eğilimi olduğunu söyler ve günah işleyen kişiye dönüş yolunu gösterir. Kötülüğe yatkın olmak, bir suç işlemiş olmak ve o suçun bağışlanması için ne yapılması gerektiği üç ayrı konudur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, insanın kötülüğe eğilimi olduğunu söyler ve günah işleyen kişiye dönüş yolunu gösterir. Kötülüğe yatkın olmak, bir suç işlemiş olmak ve o suçun bağışlanması için ne yapılması gerektiği üç ayrı konudur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın doğuştan günahlı olduğunu söylerler. Bu kabulden, Haşem’in insanı bağışlaması için günahsız ve kusursuz bir insanın kurban olarak öldürülmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 6:5 ve 8:21, insanın kötülüğe yatkınlığını; Yeremya 17:9 insan yüreğinin aldatıcılığını anlatır. Tehilim 51:7 (bazı Hristiyan baskılarında 51:5), insanın günahla mücadelesinin ne kadar erken başladığını ağır bir dille dile getirir. Bu ayetler, her bebeğin başkasının suçuyla doğduğu veya affın ancak günahsız bir insan öldürülürse mümkün olduğu hükmünü vermez.
Bereşit 8:21’de כִּי יֵצֶר לֵב הָאָדָם רַע מִנְּעֻרָיו, “Çünkü insan yüreğinin eğilimi gençliğinden beri kötülüğe yönelir” denir. Mi-ne'urav (מִנְּעֻרָיו) “gençliğinden beri” ifadesidir; her yeni doğanın bir başkasının işlediği günahtan sorumlu olduğunu belirten bir hüküm değildir. Yetser (יֵצֶר) insanın eğilimlerini ve zihninde kurduğu düşünceleri anlatır. Aynı pasajda Tanrı’nın bir daha bütün canlıları aynı şekilde yok etmeyeceği güvencesi bulunur. Kötülüğe eğilimin açıklanmasıyla bu eğilimin zorunlu olarak masum bir insanın kurban edilmesini gerektirdiği önermesi arasında ayette bir bağ kurulmaz.
Yehezkel 18:20, kişisel günahın sorumluluğunu günah işleyene verir. 18:21–23, günahından dönenin yaşayacağını bildirir. Devarim 30:11–14, Tanrı’nın buyruğunun uygulanabilir olduğunu açıklar. Hoşea 14:2–5 ve Yeşaya 55:6–7, insanı Tanrı’ya dönüş ve bağışlanmaya çağırır. Yona 3:5–10, Ninova’nın bu dönüşle cezadan kurtuluşunu anlatır.
Yehezkel 18:2–4’te “Babalar koruk üzüm yedi, çocukların dişleri kamaştı” sözü reddedilir. Koruk, henüz olgunlaşmamış ekşi üzümdür. Benzetme, babanın suçunun çocuğa yüklenmesini anlatır. Devarim 12:31 ve Yeremya 7:31’in doğrudan konusu çocukların putlara yakılmasıdır. Bu iki hükmün kapsamı genişletilmeden de Tanah’ta bir insanın zorunlu hatat, yani günah sunusu olarak öldürülmesini emreden bir hüküm bulunmadığı görülür.
Bereşit 4:7’de Tanrı Kayin’e günahın ona yöneldiğini, fakat onun günaha egemen olması gerektiğini söyler. Kötülüğe yatkın olmak, insanın kötülük yapmaya mecbur olduğunu veya doğuştan bir başkasının suçunu taşıdığını göstermez. Tanrı’nın gösterdiği karşılık, insanın seçimini düzeltmesi ve doğruyu yapmasıdır; henüz verilmemiş bir insan kurbanı hükmünü beklemesi değildir.
Vayikra 5:11–13’te yoksul kişinin kansız un sunusuyla bağışlanacağı yazılıdır; Vayikra 1–7’de insan günah kurbanı olarak sayılmaz. Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur. Hristiyanların insanın kötü eğilimini zorunlu insan kurbanı öğretisine dönüştürmeleri, Tora’nın verdiği dönüş ve bağışlanma yolunu değiştirir.
Yehezkel 18:21’de kötülüğünden dönen insanın Tanrı’nın buyruklarına uyarak yaşayacağı açıkça bildirilirken Vayikra 5:13’te belirli günahlar için וְכִפֶּר עָלָיו הַכֹּהֵן ... וְנִסְלַח לוֹ, “Kohen onun için kapara yapacak ... ve o bağışlanacaktır” denir. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır. Aynı bölümde ince unla getirilebilen günah sunusu da düzenlenmiştir. Böylece insanın ahlaki zaafının varlığı, Tanrı’nın belirlediği teşuva, yani günahtan dönme ve bağışlanma hükümlerini geçersiz kılmadığı gibi, Tora’da yer almayan zorunlu insan korbanı öğretisini de doğurmamaktadır.
Tehilim 51, David’in kendi günahını itiraf ettiği ve Tanrı’dan temiz bir yürek istediği duadır. Günahla ilgili güçlü doğum ifadesi bu itirafın içindedir. Mezmur, Adam’ın kişisel suçunun her bebeğe aktarıldığını veya bağışlanmanın bir insanın ölümüne bağlı olduğunu söylemez. Tehilim 51:5–12.
İddiada İyov 14:1, 4; 15:14 ve 25:4 de insanın temizliğiyle ilgili sözler için kullanılır. Bunlar İyov kitabındaki farklı konuşmacıların tartışmasının parçalarıdır. Sözler insanın kırılganlığı ve Tanrı karşısındaki konumu hakkında sorular içerir; bir insanın günah sunusu olarak öldürülmesini emretmez. İyov 14:1–4, 15:14, 25:4.
Tanah kaynakları: Bereşit 8:21, 6:5 ve 4:7; Yehezkel 18:1–23; Vayikra 5:11–13 ve 1–7; Devarim 30:11–14; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 55:6–7; Yona 3:5–10; Yeremya 17:9; Tehilim 51:7 (Masoretik; bazı Hristiyan baskılarında 51:5).
132. İddia: Adam’ın soyundan gelen herkesin ölmesi, insanın doğası gereği günahlı olduğunu gösterir
Bereşit, Adam ve Hava’dan sonraki insan hayatında zahmet, acı ve ölüm bulunduğunu anlatır. Sonraki kuşaklar da ölümlüdür. Bir insanın atalarının yaşadığı bir sonucu yaşaması, o ataların işlediği suçun kendisine de ait olup olmadığı sorusundan ayrıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit, Adam ve Hava’dan sonraki insan hayatında zahmet, acı ve ölüm bulunduğunu anlatır. Sonraki kuşaklar da ölümlüdür. Bir insanın atalarının yaşadığı bir sonucu yaşaması, o ataların işlediği suçun kendisine de ait olup olmadığı sorusundan ayrıdır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Adam ve Hava’nın soyundan gelen herkesin ölmesini insanın doğası gereği günahlı olduğuna kanıt sayarlar. Aynı görüşte, kusursuz bir insanın bile sırf ölümlü bir doğaya sahip olduğu için ölebileceği de kabul edilir.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 3, Adam’ın işlediği günahın ardından insan hayatında zahmet, acı ve ölüm bulunduğunu anlatır. Sonraki kuşaklar bu dünyada yaşar. Ancak aynı sonuçların yaşanması, Adam’ın kişisel suçunun her yeni doğan çocuğun suçu sayılması anlamına gelmez.
Yehezkel 18:20’nin kişisel sorumluluk hükmü הַנֶּפֶשׁ הַחֹטֵאת הִיא תָמוּת בֵּן לֹא־יִשָּׂא בַּעֲוֺן הָאָב וְאָב לֹא יִשָּׂא בַּעֲוֺן הַבֵּן şeklindedir: “Günah işleyen kişi ölecektir; oğul babanın suçunu, baba oğlun suçunu taşımayacaktır.” Lo yissa ba-avon (לֹא־יִשָּׂא בַּעֲוֺן), bir başkasının yaptığı bir iş yüzünden suçlu sayılmamayı açıkça anlatır. Bereşit 3’te ölümlülüğün insan hayatının bir parçası haline geldiğinin anlatılması, bu yargı hükmünü iptal etmemektedir. İnsanların aynı ölümlülük durumunu paylaşması ile belli bir eylemin suçlusu sayılması iki ayrı kavramdır.
Yehezkel 18:20, oğlun babanın, babanın oğlun günahını taşımayacağını açıkça bildirir. Devarim 24:16, insan mahkemesinde ebeveynlerin çocukların suçu yüzünden öldürülmesini yasaklar; Melahim Bet 14:6 bu hükmün uygulanmasını anlatır. Yehezkel 18, Tanrı’nın kişisel sorumlulukla ilgili hükmünü ayrıca açıklar.
Kohelet 9:2, doğruyla kötünün ölümle karşılaşabildiğini bildirir. Bereşit 25:8’de Avraam’ın, Devarim 34:5’te Moşe’nin ölümü anlatılır. Onların ölmesi, Adam’ın yaptığı kötülüğü bizzat işlemiş sayıldıkları anlamına gelmez. Hristiyanların insanın ölümlü oluşunu doğuştan taşınan kişisel günahın kanıtı diye kullanması, ortak sonuçla bireysel suç arasındaki ayrımı siler.
Devarim 24:16’da לֹא־יוּמְתוּ אָבוֹת עַל־בָּנִים וּבָנִים לֹא־יוּמְתוּ עַל־אָבוֹת אִישׁ בְּחֶטְאוֹ יוּמָתוּ denir: “Babalar çocuklar yüzünden, çocuklar babalar yüzünden öldürülmeyecek; herkes kendi suçu yüzünden öldürülecektir.” Bu hüküm insan mahkemesindeki cezayı düzenlemektedir. Yehezkel 18:20 ise Tanrı’nın kişisel sorumluluk hükmünü ayrıca açıklar. Avraam ile Moşe’nin de ölmüş olması, onların Adam’ın belirli itaatsizliğini bizzat işlemiş oldukları anlamına gelmez.
Ölüm, tek başına insanın doğasının ahlaki niteliğini de kanıtlamaz. İddiada kusursuz bir insanın ölümlü olduğu için ölebileceği kabul ediliyorsa, birinin ölmesinden onun kişisel olarak günah işlediği sonucu çıkarılamaz. Bu kabulün kendisi, insanın ölümünden onun mutlaka günah işlediği sonucunun çıkmadığını gösterir.
Yehezkel 18:5–18 bu ayrımı aile içindeki farklı kuşaklarla somutlaştırır. Doğru bir kişi, onun kötü davranan oğlu ve babasının yaptıklarını görüp aynı yolu izlemeyen torun anlatılır. Üçü de aynı aileye aittir, fakat hepsi aynı biçimde yaşamaz. Aynı aileden gelmeleri, her birinin diğerinin davranışından sorumlu tutulmasına yol açmaz. Yehezkel 18:5–18.
Bereşit 8:21 insan yüreğinin gençliğinden itibaren kötülüğe eğilimini de bildirir. Eğilimin varlığı, ölüm olayından tek başına çıkarılmış bir sonuç değildir. Bereşit 4:7’de Kayin günah karşısında uyarılır ve kendi eyleminden sorumlu tutulur. Bereşit 8:21, 4:6–7.
Tanah kaynakları: Bereşit 3:17–24, 25:8; Yehezkel 18:1–22; Devarim 24:16, 34:5; II Melahim 14:6; Kohelet 9:2.
39. İddia: Suçsuz insanın ölümü günahkarların bağışlanmasının zorunlu yoludur
Bir suçun cezasını kimin çekeceğiyle, suçunu bırakıp dönen kişinin nasıl bağışlanacağı birbirine bağlı iki sorudur. Yehezkel bu soruları, aynı ailenin farklı yollar izleyen üç kuşağı üzerinden ele alır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir suçun cezasını kimin çekeceğiyle, suçunu bırakıp dönen kişinin nasıl bağışlanacağı birbirine bağlı iki sorudur. Yehezkel bu soruları, aynı ailenin farklı yollar izleyen üç kuşağı üzerinden ele alır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, günahın ölüm gerektirdiğini ve günahkarın ancak kusursuz bir insan onun uğruna ölürse bağışlanabileceğini söylerler. İsa’nın bu suçları işlemediğini kabul ederler. Bir açıklamada onun cezanın sonuçlarını gönüllü olarak üstlendiğini, diğerinde ise günahkarları temsil ederek onları ölümden kurtardığını savunurlar. Her iki açıklamada da tövbe edenlerin bağışlanması İsa’nın ölümüne dayanır.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel 18, suçun karşılığını ve suçtan dönüş yolunu birlikte verir. Önce doğru bir baba, ardından onun kötülük yapan oğlu, sonra da babasının yanlışlarını görüp onlardan uzak duran torun anlatılır. Her biri kendi davranışıyla değerlendirilir. Varılan hüküm açıktır: “Günah işleyen kişi ölecektir. Oğul babasının suçunu, baba oğlunun suçunu taşımayacaktır” (18:20). Doğru yaşayan oğlun, kötü babasının cezasını çekmesi istenmez. Babanın kötülüğü de oğlunun doğruluğuyla kendiliğinden silinmez.
Fakat günahkarın önünde kapanmış bir yol yoktur. Haşem, kötülüğünü bırakan, hükümlerine uyan ve adaletle yaşayan kişinin yaşayacağını söyler. O kişinin eski suçları artık ona karşı anılmayacaktır (18:21–22). Burada geçmişi kusursuz birinden söz edilmez; suç işlemiş ve yönünü değiştirmiş birinden söz edilir. “Kötünün ölümünden hoşnut olur muyum? Yolundan dönüp yaşamasını istemez miyim?” sorusu da bu hükmü tamamlar (18:23). Günahın ciddiyeti, her durumda birinin mutlaka öldürülmesi gerektiği anlamına gelmez. Aynı Haşem, hem suçu yargılar hem dönen kişiye yaşam vaat eder.
İnsan mahkemeleri için verilen Devarim 24:16 hükmünde de babalar çocuklarının, çocuklar babalarının suçu yüzünden öldürülemez; herkes kendi suçundan sorumludur. Yehezkel bu ilkeyi Haşem’in yargısı ve tövbe içinde ele alır. Dolayısıyla kişisel sorumluluk, yalnız insan mahkemelerine ait olup Tanrı önünde geçersiz kalan bir kural değildir. Peygamberin ağzından aynı bağ kurulur: kişinin yaptığı kötülük, ondan dönüşü ve hakkında verilen hüküm.
Hristiyan savunusunda, İsa’nın başkalarının suçlarını gerçekten işlemiş sayılmadığı, yalnızca cezanın yükünü gönüllü olarak üstlendiği söylenir. Bu nedenle mesele yalnız suçu kimin işlediği değildir. Yehezkel de yalnız olayın failini tespit etmez; doğru oğlun babasının suçundan dolayı ölmeyeceğini, kötü babanın ise kendi kötülüğünden sorumlu olduğunu söyler (18:17–20). Ardından babaya açık olan tövbe yolunu gösterir. Bir insanın gönüllü temsilci olduğu ileri sürülerek bu hükme yeni bir istisna eklenecekse, o temsil yetkisinin Haşem tarafından verildiği gösterilmelidir. “Adalet bunu zorunlu kılar” denmesi yetmez; Haşem’in burada açıkladığı adalet, dönen suçlu için başka bir ölüm aramaz.
Para borcunu ödemekle bir suçun ölüm cezasını üstlenmek arasındaki fark da bu noktada önem kazanır. Bir baba oğlunun borcunu ödeyebilir, verdiği zararı gidermesine yardım edebilir veya onu kurtarmak için kendini tehlikeye atabilir. Bu eylemler, babanın oğlunun yerine ölüm cezasına çarptırılmasına kendiliğinden yetki vermez. Başkasına yardım etmek, onun kötülüğünden zarar görmek ve onun cezasını hukuken üstlenmek ayrı ilişkilerdir. Birindeki gönüllülük, diğerinin Haşem tarafından emredildiğinin kanıtı olamaz.
Toplum hayatında bir kuşağın kötülüğünün sonraki kuşağa ağır sonuçlar bıraktığı da Tanah’ta açıkça yer alır. Eha 5:7’de ataların günah işlediği, onların artık bulunmadığı, yükü ise geride kalanların taşıdığı söylenir. Çevresindeki ayetler bu yükü somutlaştırır: yurt yabancıların eline geçmiştir, insanlar yetim kalmış, suyu ve odunu bile bedelle alır olmuştur. Tehilim 44:18–27’de ise antlaşmaya bağlı kaldığını söyleyen topluluk, Haşem uğruna öldürüldüğünden yakınır (44:23). Bu acılar gerçektir; fakat iki metin de öldürülenlerin başkaları adına zorunlu bir günah sunusu olduğunu söylemez. Yaşanan felaket ile bağışlanmayı sağlayacağı ileri sürülen ölüm aynı şey değildir.
Bir kişinin başkaları adına hizmet etmesi de kendi sınırları içinde anlaşılır. Vayikra 16:20–22’de Aharon, halkın suçlarını canlı keçinin üzerinde itiraf eder; keçi bu suçları ıssız yere taşır. Suçların üzerine konması, metnin açık ifadesidir. Ancak bu işlemden, günah işleyenin yerine ahlaki sorumluluk taşıyan bir insanın ölmesi gerektiği sonucu çıkmaz. Emir, canlı keçinin gönderilmesidir. Temsilin bu biçimini Haşem belirlemiştir; insan kurbanına geçiş ise emirde bulunmayan yeni bir adımdır. Keçinin günahları taşıması, bütün temsil biçimlerinin aynı işleve sahip olduğu anlamına gelmez.
Şemot 32:30–33’te Moşe’nin halkı için duası, aracılıkla suçun sahibini değiştirmek arasındaki ayrımı gösterir. Moşe, halkın bağışlanmasını ister; bağışlanmayacaklarsa kendisinin de yazılmış kitaptan silinmesini diler. Cevap, “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” olur. Moşe’nin halkına bağlılığı ve onlar için duası, onun suçlular yerine silinmesini gerektiren bir kurala dönüştürülmez. Yehezkel 14:12–20’de de ülkeye gelecek ağır yargılar içinde Noah, Daniel ve İyov’un doğruluğunun yalnız kendilerini kurtaracağı, oğullarını ve kızlarını kurtarmayacağı söylenir. Birinin doğruluğundan yararlanmanın, cezanın suçlu kişiden başka birine her durumda ve sınırsız olarak aktarılmasına izin verdiği iddiası bu hükme aykırıdır.
Doğru insanların ölümünün başkaları için kefaret sağlayabildiği de Yahudi kaynaklarında yer alır. Vayikra Rabba, Miriam’ın ölümünün kızıl inekle ilgili bölümden sonra anlatılmasını ve Aharon’un oğullarının ölümünün Yom Kippur hizmetiyle birlikte anılmasını ele alır. Bu yakınlıktan, doğru insanların ölümünün kefaret sağlayabildiği sonucunu çıkarır. Midraş böyle bir etkiyi anlatır; herkesin bağışlanması için bir insanın ölmesi gerektiğini söylemez. Vayikra Rabba 20:12
Bu etkinin nasıl anlaşılacağı farklı biçimlerde açıklanmıştır. Rav Avraam Yitshak Kook, doğru bir insanın kaybının yaşayanları onun iyi yollarını sürdürmeye yöneltmesini ele alır. Örneğin insanlar onun iyiliklerini kendi hayatlarında sürdürebilir veya Tora öğrenimine destek olabilir. Midbar Şur 36
Rabbi Yonatan Eybeschütz ise Yaarot Devaş’ta Midraş’taki açıklamalardan birini, sebebi doğal yollarla açıklanmayan ruhsal bir etki olarak anlatır. Başka bir açıklamada ise ölümün insanları teşuvaya yöneltmesi üzerinde durur. Bu farklı açıklamalar, yaşayanların dönüşünü veya Midraş’ta anlatılan etkiyi kendi içinde ele alır; Yehezkel’in günahkara gösterdiği dönüş yolunu başka bir insanın zorunlu ölümüne bağlamaz. Yaarot Devaş, birinci bölüm, 4. konuşma
Hristiyan savında tövbenin gerekli olduğu, fakat bağışlanmanın İsa’nın gelecekteki ölümü sayesinde gerçekleştiği ileri sürülür. Bu sav, Yehezkel’in sözlerinden çıkan bir açıklama değildir; önceden kabul edilen İsa öğretisinin bu sözlere eklenmesidir. Yehezkel, insanın hem doğru hem kötü yönde değişebilmesini ele alır ve Haşem’in herkesi kendi yollarına göre yargılayacağını söyler (18:24–32). “Günah ölüm getirir; öyleyse dönen kişinin yaşayabilmesi için başka bir insan ölmelidir” zincirinin ikinci adımı burada yoktur. Günahkarın hayatını koruyan, onun dönüşünü kabul eden Haşem’dir. Başkasının duası, fedakarlığı veya acısının insanlara yarar sağlamasıyla, her bağışlanma için günahsız bir insanın ölümünün zorunlu olması birbirine karıştırılamaz. Tanah’ın günahkara verdiği açık cevap, yolundan dönüp yaşamasıdır.
Tanah kaynakları: Yehezkel 18:1–23; 18:24–32; 14:12–20; Devarim 24:16; Eha 5:7; Tehilim 44:18–27, özellikle 44:23; Vayikra 16:20–22; Şemot 32:30–35. İbranice metin karşılaştırması: Şemot 32:32–33.
