4 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
138. İddia: İsa’nın tek ölümü sonraki günahlar için de yeterli korban sağlar
Tora, belirli bir günah işlendikten sonra o günahın nasıl itiraf edileceğini ve hangi durumda sunu getirileceğini açıklar. Bir kişi daha sonra yeniden günah işlerse o yeni davranışın nasıl bağışlanacağı ayrı bir sorudur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, belirli bir günah işlendikten sonra o günahın nasıl itiraf edileceğini ve hangi durumda sunu getirileceğini açıklar. Bir kişi daha sonra yeniden günah işlerse o yeni davranışın nasıl bağışlanacağı ayrı bir sorudur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın bir kez ölmesinin daha sonra işlenecek günahlar için de yeterli olduğunu söylerler. Onlara göre günah işleyen kişi yeni bir hayvan korbanı getirmek yerine İsa’nın geçmişteki sunusuna yönelerek bağışlanabilir. Bu görüş, kişinin kötülüğünden dönmeden sonraki tüm günahlarının kendiliğinden bağışlanacağını ileri sürmez.
Tanah’ın Cevabı:
Vayikra 5:5–13, günah işleyen kişinin suçunu itiraf etmesini ve durumuna uygun sunu getirmesini emreder. Yoksul bir kişi için kan içermeyen un sunusu da kabul edilir ve “bağışlanacaktır” denir. Tora, işlenmiş günahın nasıl ele alınacağını somut olarak anlatır. Kişinin bağışlanması için geçmişte ölmüş bir insanla ilişki kurmasını emretmez.
Vayikra 5:5’te וְהִתְוַדָּה אֲשֶׁר חָטָא עָלֶיהָ, “İşlediği günahı itiraf edecek” emri verilmektedir. Günahın itirafı, kişinin ne yaptığını kabul etmesi ve davranışını düzeltmek için ilk adımı atmasıdır. 5:13’te belirli suçlar için uygun korban işlemi ardından וְכִפֶּר עָלָיו הַכֹּהֵן ... וְנִסְלַח לוֹ, “Kohen onun için kapara yapacak ... ve o bağışlanacaktır” denir. Ayet, kişi daha sonra günah işlediğinde geçmişteki bir insan ölümüyle ilişki kurması gerektiğini bildirmez. Hangi suçun işlenmiş olduğu ve yükümlülüğün hangi yolla yerine getirileceği metinde açıkça ele alınmaktadır.
Yehezkel 18:21–28, insanın doğru yoldan sapabileceğini, kötülüğünden dönebileceğini ve o andaki davranışından sorumlu olduğunu bildirir. Yeşaya 55:6–7, kötü kişiye yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmesini söyler ve dönen kişiye bağışlanma vaat eder. Melahim Alef 8:46–50’de halk sürgünde suçunu itiraf edip Tanrı’nın merhametine yönelir.
Vayikra 5 ve 16 hangi suç için, hangi zamanda ve nasıl arınma yapılacağını ayrı ayrı düzenler.
Yehezkel 33:13, doğru kişinin kendi doğruluğuna güvenerek kötülük işlemesi halinde önceki doğru davranışlarının onu kurtarmayacağını bildirir. Geçmişteki kabul, gelecekteki her suçu önceden kapatan bir güvence değildir. Tanrı insanın her dönemdeki yönelişini ve davranışını değerlendirir; daha önce gerçekleşmiş bir olay, sonra işlenen kötülükten dönüş sorumluluğunu kaldırmaz.
Yeremya 31:31–34, yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda’yla yapılacağını, Tanrı’nın yasasının yüreklerine yazılacağını ve günahların bağışlanacağını açıklar. Bu ayetlerde bağışlanmanın geçmişteki tek bir insan ölümüne bağlandığı söylenmez.
Yehezkel 33:13’te Tanrı’nın doğru kişiye yaşam vaat etmesi, o kişinin daha sonra kendi doğruluğuna güvenip kötülük işlemesi durumunda onu o yeni kötülüğün sonucundan korumaz. Ayet şöyle der: וּבָטַח עַל־צִדְקָתוֹ וְעָשָׂה עָוֶל כָּל־צִדְקֹתָיו לֹא תִזָּכַרְנָה, “Kendi doğruluğuna güvenip kötülük işlerse, bütün doğrulukları anılmayacaktır.” Bu hüküm, kişinin daha sonraki eylemlerinin de değerlendirildiğini gösterir. Yeremya 31:31–34’ün yeni antlaşmasında Tora’nın İsrael’in yüreğine yazılması ve bağışlanma vaadi de eylem ve sorumluluktan ayrılmamaktadır.
İddia, kişinin yeni bir günah işledikten sonra bağışlanmak için İsa’nın geçmişteki ölümüne yönelmesini öngörür. Bu görüş, herkesin gelecekte yapacağı her şeyin dönüş gerekmeksizin otomatik olarak bağışlanacağını söylemez. Yehezkel 18 ve Yeşaya 55, günahkarı kötülüğünden dönmeye ve Tanrı’ya yönelmeye çağırır; geçmişte ölmüş bir insana bağlanmayı şart koşmaz.
Rabbinik kaynaklarda doğruların ölümünün kapara sağlamasıyla ilgili açıklamalar da vardır. Talmud’un Moed Katan 28a bölümü, Miriam ve Aharon’un ölümleri üzerinden bu dili kullanır. Bu açıklama, bütün çağlarda bağışlanmanın tek zorunlu temeli olarak bir insanın ölümünü belirleyen bir Tora hükmü vermez. Tanah, sonradan günah işleyen insanı işlediği suçu kabul etmeye, kötülüğü bırakmaya ve Haşem’e dönmeye çağırır.
Tanah kaynakları: Vayikra 5:5–13 ve 16; Yehezkel 18:21–28, 33:13; Yeşaya 55:6–7; I Melahim 8:46–50; Yeremya 31:31–34.
30. İddia: Teşuva bağışlanma için yeterli değildir
Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar teşuvanın, yani günahtan dönmenin, bağışlanma için gerekli olduğunu kabul ederler. Fakat Eden’de günahın karşılığı ölüm olarak belirlendiği için bağışlanmanın bedelini de ölüm sayarlar. Günahkar kendi ölümüyle bu bedeli öderse kurtulamayacağından, onun yerine kusursuz bir temsilcinin ölmesi gerektiğini söylerler. Tanah’ta tövbe eden herkesin bağışlanmasını da bu nedenle İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bir insan ölümle uyarıldığı halde kötülüğünden dönerse ne olur? Yehezkel bu soruyu, çaldığı malı geri veren ve borç karşılığında güvence olarak aldığı malı, yani rehni sahibine geri veren bir insan üzerinden cevaplar. Adam haksızlığı bırakıp Haşem’in hükümlerine uygun yaşamaya başlar. Ardından, “İşlediği günahların hiçbiri ona karşı hatırlanmayacak” denir. Yapılan kötülük, sanki hiç yapılmamış gibi anlatılmaz. Hükmün değişmesi, kötülüğü yapan kişinin dönmesine ve doğru olanı yapmasına bağlıdır. Haşem’in istediği, günahkarın yolundan dönüp yaşamasıdır. Yaşayacağına dair sözün yanında, suçlarının ona karşı hatırlanmayacağı da vaat edilir. Burada hem yaklaşan ölüm hükmü hem de geçmiş suçlar hakkında konuşulur. Yehezkel 33:14–16, 18:21–32
Eden’de verilen hüküm, insanın dünyadaki hayatına ilişkindir. İnsan ekmeğini ter dökerek kazanacak ve sonunda toprağa dönecektir. “Topraksın ve toprağa döneceksin” cümlesinde bir ölümlünün her suçunun ancak başka bir ölüm karşılığında bağışlanacağı söylenmez. Yehezkel de dönen insanın artık hiç ölmeyeceğini vaat etmez. Ölüm uyarısının yerine getirilmeyeceğini ve önceki suçların ona karşı hatırlanmayacağını söyler. Ölümlülüğü bağışlanmanın bedeli sayan Hristiyan iddiası, Bereşit ile Yehezkel’in ayrı ayrı ele aldığı iki hükmü birbirine karıştırır. Bereşit 3:19, Yehezkel 33:14–16
Teşuva denen dönüş, insanın özür dilemesinin ötesinde hayatına yansır. Alınan malın geri verilmesi nasıl bunun bir parçasıysa, kötülüğe götüren düşüncelerin terk edilmesi de öyledir. Yeşaya, suçlu kişiye düşüncelerini ve yolunu bırakıp Haşem’e dönmesini söyler. Haşem ona merhamet edecek ve onu bol bol bağışlayacaktır. Hoşea’da bütün bir halktan bu dönüş istenir. İsrael, suçunun kaldırılmasını dileyerek “Dudaklarımızın boğalarını sunacağız” der. Kurban diliyle anlatılan bu yakarışa, yabancı güçlere ve kendi elleriyle yaptığı putlara güvenmekten vazgeçmesi eşlik eder. Haşem’in cevabı, halkın dönekliğini iyileştirmek ve onu karşılıksız sevmektir. İleride gerçekleşecek bir dönüşten söz edilmesi, bu duanın muhatabını değiştirmez. İsrael’e Haşem’e dönmesi söylenmiştir. Yeşaya 55:6–7, Hoşea 14:2–5 (bazı çevirilerde 14:1–4)
Rambam, teşuvayı insanın yaptığı kötülüğü bırakması, bundan pişmanlık duyması, bir daha yapmamaya karar vermesi ve günahını sözle itiraf etmesi olarak açıklar. Aynı fırsat yeniden karşısına çıktığında, gücü yettiği halde değiştiği için o davranıştan uzak duran kişi tam teşuva yapmıştır. Bunun için böyle bir fırsatın yeniden çıkmasını beklemek gerekmez; insan daha önce de günahından dönüp bağışlanma dileyebilir. Rambam, Hilkhot Teşuva 2:1–2
Başka bir insana zarar verilmişse, alınanı geri vermek ya da zararı ödemek gerekir. Rambam, bunun ardından zarar verilen kişiden bağışlanma istenmesi gerektiğini de söyler. İnsan yalnızca Haşem’e pişman olduğunu bildirip arkadaşına verdiği zararı görmezden gelemez. Hilkhot Teşuva 2:9
Menorat HaMaor, geçmişte yaptıklarının ağırlığından dolayı dönüşünün kabul edilmeyeceğini düşünen kişiye Yehezkel’in sözlerini hatırlatır: Kötü kişi günahından dönüp adalet ve doğruluk yaptığında eski suçları ona karşı anılmayacaktır. Reşit Hokhma da Yehezkel’in bu çağrıyı ayrıntılı biçimde anlattığını vurgular: Kötülüğünden dönen kişi doğru olanı yapmaya başlar ve eski suçları ona karşı hatırlanmaz. Reşit Hokhma, Şaar HaTeşuva Menorat HaMaor, Seder HaTeşuva
Yoma 86b, teşuvanın insanın geçmişte bilerek işlediği günahlarla ilişkisini değiştirdiğini anlatır. Korkuyla yapılan dönüşte bunların yanlışlıkla işlenmiş gibi, sevgiyle yapılan dönüşte ise kişinin lehine yazılan erdemler gibi değerlendirileceği söylenir. Yoma 86b
Rabbenu Hananel, Hoşea’nın “Tanrın Haşem’e dön” çağrısını açıklarken teşuvanın gücünü vurgular. Günah çok ağır olsa da insanın dönüşünün kefaret sağlayabildiğini söyler. Rabbenu Hananel, Yoma 86a
Rambam, Tapınak ve sunak bulunmadığında da teşuvanın bütün günahlar için kefaret gücü taşıdığını açıklar. Her suç için kefaretin tamamlanma süreci aynı değildir. Bazı durumlarda teşuvanın yanında Yom Kippur ve sıkıntılar da bu sürecin parçasıdır. Tanrı’nın adının saygınlığını zedeleme durumunda ise kişinin kendi ölümüyle tamamlanan bir süreçten söz eder.
Rambam bu süreçleri suçun türüne göre ayırır. Karet, Tora’da bazı suçlar için bildirilen halk arasından kesilme cezasıdır. Karet cezası bulunmayan bir yapma emri ihlal edilip teşuva yapıldığında bağışlanma hemen gelir. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektirmeyen bir yasak çiğnendiğinde, teşuvanın ardından Yom Kippur kefaret sağlar. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektiren suçlarda ise teşuva ve Yom Kippur ile başlayan süreci kişinin çektiği sıkıntılar tamamlar. Haşem’in adının saygınlığını zedeleme durumunda, Haşem’in adının saygınlığını zedeleyen kişi için tam kefaret, teşuva, Yom Kippur ve çektiği sıkıntıların ardından kendi ölümüyle tamamlanır. Bunlar kişinin kendi dönüşüyle ilgili açıklamalardır.
Beit Elohim de Tapınak ayaktayken bazı suçlar için sunu getirme yükümlülüğü ile Tapınak bulunmadığında teşuvanın geçerli olması arasındaki ilişkiyi inceler; teşuvanın her dönemde kabul edildiğini söyler. Bu açıklamalar, başka bir insanın ölümüyle ilgili bir koşul getirmez. Hilkhot Teşuva 1:3–4; Beit Elohim, Şaar HaTeşuva, 2. bölüm
Ninova’da bu dönüş bir şehrin hayatını değiştirdi. Halk oruç tuttu, çula büründü ve Tanrı’ya yakardı. Herkesten kötülüğünü ve şiddeti bırakması istendi. Yıkımın neden gerçekleşmediği de açıkça verilir. Haşem onların yaptıklarını, kötü yollarından döndüklerini gördü ve ilan ettiği felaketi getirmedi. Taanit’te de bu sözlere dikkat çekilir: Tanrı’nın onların çullarını ve orucunu değil, kötü yollarından döndüklerini gördüğü söylenir (Taanit 16a). Yona, bunun Haşem’in merhametinden, geç öfkelenmesinden ve sevgisinin bolluğundan kaynaklandığını biliyordu. Bunlar, Şemot’ta Haşem’in kendisini tanıtırken saydığı niteliklerdir. Ninova’nın kurtuluşunu İsrael’in onun adına sunduğu kurbanlara bağlayan sav, Yona’nın verdiği nedeni değiştirir. Ninova bu dönüş sayesinde yaklaşan yıkımdan kurtuldu. Günahların bağışlanacağına dair doğrudan söz ise Yeşaya’da ve Yehezkel’de yer alır. Yona 3:5–10, 4:2, Şemot 34:6–7
Çaldığı malı geri veren insan örneği, teşuvanın diğer görevlerle nasıl birleştiğini de gösterir. Vayikra’da bir malı haksız biçimde elinde tutup yalan yere yemin eden kişi onu geri verir, ek ödeme yapar ve emredilen sunuyu getirir. Bağışlanmayı dileyen kişi, yaptığı zararı gidermek ve bu suç için buyurulan sunuyu getirmekle de yükümlüdür. Ayrıca Tora’da şükretmek için sunulan kurbanlar vardır. Kurbanın varlığı tek başına bütün kurbanların işlevini ya da bütün günahların nasıl bağışlanacağını belirlemez. Haşem belirli bir durumda ne istediğini o durumun buyruğunda bildirir. Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7), 7:11–15
İsrael’in gelecekteki dönüşü de aynı bağlılığı yeniden kurar. Sürgündeki halk bütün yüreğiyle Haşem’e dönecek, Haşem ona merhamet edecek ve onu ülkesine toplayacaktır. Halkın yüreği Haşem’i sevecek biçimde yenilenecek ve Moşe’nin o gün bildirdiği emirler yerine getirilecektir. Sürgündeki halk için de açık kalan yol, Haşem’e dönmek ve Tora’nın emirlerini yerine getirmektir. İsa’nın ölümünü bu dönüşün işlemesi için şart sayan iddia, kanıtlaması gereken düşünceyi her bağışlanma vaadinin arkasına yerleştirir. Haşem’in vaadi ise kişinin ne yapacağını açıkça bildirir. Kötülüğünü bırakan, çaldığını geri veren ve Haşem’e dönen kişi için geçmiş suçların ona karşı hatırlanmayacağı söylenmiştir. Bu bağışlanmayı suçsuz başka bir insanın ölümüne bağlayan iddia Tanah’a aykırıdır. Devarim 30:1–10
Yehezkel, çaldığını iade edip kötülüğünü bırakan kişiye yaşam vaat eder. Eden’de ölümün günahla ilişkili olması, bağışlanan her insanın yerine bir başkasının ölmesi gerektiği sonucunu vermez. Böyle bir şart, peygamberin tarif ettiği dönüşe eklenmiştir.
Tanah kaynakları: Bereşit 3:17–24; Yehezkel 18:21–32; Yehezkel 33:14–16; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 55:6–7; Yona 3:5–10 ve 4:2; Şemot 34:6–7 (özgün metin); Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7); Devarim 30:1–10 (özgün metin); Vayikra 7:11–15.
90. İddia: Maşiah kehanetlerinin koşullu olması Tanrı’nın sözünü başarısız hale getirir
Bir peygamberin felaket uyarısı, insanlara davranışlarını değiştirme fırsatı verebilir. Uyarılan insanlar kötülükten döner ve felaket gerçekleşmezse, uyarı amacına ulaşmış olur. Peygamberin verdiği kesin bir vaatte ise neyin gerçekleşeceği, vaadin kendi sözleriyle belirlenir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir peygamberin felaket uyarısı, insanlara davranışlarını değiştirme fırsatı verebilir. Uyarılan insanlar kötülükten döner ve felaket gerçekleşmezse, uyarı amacına ulaşmış olur. Peygamberin verdiği kesin bir vaatte ise neyin gerçekleşeceği, vaadin kendi sözleriyle belirlenir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Maşiah’ın, yani Mesih’in nasıl geleceği İsrael’in davranışına bağlı olursa peygamberlerin anlattığı iki geliş biçiminden birinin hiç gerçekleşmeyeceğini söylerler. Haşem’in sözünün boşa çıkamayacağını gerekçe göstererek ikisinin de gerçekleşmesi gerektiğini savunurlar. Onlara göre İsa önce alçakgönüllü biçimde geldi. İsrael onu reddedince Daniel’de vaat edilen görkemli egemenlik ertelendi ve İsa’nın ikinci gelişine kaldı.
Tanah’ın Cevabı:
Yona, Ninova halkına kırk gün sonra kentin yıkılacağını duyurdu. Halk kötü yolundan döndü. Haşem halkın yaptıklarını gördü ve önceden bildirdiği yıkımı gerçekleştirmedi. Yona’nın kendisi, bu sonucun mümkün olduğunu baştan bildiğini söyler. Haşem merhametlidir ve felaketten vazgeçebilir. Kitap, kırk günlük uyarının daha sonraki bir tarihe taşındığını söylemez. O felaket gerçekleşmedi, çünkü uyarılan halk davranışını değiştirdi. Ninova’nın başka bir çağda yıkılması da kırk günlük uyarıyı yerine getirmiş olmaz. (Yona 3:4–10, 4:2)
Yeremya’da, elindeki kap bozulan bir çömlekçi görülür. Çömlekçi aynı kilden başka bir kap yapar. Haşem bu görüntüyü bir halka verilecek hükme bağlar. Bir ulusa yıkım bildirildiğinde, o ulus kötülüğünden dönerse Haşem felaketten vazgeçer. Bir ulusa iyilik bildirildiğinde de o ulus kötülüğe yönelip Haşem’i dinlemezse iyilik geri alınabilir. Bu yüzden Yehuda ve Yeruşalayim halkı, tam da felaket uyarısı verilirken davranışını düzeltmeye çağrılır. Uyarı, insanlara kurtulmak için neyi değiştirebileceklerini gösterir. Haşem’in sözü, halk yönünü değiştirdiğinde uygulanacak hükmü de kapsar. (Yeremya 18:1–11, 18:7–10)
Yehezkel aynı ayrımı tek bir insanın hayatında gösterir. Kötülük yapan birine öleceği bildirilse bile kötülükten döner ve çaldığını geri verirse yaşayacağı söylenir. Doğru bir insan haksızlığa döndüğünde ise geçmişteki doğruluğu onu korumaz. Devarim’de, Haşem’in adına konuştuğu halde sözü gerçekleşmeyen peygamber için bir ölçü konur. Yona’nın uyarısı bu ölçüye aykırı düşmez. Ninova’nın başına geleni değerlendirirken, Haşem’in Yeremya’da açıkladığı hüküm de hesaba katılır. Tehilim’in, Haşem’in sözünün sonsuza dek durduğunu söylemesi de o sözdeki şartı kaldırmaz. Rambam, peygamberin doğruluğunu sınarken felaket haberleriyle peygamber aracılığıyla bildirilen iyilik sözleri arasında ayrıca ayrım yapar: gerçekleşmeyen bir felaket uyarısı peygamberi yalancı yapmaz; bildirilen iyilik gerçekleşmezse gerçekleşmeyen bu vaat, peygamberlik iddiasını değerlendirmek için bir ölçü olur. (Yehezkel 18:21–24, 33:14–16, Devarim 18:20–22, Tehilim 119:89, 119:140)
Ninova halkının yaptığı değişiklik, Yona 3:8’de kötü yoldan ve şiddetten dönmek diye adlandırılır. Birkaç ayet sonra Haşem’in onları bu davranışları üzerinden değerlendirdiği belirtilir. Yehezkel’de de kötü kişi çaldığını iade edip adaletle yaşamaya başladığında önceki hüküm değişir. İki durumda da uyarı, kişiye ya da şehre yönünü değiştirme fırsatı verir. Yeremya 18:7–10’da Haşem’in açıkça bildirdiği düzen budur. (Yeremya 18:7–10).
Rambam, Mişna Yorumu’na Giriş’te peygambere kendisi için verilen iyilik sözüyle, onun insanlara şart belirtilmeden duyurduğu iyilik haberini de ayırır. Yaakov’un kendisine verilen güvenceye rağmen günahtan çekinmesi peygambere kendi hayatı için verilen güvenceye örnektir. Peygamberin halka ilettiği kesin iyilik haberi ise peygamberin sınanmasında kullanılır. Mişna Yorumu’na Giriş; Mişne Tora, Yesode HaTora 10:4
Tapınak konusunda bu ayrım peygamberliğin kendi cümlesinde görülür. Zekeriya, uzaktakilerin Haşem’in Tapınağının yapımına katılacağını söyledikten sonra halkın Haşem’in sesini dikkatle dinlemesi şartını koyar. Vayikra ise İsrael’in düşmanlarının ülkesinde bile bütünüyle yok edilmeyeceğini ve Haşem’in onlarla yaptığı antlaşmayı bozmayacağını bildirir. Yeremya da İsrael’in ulus olarak devamını güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlar. Aynı halkın bir iyiliğe kavuşması itaate bağlanabilirken antlaşmasının sürmesi güvence altına alınabilir. Tapınağın yıkımını Sinay antlaşmasının sonu saymak bu güvenceye aykırıdır. (Zekeriya 6:15, Vayikra 26:44–45, Yeremya 31:35–37)
İki geliş savı, Sanhedrin 98a’daki bir açıklamaya da dayanır. Orada Yeşaya’nın kurtuluş için kullandığı “vaktinde” ve “onu hızlandıracağım” sözleri, halkın durumuna bağlı iki ihtimal olarak ele alınır. Aynı anlayış, Daniel’in bulutları ile Zekeriya’nın eşek üzerindeki kralına uygulanır. Halkın durumuna göre iki ihtimalden biri gerçekleşecekse, bu iki ihtimalin ayrı tarihlerde birer kez yaşanması gerekmez. Üstelik açıklama, İsrael’in durumunu İsa’nın çarmıha gerilmesine bağlamaz. O bağı kurmak için daha baştan İsa’nın Maşiah olduğu kabul edilmelidir. Ardından aynı varsayım, onun ikinci gelişine kanıt olarak kullanılır. (Yeşaya 60:22, Daniel 7:13–14, Zekeriya 9:9–10)
Ninova bir felaket uyarısı aldı ve halkın dönüşüyle o uyarı amacına ulaştı. Daniel ise gelecekteki bir egemenliği görür. Daniel’de bulutlarla gelen kişi gökteki yargıcın huzuruna çıkarılır ve egemenlik alır. Zekeriya’daki alçakgönüllü kral uluslara barış duyurur. Dünya barışı ve David’in krallığı gerçekleşmediğinde bunları ikinci gelişe bırakmak, İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz. Haşem’in sözünü olduğu gibi kabul etmek, uyarının şartını da kesin vaadin ölçüsünü de korumayı gerektirir.
Tanah kaynakları · Yona 3:4–10 · Yeremya 18:7–10 · Vayikra 26:44–45 (Sefaria).
20. İddia: Tanrı’nın nihai planı kusursuz bir insanın kurban edilmesidir
Bir günahkarın nasıl bağışlanacağı ile bir başkasının onun yüzünden acı çekmesi ayrı meselelerdir. Tanah’ta bağışlanma için kişiden ne beklendiği anlatılırken sunuyla ilgili sınırlar da belirtilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir günahkarın nasıl bağışlanacağı ile bir başkasının onun yüzünden acı çekmesi ayrı meselelerdir. Tanah’ta bağışlanma için kişiden ne beklendiği anlatılırken sunuyla ilgili sınırlar da belirtilir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Haşem’in baştan beri insanlığı, günahsız İsa’nın kendisini gönüllü olarak sunması yoluyla bağışlamayı amaçladığını söylerler. Onlara göre hayvan kurbanları bu son kurbanı hazırladı. Tövbe gerekli olsa da bağışlanmayı mümkün kılan İsa’nın ölümüdür. Yaygın Hristiyan öğretisinde bu ölüm, insan olan Tanrı’nın kendisini vermesi olarak açıklanır.
Tanah’ın Cevabı:
İsrael, suçlarının ağırlığı altında ezilirken “Nasıl yaşayacağız?” diye sorar. Haşem, kötülük yapan kişinin yolundan dönüp yaşamasını istediğini söyler. Bu dönüşün nasıl yapılacağı da açıkça anlatılır. Alınan rehin geri verilir, çalınan mal iade edilir, haksızlık bırakılır ve yaşam veren hükümlere uyulur. Böyle yapan kişinin eski suçları ona karşı anılmaz. Yehezkel’de her insan kendi doğruluğundan ve kötülüğünden sorumludur. Yeşaya da kötü yolunu bırakıp Haşem’e dönen kişiye bol bağışlanma vaat eder. Bu sözlerde bağışlanma, Haşem’in kabul ettiği somut bir dönüşe bağlanır. (Yehezkel 33:10–16, 18:20 ve 18:21–23, Yeşaya 55:6–7)
Vayikra’da sunuyu kabul eden de Haşem’dir. Hayvan, kuş ve tahıl sunularının her biri kendi koşullarıyla düzenlenir. Hangi hayvanların getirileceği, sunağın kullanımı ve kohenin, yani kutsal hizmet görevlisinin, yapacağı iş belirtilir. İnsan, sunulacak canlılar arasında sayılmaz. Hayvanın sunuya uygunluğu körlük ve yaralanma gibi bedensel kusurlara bakılarak belirlenir. Bu ölçü bir insanın ahlaki bakımdan günahsız olup olmadığını belirlemek için verilmemiştir. İki kuşa bile gücü yetmeyen kişinin belirli suçlar için ince un sunup bağışlanması, daha değerli bir canın daha güçlü bir sunu oluşturduğu düşüncesini bozar. Tehilim’de de Haşem’in hayvan etine ve kanına ihtiyacı olmadığı hatırlatılır. Kabulün ölçüsü O’nun buyurduğu şeyin yerine getirilmesidir. (Vayikra 1–7, 5:11–13, 22:17–25, Tehilim 50:12–13) Bereşit Rabba 44:1’de mitsvaların insanları arındırmak için verildiği söylenir. İbadet, Haşem’in bir ihtiyacını karşılamak için O’na daha pahalı bir şey bulma yarışı haline getirilemez.
Mika, böyle bir değer sıralamasını bir dizi soruyla sınar. İnsan, Haşem’in önüne buzağılarla mı, binlerce koçla mı, on binlerce yağ ırmağıyla mı çıkacak? Sonunda kendi günahı için ilk doğan çocuğunu vermeyi düşünür. Verilen cevap adaleti yerine getirmek, iyiliği sevmek ve Haşem ile alçakgönüllülükle yürümektir. İnsandan kendi yaşamını doğrultması istenir. (Mika 6:6–8) Rabbi Yona, Şaarei Teşuva 1:25’te çocuğunu vermeyi düşünen kişinin kendi suçunun ağırlığını hissetmesini açıklar. Peygamberin cevabı ise onu adalete, iyiliğe ve gösterişsiz bir bağlılığa yöneltir. Suçun büyüklüğünü kavramak, Haşem’in istemediği bir insan sunusunu doğru hale getirmez.
Yitshak’ın bağlanması, Avraam’ın sınandığı belirtilerek anlatılır. Bu olaya İbranice Akeda, yani bağlama denir. Sonunda eli durdurulur ve Yitshak’ın yerine bir koç sunulur. Sınamanın başlangıcındaki emir, sonunda insanın öldürülmesini durduran sözden koparılamaz. (Mika 6:6–8, Bereşit 22:1–2, 11–13) Akeda’nın rabbinik açıklamalarında da Yitshak’ın gerçekten öldürülmesiyle Avraam’ın bağlılığının kabul edilmesi ayrılır.
Aggadat Bereşit 31:1, Yeremya’daki “aklımdan geçmedi” sözünü Yitshak’ın öldürülmesiyle ilişkilendirir. Hegyonei Uziel’in aktardığı Taanit açıklamasında Meşa’nın oğlu, Yiftah’ın kızı ve Yitshak ayrı ayrı anılır. Yeremya’nın “emretmedim, söylemedim ve aklımdan geçmedi” sözleri bu üç olayla ilişkilendirilir. Yitshak örneğinde, sınamanın onun gerçekten öldürülmesini amaçlamadığı açıklanır (Taanit 4a).
Yismah Moşe, koçun sunulmasının anlamı üzerinde durur. Koçun kanının Yitshak’ın kanıymış gibi kabul edilmesi için edilen duayı aktarır. Burada güçlü bir temsil anlamı vardır: Avraam’ın bağlılığı sunuya yansır. Anlatılan olayda ise Yitshak yaşar ve koç sunulur. Koçun Yitshak’ı temsil etmesi manevi bir anlam taşır. Bu benzetme, Yitshak’ın gerçekten öldürüldüğü anlamına gelmez.
Devarim, oğullarını ve kızlarını yakarak tanrılarına sunan halkların ibadet biçiminin Haşem’e uygulanmasını yasaklar. Yeremya’da Haşem bu çocuk sunularını emretmediğini tekrar tekrar söyler. Gönüllü bir ölümün Haşem’e sunu sayılması için de Haşem’in onu bu amaçla buyurmuş olması gerekir. İsa’nın ölümüne eşsiz bir anlam verilmesi, bu buyruğun yerini tutmaz. Tehilim’de antlaşmaya sadık kaldığı halde öldürülen topluluk, kesime götürülen koyunlara benzetilir. Bu benzetmede sadakat ve çekilen acı vardır. Haşem’in bağışlanma için belirlediği bir sunu olarak insan öldürüldüğü söylenmez. (Devarim 12:29–31, Yeremya 7:31, 19:5, 32:35, Tehilim 44:18–23) Sefer Haİkkarim, başka halklarda görülen bir uygulamanın Haşem’e daha büyük onur vereceği düşüncesiyle ibadete eklenmesini bu ayetler üzerinden eleştirir. Sunulacak şeyin değerini kişinin kendisinin büyütmesi, Haşem’in onu istediğini göstermez.
Yeşaya’da Haşem kuluna “İsrael” ve “Yaakov” diye seslenir (41:8–9, 44:1–2, 49:3). Kula halkın dağılmış üyelerini toplama görevi de verir (49:5–6). Halkın içinden sadık kalanların bu görevi üstlenmesi, İsrael adının neden korunduğunu açıklar. Yeşaya 65:8–9’da, içinde hala üzüm suyu bulunan salkım nasıl atılmıyorsa Haşem de kulları uğruna halkını yok etmez. Sefanya 3:12–13 bu sadık topluluğun zorbalık yapmayacağını ve yalan söylemeyeceğini bildirir.
Yeşaya 52:15’te şaşıran krallar ile Yeşaya 53:4–6’da suçlarını dile getiren topluluk aynı anlatının içindedir. Kul, bu insanların günahlarının yol açtığı acıyı taşımıştır. 53:10–12’de canını aşam olarak koyması, hayatını ölüme açması ve suçlular için yakarması anlatılır. Aynı kul soyunu görecek ve günleri uzayacaktır. Haşem’in bağışlanma vaadi ise kötülüğü bırakıp Kendisine dönen kişiye yönelir (55:6–7). Yeşaya, İsrael’in acısını ve bağlılığını anlatırken kusursuz bir insanın öldürülmesini herkes için bağışlanma şartı haline getirmez. İsa’nın hem sunu hem de kendisini sunan Tanrı olduğu savı, kanıtlanması gereken kimliği baştan kabul eder. Bu kabul, Tora’nın sunu hükümlerinin İsa’ya uygulandığını kanıtlamaz.
Tanah, kötülüğünü bırakan kişiyi yaşama çağırır ve Akeda’da Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur. Kusursuz bir insanın ölümünü herkes için zorunlu bağışlanma şartı sayan iddia, bu dönüş hükümlerinde bulunmayan bir şart getirir.
Tanah kaynakları: Yehezkel 33:10–11, 33:12–16, 18:20 ve 18:21–23; Yeşaya 55:6–7, 41:8–9, 44:1–2, 49:3–6, 53, 65:8–9; Vayikra 1–7 sunularının başlangıcı ve 5:11–13; 22:17–25; Bereşit 22:1–2, 11–13; Mika 6:6–8; Devarim 12:29–31; Yeremya 7:31, 19:5, 32:35; Tehilim 50:12–13, 44:18–23; Sefanya 3:12–13. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Bereşit 22:11–13, Vayikra 1–7.
Açıklamalarda anılan eserler: Bereşit Rabba 44:1; Rabbi Yona, Şaarei Teşuva 1:25; Aggadat Bereşit 31:1; Hegyonei Uziel, Taanit 4a aktarımı; Yismah Moşe, Bereşit 22:14 açıklaması; Sefer Haİkkarim, Devarim 12 ve insanın ibadet biçimi üretmesi hakkındaki açıklama.
