2 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
12. İddia: Ya Tora’nın her ayrıntısını kusursuz yerine getirmek ya da İsa’yı kabul etmek gerekir
Bir insan başkasının malını aldığında, verdiği zarar ile Haşem’e karşı işlediği günah birlikte ele alınır. Tora, kişiye hem zararı nasıl gidereceğini hem de bağışlanma için nasıl döneceğini öğretir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insan başkasının malını aldığında, verdiği zarar ile Haşem’e karşı işlediği günah birlikte ele alınır. Tora, kişiye hem zararı nasıl gidereceğini hem de bağışlanma için nasıl döneceğini öğretir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar Tora’nın kutsal olduğunu kabul ederler. Bir emri çiğneyen kişinin yasanın bütünü karşısında suçlu duruma düştüğünü söylerler. Bunun sonucunda insanın ya bütün emirleri hayatı boyunca kusursuzca yerine getirmesi ya da kurtuluş için İsa’yı kabul etmesi gerektiğini ileri sürerler. Onlara göre tövbe eden kişi de ancak İsa onun yerine öldüğü için bağışlanır.
Tanah’ın Cevabı:
Bir zarar verildiğinde, önce yapılanın kabul edilmesi, ardından mümkün olan yerde zararın giderilmesi gerekir. Tora’nın öğrettiği dönüş böyle başlar. Bağışlanma hükümleri, yanlış yapıp doğru yaşama dönmek isteyenlere verilmiştir.
Günahın ciddiyeti ile bağışlanma kapısının açıklığı aynı Tora’da yer alır. Devarim 27:26’da Tora’nın sözlerini uygulamayan kişi lanetlenirken, Vayikra 5:5–13’te belirtilen günahlardan birini işleyen kişinin suçunu itiraf etmesi, gücüne uygun sunuyu getirmesi ve bağışlanması anlatılır. Aynı bölümde başkasının malını alıp yalan yere yemin eden kişinin, aldığı şeyi geri vermesi, üzerine değerinin beşte birini eklemesi ve emredilen sunuyu getirmesi istenir; ardından onun da bağışlanacağı söylenir (Vayikra 5:20–26; bazı çevirilerde 6:1–7). Suç için uyarı verilirken suçlunun nasıl döneceği de aynı Tora’da belirtilir. Laneti okuyup bağışlanma hükümlerini dışarıda bırakmak, Tora’nın bir bölümünü öteki bölümüne karşı kullanmaktır.
Yehezkel, bu dönüşün insanın hayatında neyi değiştirdiğini açıklar. Kötü kişi günahlarını bırakır, Haşem’in hükümlerine uyar, adalet ve doğrulukla davranır; önceki suçları artık ona karşı anılmaz ve yaşayacağı vaat edilir (Yehezkel 18:21–23). Geçmişte yapılanlar tarihten silinmez. Değişen, insanın tuttuğu yol ve Haşem’in geçmiş suçları hakkında verdiği hükümdür. Bu nedenle “bir kez günah işledin, artık Tora yoluyla dönemeyeceksin” sonucu peygamberin sözüne doğrudan aykırıdır. Bağışlanmayı ayrıca İsa’nın ölümüne bağlayan şart da bu vaade sonradan eklenmiştir. Yesod HaTeşuva’nın dördüncü bölümünde de aynı ayet, geçmişteki günahlarının büyüklüğü yüzünden dönüşünün artık yararsız olacağını düşünen insana cevap olarak aktarılır.
İnsanın yanılabileceği, Şelomo’nun duasında açıkça dile getirilir. Duadaki “Günah işlemeyen insan yoktur” sözünü, sürgüne düşenlerin suçlarını kabul edip bütün yürekleriyle dönmeleri ve bağışlanmaları için ettiği dua izler (Melahim Alef 8:46–50). Kohelet 7:20’de de yeryüzünde iyilik yapıp hiç günah işlemeyen doğru bir insanın bulunmadığı söylenir. Doğru insanın varlığı kabul edilirken onun hiç yanılmadığı varsayılmaz. Tehilim, Haşem’in insana bir babanın çocuklarına duyduğu merhametle yaklaştığını ve insanın topraktan yaratıldığını bildiğini anlatır. Aynı merhamet, O’nun antlaşmasını koruyan ve buyruklarını uygulayanlarla ilişkilendirilir (Tehilim 103:13–18). Haşem’in insanın kırılganlığını bilmesi, ona yeniden bağlılık gösterebileceği bir yol açar.
Kralın kusuru ile halkın gösterdiği güven ayrı ayrı değerlendirilir. Birinin kusuru yüzünden ötekinin güveni silinmez. Aviyam’ın yüreğinin Haşem’e tam bağlı olmadığı Melahim Alef 15:3’te kaydedilirken, onun dönemindeki Yehuda halkının Haşem’e güvendiği için savaşta üstün geldiği Divre HaYamim Bet 13:18’de yer alır. Böylece kralın yüreği hakkında verilen hükümle halkın o gün gösterdiği güven birbirinden ayrılır.
David’in günahı da gizlenmez; suçunu itiraf ettiğinde Natan ona Haşem’in günahını kaldırdığını söyler (Şemuel Bet 12:13). Tehilim 32:5’teki itiraf ve bağışlanma duası, 51:12’de temiz yürek ve doğru ruh isteğiyle, 51:19’da ise pişmanlıkla kırılmış yüreğin hor görülmeyeceği sözüyle derinleşir. İstenen değişim, kişinin içinden başlayıp davranışına uzanır. Menorat HaMaor’un tövbe açıklamasında Tehilim 32:5, günahı gizlemeyi bırakıp itiraf etmenin örneğidir. İtiraf, yapılanı doğru diye savunmaktan vazgeçmenin sözle ifadesidir.
Aynı dönüş, günahları yüzünden sürgüne düşmüş İsrael için de vaat edilmiştir. Halk Haşem’e dönecek, O’nun sesini dinleyecek ve ülkesine yeniden toplanacaktır. Dönüşün ardından yerine getirilecek emirler, Moşe’nin o gün verdiği ve Tora kitabında yazılı olan emirlerdir (Devarim 30:1–10). Bölümün devamında buyruğun insana yakın olduğu söylenir. Kişi onu yerine getirebilsin diye buyruk ağzında ve yüreğindedir (30:11–14). Sürgüne yol açan günahın ardından, halka yine Tora’nın emirlerini yerine getirme yolu açılmıştır. Yom Kippur, yani Kefaret Günü de günah işleyen halkın antlaşma içindeki arınma günüdür (Vayikra 16:29–31). Günahın ardından dönüş emredilmesiyle günahın ardından arınma vaat edilmesi aynı amaca hizmet eder.
Bir yol haritası yanlış dönülen yerden ana yola nasıl ulaşılacağını da gösterebilir. Tora’daki dönüş hükümleri böyle bir yol açar. İlk yanlışın ardından Tora’nın artık hiçbir çözüm sunmadığını söylemek, bu hükümleri haritadan silmek olur.
Bu yüzden bağışlanma arayan kişi Haşem’in öğrettiği yola döner. Başka ilahlara yönelten bir çağrı, gerçekleşen işaretlerle desteklense bile reddedilecektir; Haşem’e bağlı kalmak ve O’nun emirlerini korumak istenir (Devarim 13:2–6). İnsanın günah işlemiş olması bu ölçüyü kaldırmaz. “Suçları hesaba katsaydın, kim ayakta kalabilirdi?” sorusunun Tanah’taki cevabı “Bağışlama Sendedir” sözüdür (Tehilim 130:3–4). Haşem günahkara “Dönün, kötü yollarınızdan dönün; neden ölesiniz, İsrael Evi?” diye seslenir (Yehezkel 33:11). İsa’yı kabul etmeyi bağışlanmanın zorunlu şartı yapmak, Haşem’in açtığı bu dönüş yoluna Tanah’ta bulunmayan bir şart koymaktır.
Tanah, bütün hayatı boyunca hiç hata yapmamış olmayı bağışlanmanın şartı haline getirmez. Suçu kabul eden, zararı gideren ve yolunu değiştiren insana açık bir dönüş yolu verir. Kusursuzluk ile İsa’ya iman arasında kurulan ikilem bu yolu yok sayar.
Tanah kaynakları: Vayikra 5:5–13, 20–26 (son bölüm bazı çevirilerde 6:1–7); 16:29–31; Devarim 27:26, 30:1–14, 13:2–6; Yehezkel 18:21–23, 33:11; Melahim Alef 8:46–50, 15:3; Divre HaYamim Bet 13:18; Şemuel Bet 12:13; Kohelet 7:20; Tehilim 32:5, 51:12, 51:19, 103:13–18, 130:3–4. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 5:5–13; Devarim 30:1–10.
Açıklamalarda anılan eserler: Yesod HaTeşuva, 4. bölüm; Menorat HaMaor, Teşuva bölümü, Tehilim 32:5 açıklaması.
20. İddia: Tanrı’nın nihai planı kusursuz bir insanın kurban edilmesidir
Bir günahkarın nasıl bağışlanacağı ile bir başkasının onun yüzünden acı çekmesi ayrı meselelerdir. Tanah’ta bağışlanma için kişiden ne beklendiği anlatılırken sunuyla ilgili sınırlar da belirtilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir günahkarın nasıl bağışlanacağı ile bir başkasının onun yüzünden acı çekmesi ayrı meselelerdir. Tanah’ta bağışlanma için kişiden ne beklendiği anlatılırken sunuyla ilgili sınırlar da belirtilir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Haşem’in baştan beri insanlığı, günahsız İsa’nın kendisini gönüllü olarak sunması yoluyla bağışlamayı amaçladığını söylerler. Onlara göre hayvan kurbanları bu son kurbanı hazırladı. Tövbe gerekli olsa da bağışlanmayı mümkün kılan İsa’nın ölümüdür. Yaygın Hristiyan öğretisinde bu ölüm, insan olan Tanrı’nın kendisini vermesi olarak açıklanır.
Tanah’ın Cevabı:
İsrael, suçlarının ağırlığı altında ezilirken “Nasıl yaşayacağız?” diye sorar. Haşem, kötülük yapan kişinin yolundan dönüp yaşamasını istediğini söyler. Bu dönüşün nasıl yapılacağı da açıkça anlatılır. Alınan rehin geri verilir, çalınan mal iade edilir, haksızlık bırakılır ve yaşam veren hükümlere uyulur. Böyle yapan kişinin eski suçları ona karşı anılmaz. Yehezkel’de her insan kendi doğruluğundan ve kötülüğünden sorumludur. Yeşaya da kötü yolunu bırakıp Haşem’e dönen kişiye bol bağışlanma vaat eder. Bu sözlerde bağışlanma, Haşem’in kabul ettiği somut bir dönüşe bağlanır. (Yehezkel 33:10–16, 18:20 ve 18:21–23, Yeşaya 55:6–7)
Vayikra’da sunuyu kabul eden de Haşem’dir. Hayvan, kuş ve tahıl sunularının her biri kendi koşullarıyla düzenlenir. Hangi hayvanların getirileceği, sunağın kullanımı ve kohenin, yani kutsal hizmet görevlisinin, yapacağı iş belirtilir. İnsan, sunulacak canlılar arasında sayılmaz. Hayvanın sunuya uygunluğu körlük ve yaralanma gibi bedensel kusurlara bakılarak belirlenir. Bu ölçü bir insanın ahlaki bakımdan günahsız olup olmadığını belirlemek için verilmemiştir. İki kuşa bile gücü yetmeyen kişinin belirli suçlar için ince un sunup bağışlanması, daha değerli bir canın daha güçlü bir sunu oluşturduğu düşüncesini bozar. Tehilim’de de Haşem’in hayvan etine ve kanına ihtiyacı olmadığı hatırlatılır. Kabulün ölçüsü O’nun buyurduğu şeyin yerine getirilmesidir. (Vayikra 1–7, 5:11–13, 22:17–25, Tehilim 50:12–13) Bereşit Rabba 44:1’de mitsvaların insanları arındırmak için verildiği söylenir. İbadet, Haşem’in bir ihtiyacını karşılamak için O’na daha pahalı bir şey bulma yarışı haline getirilemez.
Mika, böyle bir değer sıralamasını bir dizi soruyla sınar. İnsan, Haşem’in önüne buzağılarla mı, binlerce koçla mı, on binlerce yağ ırmağıyla mı çıkacak? Sonunda kendi günahı için ilk doğan çocuğunu vermeyi düşünür. Verilen cevap adaleti yerine getirmek, iyiliği sevmek ve Haşem ile alçakgönüllülükle yürümektir. İnsandan kendi yaşamını doğrultması istenir. (Mika 6:6–8) Rabbi Yona, Şaarei Teşuva 1:25’te çocuğunu vermeyi düşünen kişinin kendi suçunun ağırlığını hissetmesini açıklar. Peygamberin cevabı ise onu adalete, iyiliğe ve gösterişsiz bir bağlılığa yöneltir. Suçun büyüklüğünü kavramak, Haşem’in istemediği bir insan sunusunu doğru hale getirmez.
Yitshak’ın bağlanması, Avraam’ın sınandığı belirtilerek anlatılır. Bu olaya İbranice Akeda, yani bağlama denir. Sonunda eli durdurulur ve Yitshak’ın yerine bir koç sunulur. Sınamanın başlangıcındaki emir, sonunda insanın öldürülmesini durduran sözden koparılamaz. (Mika 6:6–8, Bereşit 22:1–2, 11–13) Akeda’nın rabbinik açıklamalarında da Yitshak’ın gerçekten öldürülmesiyle Avraam’ın bağlılığının kabul edilmesi ayrılır.
Aggadat Bereşit 31:1, Yeremya’daki “aklımdan geçmedi” sözünü Yitshak’ın öldürülmesiyle ilişkilendirir. Hegyonei Uziel’in aktardığı Taanit açıklamasında Meşa’nın oğlu, Yiftah’ın kızı ve Yitshak ayrı ayrı anılır. Yeremya’nın “emretmedim, söylemedim ve aklımdan geçmedi” sözleri bu üç olayla ilişkilendirilir. Yitshak örneğinde, sınamanın onun gerçekten öldürülmesini amaçlamadığı açıklanır (Taanit 4a).
Yismah Moşe, koçun sunulmasının anlamı üzerinde durur. Koçun kanının Yitshak’ın kanıymış gibi kabul edilmesi için edilen duayı aktarır. Burada güçlü bir temsil anlamı vardır: Avraam’ın bağlılığı sunuya yansır. Anlatılan olayda ise Yitshak yaşar ve koç sunulur. Koçun Yitshak’ı temsil etmesi manevi bir anlam taşır. Bu benzetme, Yitshak’ın gerçekten öldürüldüğü anlamına gelmez.
Devarim, oğullarını ve kızlarını yakarak tanrılarına sunan halkların ibadet biçiminin Haşem’e uygulanmasını yasaklar. Yeremya’da Haşem bu çocuk sunularını emretmediğini tekrar tekrar söyler. Gönüllü bir ölümün Haşem’e sunu sayılması için de Haşem’in onu bu amaçla buyurmuş olması gerekir. İsa’nın ölümüne eşsiz bir anlam verilmesi, bu buyruğun yerini tutmaz. Tehilim’de antlaşmaya sadık kaldığı halde öldürülen topluluk, kesime götürülen koyunlara benzetilir. Bu benzetmede sadakat ve çekilen acı vardır. Haşem’in bağışlanma için belirlediği bir sunu olarak insan öldürüldüğü söylenmez. (Devarim 12:29–31, Yeremya 7:31, 19:5, 32:35, Tehilim 44:18–23) Sefer Haİkkarim, başka halklarda görülen bir uygulamanın Haşem’e daha büyük onur vereceği düşüncesiyle ibadete eklenmesini bu ayetler üzerinden eleştirir. Sunulacak şeyin değerini kişinin kendisinin büyütmesi, Haşem’in onu istediğini göstermez.
Yeşaya’da Haşem kuluna “İsrael” ve “Yaakov” diye seslenir (41:8–9, 44:1–2, 49:3). Kula halkın dağılmış üyelerini toplama görevi de verir (49:5–6). Halkın içinden sadık kalanların bu görevi üstlenmesi, İsrael adının neden korunduğunu açıklar. Yeşaya 65:8–9’da, içinde hala üzüm suyu bulunan salkım nasıl atılmıyorsa Haşem de kulları uğruna halkını yok etmez. Sefanya 3:12–13 bu sadık topluluğun zorbalık yapmayacağını ve yalan söylemeyeceğini bildirir.
Yeşaya 52:15’te şaşıran krallar ile Yeşaya 53:4–6’da suçlarını dile getiren topluluk aynı anlatının içindedir. Kul, bu insanların günahlarının yol açtığı acıyı taşımıştır. 53:10–12’de canını aşam olarak koyması, hayatını ölüme açması ve suçlular için yakarması anlatılır. Aynı kul soyunu görecek ve günleri uzayacaktır. Haşem’in bağışlanma vaadi ise kötülüğü bırakıp Kendisine dönen kişiye yönelir (55:6–7). Yeşaya, İsrael’in acısını ve bağlılığını anlatırken kusursuz bir insanın öldürülmesini herkes için bağışlanma şartı haline getirmez. İsa’nın hem sunu hem de kendisini sunan Tanrı olduğu savı, kanıtlanması gereken kimliği baştan kabul eder. Bu kabul, Tora’nın sunu hükümlerinin İsa’ya uygulandığını kanıtlamaz.
Tanah, kötülüğünü bırakan kişiyi yaşama çağırır ve Akeda’da Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur. Kusursuz bir insanın ölümünü herkes için zorunlu bağışlanma şartı sayan iddia, bu dönüş hükümlerinde bulunmayan bir şart getirir.
Tanah kaynakları: Yehezkel 33:10–11, 33:12–16, 18:20 ve 18:21–23; Yeşaya 55:6–7, 41:8–9, 44:1–2, 49:3–6, 53, 65:8–9; Vayikra 1–7 sunularının başlangıcı ve 5:11–13; 22:17–25; Bereşit 22:1–2, 11–13; Mika 6:6–8; Devarim 12:29–31; Yeremya 7:31, 19:5, 32:35; Tehilim 50:12–13, 44:18–23; Sefanya 3:12–13. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Bereşit 22:11–13, Vayikra 1–7.
Açıklamalarda anılan eserler: Bereşit Rabba 44:1; Rabbi Yona, Şaarei Teşuva 1:25; Aggadat Bereşit 31:1; Hegyonei Uziel, Taanit 4a aktarımı; Yismah Moşe, Bereşit 22:14 açıklaması; Sefer Haİkkarim, Devarim 12 ve insanın ibadet biçimi üretmesi hakkındaki açıklama.
