3 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
76. İddia: Zekeriya 13:6’daki yaralar İsa’nın çarmıh yaralarıdır
Zekeriya 13’te bir adama yaralarının nereden geldiği sorulur. Adam, bu yaraları sevdiklerinin evinde aldığını söyler. Yaraların kimi ve hangi olayı anlattığını anlamak için, adamın sorudan hemen önce ne söylediğine ve konuşmanın nerede bittiğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya 13’te bir adama yaralarının nereden geldiği sorulur. Adam, bu yaraları sevdiklerinin evinde aldığını söyler. Yaraların kimi ve hangi olayı anlattığını anlamak için, adamın sorudan hemen önce ne söylediğine ve konuşmanın nerede bittiğine bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Zekeriya 13:6’daki izleri İsa’nın çarmıh yaraları olarak okurlar. Onlara göre İsa ikinci kez geldiğinde İsrael bu izleri görüp onu tanıyacaktır. Bir önceki bölümde delinen kişinin, yaraları sorulan adamın ve hemen sonraki ayette vurulan çobanın aynı kişi olduğunu söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya 13’te Haşem’in adıyla insanları aldatanların sahneden çekilişi anlatılır. Putların adları ülkeden silinecek, yalancı peygamberler ve kirlilik ruhu uzaklaştırılacaktır. Yalan söylemeye devam eden kişiye kendi anne babası bile karşı çıkacak; yalancı peygamberler kendilerine gösterildiğini ileri sürdükleri sahnelerden, yani görümlerinden utanacak, insanları aldatmak için giydikleri kıllı giysiyi artık giymeyecektir. Ardından içlerinden biri, “Ben peygamber değilim; toprağı işleyen bir adamım” der. Yaraların sorulduğu kişi, işte bu konuşmanın içindedir. Ayet, yüzyıllar sonra geri dönen bir kurtarıcının tanınmasını değil, peygamberlik geçmişini saklayan kişinin sorgulanmasını anlatır.
13:6’daki soru, “Kollarının arasındaki bu yaralar nedir?” biçimindedir. Cevapta bunların sevdiklerinin evinde aldığı yaralar olduğu söylenir. İbranice söz ellerin veya kolların arasındaki bölgeyi gösterir. Bu yüzden “avuç içlerindeki çivi delikleri” çevirisi yanlıştır. Darbe ve yara izlerini anlatan söz de yaralanmanın çarmıhta gerçekleştiğini söylemez. Yaraların göğüste, sırtta veya omuzlar arasında olduğu da ayette kesinleştirilmez.
Talmud’un Makot 22b bölümü, bu ayeti omuzlar arasına vurulan kırbaç darbesiyle ilişkilendiren bir görüş ve yaraları öğrenim sırasında alınan darbelerle açıklayan başka bir görüş aktarır. Bunlar ayetin eski uygulamalarıdır; çivi yaralarını tarif etmez. Beden bölgesini gösteren bu söz, yarayı açan aracı tarif etmez. Çivi, çarmıh ve yeniden geliş ayrıntıları, sorunun cevabını daha okumadan İsa’nın hayatından buraya taşınmaktadır.
Yaralarla sahte peygamberlik arasındaki ilişki Tanah’ta somut olarak da görülür. Melahim Alef 18:28’de Baal peygamberleri, ibadetleri sırasında kendilerini kılıç ve mızraklarla kan akıtıncaya kadar yaralar. Zekeriya’da da bir önceki konuşma, kişinin geçmişini gizlemesi üzerinedir. Yaralar, “Ben peygamber değilim” cevabının ardından yeni bir soruya yol açar. Bunların ceza sırasında mı, kişinin kendi uygulamalarıyla mı oluştuğu 13:6’da ayrıntılandırılmaz. “Sevdiklerimin evinde” cevabı da yarayı kimin açtığını doğrudan söylemez; yer bildiren bu sözü, bütün halkın İsa’yı çarmıha gerdiğinin itirafına çevirmek metne başka bir olay ekler.
Bu açık konuşma zincirini aşmak için, bazen 12:11’den 13:5’e kadar olan ayetlerin bir ara bölüm olduğu, 13:6’da yeniden 12:10’daki delinen kişiye dönüldüğü ileri sürülür. Fakat 13:5’te adam konuşur, 13:6 “Ona ... denecek” diye devam eder. “Ona” sözü, hemen önce konuşan kişiyi gösterir. Aradaki ayetleri ayrı bir konuşma sayıp “ona” sözünü daha önce anılan bir kişiye bağlamak için, anlatıda o dönüşü kuran bir işaret gerekir. Yara benzerliği bu görevi yerine getiremez; çünkü aynı bölümün 13:3 ayetinde delme fiili açıkça yalancı peygamber için kullanılmıştır. Yaralanma ile Maşiah kimliğini eşitleyen yorum, metnin kendi kullanımına çarpar.
13:7’deki “Ey kılıç, çobanıma karşı uyan” hitabı ise yeni bir konuşma başlatır. Masoretik, yani geleneksel İbranice metinde, bir metin bölümünün bittiğini gösteren işaret de 13:6’nın sonunda bulunur. Böylece yaralar hakkındaki konuşma kapanır; ardından çoban ve dağılan sürüye geçilir. Çobanı İsa sayan bir yorum, önceki konuşmadaki adamın kimliğini geriye doğru değiştiremez. Aynı şekilde, yalancı peygamberin uğradığı muamelenin sonradan haksız yere yalancı peygamber sayılan İsa’yı önceden gösterdiğini söylemek de ayrı bir iddiadır. Zekeriya, burada doğru bir kişiye yöneltilmiş iftirayı anlatmaz: görümlerinden utanan ve giysilerini aldatmak için kullanan peygamberleri anlatır. Onların durumuyla masum bir kişinin haksız yere suçlanması arasındaki fark silinerek İsa’ya ait bir kehanet üretilemez.
Hristiyan yorumunda kişinin kimliği, yaraların nedeni ve gelecekte tanınacağı sahne baştan İsa anlatısından alınır. Sonra ayet, kendisine eklenen bu ayrıntıların kanıtı olarak gösterilir. Zekeriya 13:6 İsa’nın çarmıh yaralarını haber vermez; söz konusu yaralar, hemen önce başlayan yalancı peygamberlik konuşmasının içindedir.
Tanah kaynakları: Zekeriya 12:10; Zekeriya 13:1–7, özellikle 13:2–6; Zekeriya 13, tam bölüm; Melahim Alef 18:28.
75. İddia: Zekeriya 12:10 Yahudilerin öldürdüğü Maşiah’ı anlatır
Zekeriya, Yeruşalayim’in kuşatılmasını ve ardından ülkede tutulan büyük yası anlatır. Bu anlatıda birinin delinmesinden söz edilir. “Bana bakacaklar” ve “onun için yas tutacaklar” ifadelerinin kimleri gösterdiği, ayetin nasıl okunduğunu değiştirir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya, Yeruşalayim’in kuşatılmasını ve ardından ülkede tutulan büyük yası anlatır. Bu anlatıda birinin delinmesinden söz edilir. “Bana bakacaklar” ve “onun için yas tutacaklar” ifadelerinin kimleri gösterdiği, ayetin nasıl okunduğunu değiştirir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Zekeriya 12:10’da delinen kişinin İsa olduğunu söylerler. Onlara göre İsa ilk gelişinde öldürüldü. İkinci gelişinde ise İsrael onu tanıyacak ve onun için yas tutacak. Haşem’in “Bana bakacaklar” demesini ve ayetin ardından “onun için yas tutacaklar” diye devam etmesini, İsa’nın Tanrısal kimliğinin kanıtı sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya’da Yeruşalayim’i kuşatan uluslara karşı şehrin kurtuluşu vaat edilir. David eviyle Yeruşalayim halkına lütuf ve yakarış ruhu verilecek, ülkeyi derin bir yas kaplayacak, ardından günah ve kirlilikten arınmak için bir kaynak açılacaktır. 12:2–14 ile 13:1–2 boyunca birbirine bağlanan olaylar bunlardır. Hristiyan iddiası, bu anlatıdaki delinen kişiyi İsa olarak tanımlar; yasın nedenini de onun Tanrı olduğunun sonunda anlaşılmasına bağlar. Bu kişinin İsa olduğu ve yasın onun Tanrı olarak tanınmasından doğduğu, ayrı ayrı kanıtlanması gereken iki iddiadır. Delinerek öldürülmüş olmak, bir kişiyi Tanrı ya da Maşiah yapmaz.
12:10’daki cümle “Bana bakacaklar” diye başlar; “deldikleri” sözünün ardından “onun için yas tutacaklar” gelir. Ayette gerçekten delme fiili vardır; bir şeyin bedene saplanmasıyla oluşan yaralanmayı anlatır. Tartışma, bu fiilin varlığı değil, “Bana” ile “onun için” sözlerinin nasıl bağlandığı üzerindedir. “Deldikleri kişi nedeniyle Bana bakacaklar” çevirisiyle “Bana, deldikleri kişiye bakacaklar” çevirisi farklı bağlantılar kurar. İlkinde insanlar bir başkasının yaralanması nedeniyle Haşem’e yönelir. İkincisinde Haşem ile delinen kişi aynı kişiymiş gibi okunur.
İkinci çeviriyi kullanan bir Hristiyan, “Bana” sözünden “onun için” sözüne geçişi Tanrı ile İsa arasındaki ilişki olarak yorumlar. Fakat zamir değişimi bu kişilerin kim olduğunu kanıtlamaz. Üçleme öğretisini önceden kabul edip cümledeki geçişe yerleştirmek, sonra aynı cümleyi bu öğretinin delili saymak, kanıtlanacak sonucu baştan doğru kabul etmektir.
Üstelik Haşem’e karşı yapılmış sayılan bir davranışın, O’nun insan bedeni taşımasını gerektirmediği Tanah’ta açıkça gösterilir. Halk Şemuel’in yönetimi yerine kral istediğinde Haşem ona, “Seni reddetmediler; üzerlerinde kral olmamı reddederek Beni reddettiler” der (Şemuel Alef 8:7). Şemuel’e yönelen davranış Haşem’e yönelmiş sayılmıştır; bundan Şemuel’in Tanrı olduğu sonucu doğmaz. Zekeriya’daki sözleri de Tanrı’nın bedenen yaralanmasının zorunlu delili gibi kullanmak bu ayrımı yok sayar. Delinen kişinin Haşem’i temsil etmesiyle Haşem’in kendisi olması aynı şey değildir.
Bu ayeti öldürülen bir Maşiah’la ilişkilendiren Yahudi kaynakları da vardır. Talmud’un Sukka 52a bölümünde yasın nedeni üzerine iki görüş aktarılır. Bir görüşe göre yas, öldürülen Maşiah ben Yosef içindir; diğer görüş, öldürülen kötü eğilimle ilgilidir. Aynı tartışmanın devamında David soyundan Maşiah ile öldürülen Yosef soyundan Maşiah ayrı kişiler olarak anılır. Bu gelenek İsa’nın adını vermez ve Zekeriya’nın İsa’nın ikinci gelişini anlattığını söylemez.
Raşi önce halkın, ulusların sürgünde öldürdüğü İsraelliler için Haşem’e yönelip yakındığını açıklar; ardından Sukka’daki Maşiah ben Yosef yorumunu aktarır. İbn Ezra da Maşiah ben Yosef’in öldürülmesinden söz eder. Onun açıklamasında Tanrı, Yeruşalayim’e saldıran uluslara karşı harekete geçer; öldürülen Maşiah için halkı yas tutar. Bu kaynaklardaki öldürülmüş Maşiah yorumu, “Yahudiler İsa’yı öldürdü ve ikinci gelişinde onu tanıyacak” iddiasıyla aynı anlatı değildir.
Yasın büyüklüğü ise herkesin anlayabileceği bir acıyla anlatılır: biricik oğlunu veya ilk doğanını kaybeden kişinin kederi. Buradaki benzetme, yas tutulan kişiye Tanrısal bir soy ya da öz vermez. Megiddo ovasındaki yas anılır. David, Natan, Levi ve Şimi aileleri ile öteki aileler tek tek sayılır, kadınların da ayrı yas tuttuğu belirtilir. Böylece acının ülkenin her kesimine yayıldığı gösterilir. Ayetteki “deldikleri” sözü de yok sayılamaz; fakat bu söz bütün Yahudileri, her çağdaki her bireyi kapsayan bir suçlamaya dönüştürülemez. Bir kişinin yasına katılan herkesin onun katili olduğu düşüncesi zaten yanlıştır. David’in Şaul ile Yonatan için yaktığı ağıt bunun açık örneğidir (Şemuel Bet 1:17–27).
“Öldürülmesi ilk gelişte, tanınması ikinci gelişte gerçekleşecek” cevabı da eksik kimlik bağını kurmaz. “Deldikleri” sözü, yaralamanın yas tutmaktan önce olduğunu gösterir; araya hangi olayların girdiğini veya kaç yıl geçtiğini söylemez. Hristiyan yorumunda bu araya İsa’nın çarmıha gerilmesi, dirilmesi, göğe yükselmesi ve yeniden gelişi yerleştirilir. Bu sıralamanın delili Zekeriya’nın sözleri değil, ayete taşınan Hristiyan anlatısıdır. Bir peygamberliğin uzun bir zamanı kapsayabilmesi, seçilen herhangi bir geçmiş olayın onun ilk aşaması olduğu anlamına gelmez. Böyle bir bağlantı için, benzer bir yaralanmadan başka, sözü edilen kişiyi ve olayları birbirine bağlayan delil gerekir.
Bazen bu eksik bağlantı, sonraki bölümdeki yaralarla tamamlanmaya çalışılır: Zekeriya 13:6’da bir kişiye iki kolu arasındaki yaraların ne olduğu sorulur. Fakat 13:3–6’nın konusu, yalancı peygamberlerin ortadan kaldırılması ve peygamberlik iddiasının gizlenmesidir. Kişinin “Ben peygamber değilim” demesinin hemen ardından yaraları sorulur; cevapta bunların sevdiklerinin evinde alındığı söylenir. Çarmıh çivileriyle yeniden gelen Maşiah anlatısı burada da metne eklenmektedir. Bir önceki bölümde yas tutulan kişiyle bu konuşmadaki kişinin aynı olduğunu söyleyen bir bağ yoktur. Nitekim 13:3’te delme fiili doğrudan yalancı peygamber hakkında kullanılır. Yaralanma sözcükleri, tek başına bir kişinin kim olduğunu veya yaranın nasıl meydana geldiğini göstermez.
Arınma vaadinin yönü de açıktır: David eviyle Yeruşalayim halkı için kaynak açılacak; ülkeden putların adları, yalancı peygamberler ve kirlilik ruhu kaldırılacaktır. Haşem’e dönüş ve halkın temizlenmesi, şehrin kurtuluşuyla birlikte vaat edilir. Bunu “İsa’nın Tanrı olduğu kabul edilince onun kanıyla arınma” biçiminde anlatmak, peygamberin verdiği vaade başka bir inancın şartını ekler. Tanah, David soyuyla ilgili krallık sözünü Şemuel Bet 7:12–16’da verir; gelecekteki hükümdarın adaletini ve İsrael’in toplanmasını Yeşaya 11:1–12’de, birleşmiş halkın tek kral altında yaşamasını ve Haşem’in kutsal yerinin onların arasında bulunmasını Yehezkel 37:21–28’de somutlaştırır. Bir kişinin ölümüne benzerlik bulmak, bu vaatlerdeki kralın o kişi olduğunu kanıtlamaz. Zekeriya 12:10’u İsa’nın Tanrılığının, çarmıhının ve ikinci gelişinin kanıtı olarak sunmak yanlıştır: bu üç sonuç, delinen kişinin kimliği daha belirlenmeden ayete yerleştirilmektedir.
Tanah kaynakları: Zekeriya 12:2–14, özellikle 12:10–14; 13:1–2 ve 13:3–6; Şemuel Alef 8:7–8; Şemuel Bet 1:17–27; 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28.
163. İddia: Zekeriya 12–13 İsa’nın el yaralarını ve İsrael’in onu öldürdüğünü bildirir
Zekeriya 12’de delinen biri için yas tutulur. Bir sonraki bölümde ise bir adama yaraları sorulur. Bu iki sahnenin yakın olması, yaraların aynı kişiye ait olup olmadığı sorusunu doğurur. Her sahnede kimin konuştuğuna ve yaradan nasıl söz edildiğine bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya 12’de delinen biri için yas tutulur. Bir sonraki bölümde ise bir adama yaraları sorulur. Bu iki sahnenin yakın olması, yaraların aynı kişiye ait olup olmadığı sorusunu doğurur. Her sahnede kimin konuştuğuna ve yaradan nasıl söz edildiğine bakmak gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Zekeriya 12:10’da delinen kişiyle 13:6’da yaraları sorulan kişiyi İsa olarak tanımlarlar. Onlara göre İsa ikinci kez geldiğinde İsrael onun ellerindeki çarmıh izlerini görecek ve onu öldürdüğü için yas tutacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya 12:10’da delinen biri için yas tutulur. 13:6’da ise yaraları sorulan bir kişi bulunur. Hristiyan iddiası bu iki kişiyi ve 13:6’daki yaraları İsa’nın çarmıhıyla özdeşleştirir. Ancak 12:10 ellerden söz etmez; 13:6’daki kişi de yalancı peygamberlik hakkındaki sahnenin içindedir.
12. bölüm, Yeruşalayim’i kuşatan uluslara karşı Tanrı’nın müdahalesini anlatır (12:2–9). Ardından David evine ve Yeruşalayim halkına lütuf ve yakarış ruhu verileceği, halkın yas tutacağı bildirilir (12:10–14). 13:1 günahtan arınmayı, 13:2 ise putların ve yalancı peygamberliğin ülkeden kaldırılmasını anlatır.
12:10’daki וְהִבִּיטוּ אֵלַי אֵת אֲשֶׁר־דָּקָרוּ וְסָפְדוּ עָלָיו ifadesinde elai “bana”, alav “onun için” demektir. Daqaru ise delip yaralamayı anlatır. “Bana”dan “onun için”e geçiş ve delinen kişinin kimliği yorumlarda tartışılır. Bu geçiş tek başına ne Tanrı’nın insan olarak delindiğini ne de İsa’nın kastedildiğini kanıtlar. Ayette İsa’nın adı, ikinci geliş, çarmıh veya el yaraları yazmaz.
13:3–5’te anne ve babasının karşı çıktığı yalancı peygamberden, peygamberlik edenlerin utanmasından ve bir kişinin “Ben peygamber değilim, çiftçiyim” demesinden söz edilir.
Hemen sonra ona şu soru sorulur: מָה הַמַּכּוֹת הָאֵלֶּה בֵּין יָדֶיךָ, “Ellerinin veya kollarının arasındaki bu yaralar nedir?” (mah ha-makkot ha-elleh bein yadekha). Kişi, bunların kendisini sevenlerin evinde aldığı yaralar olduğunu söyler. Ayette “avuç içindeki çivi delikleri” denmez. Bazı yorumcular yaraları göğüs veya gövdeyle, bazıları da kollarla ilişkilendirir.
Yalancı peygamberlik bağlamında bu yaralar eski dini uygulamaların izleri olarak anlaşılabilir. Melahim Alef 18:28’de Baal peygamberlerinin kendilerini kılıç ve mızraklarla yaraladığı anlatılır. Bu paralel, Zekeriya’daki yaraların ne olabileceğini açıklar; metnin onların kesin sebebini ayrıca bildirdiği anlamına gelmez.
Zekeriya 12:10’daki yas sahnesiyle 13:6’daki soruyu “aynı kişi çarmıh yaralarını gösteriyor” diye bağlayan bir cümle yoktur. 13:7’de ise “Kılıç, çobanıma karşı uyan” sözleriyle yeni bir hitap başlar. Bu sonraki sahne, 13:6’nın öncesindeki yalancı peygamberler bağlamını silmez.
Talmud’un Sukka 52a bölümünde 12:10’daki yas için iki rabbinik açıklama aktarılır: Maşiah ben Yosef’in ölümü veya kötü eğilimin ortadan kaldırılması. Aynı tartışmada Maşiah ben David ve Maşiah ben Yosef ayrı kişilerdir. Bu yorum, ayetin Maşiah ile ilişkilendirildiğini gösterir; 13:6’daki kişiyi İsa’yla aynı kişi olarak tanımlamaz.
Tanah, vaat edilen kralı adalet, İsrael’in toplanması ve halkın güvenli yaşamasıyla anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Zekeriya’daki iki sahneyi birleştirip bunlara çarmıh ve ikinci geliş ayrıntılarını eklemek, ne bu vaatleri yerine getirir ne de ayetlerin İsa’yı adlandırdığını gösterir.
Tanah kaynakları: Zekeriya 12:2–14; 13:1–7; Melahim Alef 18:28; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Yorum: Sukka 52a.
