Zekeriya 12:10 ayeti, İsa hakkında mıdır?

Zekeriya 12:10, Hristiyan misyonerliğinde İsa’nın çarmıha gerilmesini ve hatta İsa’nın Tanrı olduğunu Tanah’tan kanıtladığı ileri sürülen ayetlerden biridir. Yuhanna 19:37, İsa’nın bedeninin mızrakla delinmesinden sonra Zekeriya’dan “Deştikleri kişiye bakacaklar” biçiminde alıntı yapar. Fakat Yuhanna’nın bir ayeti İsa’ya uygulaması, Zekeriya’nın İsa’dan söz ettiğini göstermez. Bunun için Zekeriya’nın kendi İbranice metni, zamirleri ve bölümün bağlamı okunmalıdır.

וְשָׁפַכְתִּי עַל־בֵּית דָּוִיד וְעַל יֹושֵׁב יְרוּשָׁלִַם רוּחַ חֵן וְתַחֲנוּנִים וְהִבִּיטוּ אֵלַי אֵת אֲשֶׁר־דָּקָרוּ וְסָפְדוּ עָלָיו כְּמִסְפֵּד עַל־הַיָּחִיד וְהָמֵר עָלָיו כְּהָמֵר עַל־הַבְּכוֹר

Zekeriya 12:10

Ayetin kilit bölümü şöyledir: vehibitu elay et aşer dakaru, vesafdu alav. Burada elay (אֵלַי) “Bana/doğru Bana”, dakaru (דָּקָרוּ) “deştiler/sapladılar” ve hemen ardından gelen alav (עָלָיו) “onun için/onun üzerine” demektir. Aynı cümlede önce Tanrısal konuşmacıya “Bana”, sonra yas tutulan kişi veya öldürülene “onun için” denmesi, Hristiyan iddiasının gizlediği temel ayrımdır.

Bölümün konusu çarmıh değil, Yeruşalayim’e karşı savaştır

Zekeriya 12:10 tek başına duran bir cümle değildir. Bölümün başından itibaren Yeruşalayim’e karşı toplanan uluslar anlatılır. Aşem Yeruşalayim’i çevresindeki halklar için sarsıcı bir kâse ve ağır bir taş yapacağını söyler (12:2–3). 12:8’de Aşem Yeruşalayim halkını korur. 12:9’da hüküm daha da açıktır: “O gün Yeruşalayim’e karşı gelen bütün ulusları yok etmeye çalışacağım.” Ardından 12:10’da David Hanedanı ve Yeruşalayim halkı üzerinde bir dua ve yakarış ruhu oluşur ve büyük bir yas başlar.

Bu bağlamda ayetin konusu Roma’nın İsa’yı idam etmesi değildir. Metinde İsa, Roma, çarmıh, günahların kefareti, diriliş veya Tanrı’nın beden alması yoktur. Önce Yeruşalayim’e saldıran uluslar, ardından Aşem’in kurtarışı, sonra da savaşın kayıpları için tutulan yas vardır. Ayeti bu savaş bağlamından çıkarıp Golgota’ya taşımak, Zekeriya’nın anlattığı olayı değiştirmektir.

“Bana baktılar” neden “Tanrı’yı deştiler” demek değildir?

Hristiyan savunusu çoğu kez yalnız elay — “Bana” — kelimesini gösterir ve şu sonuca atlar: “Konuşan Tanrı’dır; o halde deşilen Tanrı’dır.” Fakat ayet burada bitmez. Aynı ayet yasın nesnesine alav — “onun için” — der. Tanrısal konuşmacı ile yas tutulan kişi arasında zamir değişimi vardır.

Raşi bu yapıyı açık biçimde Tanrı’ya yönelme ve öldürülenler için yas olarak okur. “Vehirbitu elay et aşer dakaru” ifadesini, İsrael’in Aşem’e dönüp sürgünde ulusların deşip öldürdüğü kişiler hakkında yakarması şeklinde açıklar. Ardından “vesafdu alav” ifadesini “o öldürme/o katliam için yas tutacaklar” diye yorumlar. Raşi’nin peşat açıklamasında Aşem deşilen kişi değildir; İsrael Aşem’e yönelir ve öldürülenler için ağlar.

Bu nedenle “elay = Bana” doğrudur; fakat “dolayısıyla Tanrı fiziksel olarak deşildi” sonucu doğru değildir. İbranice cümlenin tamamı, özellikle hemen gelen alav, böyle bir özdeşliği zorunlu kılmaz. Hristiyan ilahilik iddiası tek bir zamiri cümlenin geri kalanından ayırarak kurulmaktadır.

Hazal ayeti Maşiah ben Yosef’e uyguladı mı?

Sukka 52a bu ayeti bir derash içinde tartışır. Bir görüş, büyük yasın öldürülen Maşiah ben Yosef için olduğunu söyler; diğer görüş ise öldürülen yetser hara — kötü eğilim — için yas tutulduğunu açıklar. Bu kaynak bazen Hristiyan misyonerlikte “Talmud da Zekeriya 12:10’un öldürülen Mesih’ten söz ettiğini kabul ediyor” diye kullanılır.

Bu iddia da İsa’yı metne sokmaz. Hazal’ın sözünü ettiği Maşiah ben Yosef, İsa değildir; Tanrı değildir; David soyundan nihai Maşiah ben David ile aynı kişi de değildir. Üstelik aynı sugya ikinci bir yorumu — yetser hara’nın ortadan kaldırılmasını — kaydeder. Raşi de ayetin peşatını sürgünde öldürülen İsrael mensuplarıyla açıklar ve ancak ardından Hazal’ın Maşiah ben Yosef derashını aktarır.

Bir Yahudi derashının “öldürülen Maşiah ben Yosef” kavramını kullanması, Hristiyan çarmıh teolojisini doğrulamaz. Maşiah ben Yosef’in ölümü günahların yerine geçen ilahi kurban değildir; kişi Tanrı değildir ve bu yorum İsa’yı adıyla veya kimliğiyle tanımlamaz. Hristiyanlık, Yahudi bir kavramı alıp kendi İsa öğretisine dönüştürdüğünde Talmud’u açıklamış olmaz.

Yuhanna 19:37 Zekeriya’yı nasıl kullanıyor?

Yuhanna 19’da Romalı askerlerden biri İsa’nın böğrünü mızrakla deler. Yazar ardından Zekeriya 12:10’a gönderme yaparak “Deştikleri kişiye bakacaklar” der. Buradaki kullanım, Yuhanna’nın İsa’nın ölümünü Tanah ifadeleriyle yorumlama biçimidir. Fakat Yuhanna’nın yaptığı uygulama, Zekeriya’nın kendi bölümündeki özneyi ve olayı değiştirmez.

Daha da önemlisi, Yuhanna’nın aktardığı cümlede Zekeriya’nın Masoretik metnindeki elay — “Bana” — biçimi korunmaz; cümle üçüncü kişi üzerinden verilir: “Deştikleri kişiye bakacaklar.” Hristiyan savunusu bir yandan Masoretik metindeki “Bana” kelimesini İsa’nın Tanrılığına delil yapar, diğer yandan Hristiyan İncilinin alıntısı bu birinci kişiyi doğrudan kullanmaz. Bu, Zekeriya 12:10’un Hristiyan ilahilik dogmasını tek başına vermediğini açıkça gösterir.

Ayetteki büyük yas kimin için?

Zekeriya 12:10’dan sonra yasın büyüklüğü anlatılmaya devam eder. 12:11’de Yeruşalayim’deki yasın Hadad-Rimmon’daki yas gibi büyük olacağı söylenir. 12:12–14’te ülke aile aile yas tutar: David Hanedanı, Natan ailesi, Levi ailesi, Şimi ailesi ve diğer aileler. Yani metin, ulusal bir felaketin ardından gerçekleşen toplu yas tablosu çizer.

Bu bölümün ağırlık merkezi “Tanrı öldü” değildir. Aşem Yeruşalayim’i savunan, ulusları yargılayan ve David Hanedanı ile Yeruşalayim halkına yakarış ruhu veren Tanrı’dır. İnsanlar O’na yönelir; öldürülen kişi veya kişiler için yas tutarlar. Zekeriya’nın Tanrı–insan ayrımı Hristiyan okumasının aksine ortadan kalkmaz.

İsa’nın Tanrı olduğu Zekeriya 12:10’dan çıkar mı?

Hayır. Ayette Tanrı’nın insan bedenine girdiği, doğduğu, çarmıha gerildiği veya insanların günahları için öldüğü söylenmez. “Bana bakacaklar” ifadesini “Beni fiziksel olarak deştiler” biçiminde okumak bile Hristiyan enkarnasyon öğretisini vermez; bunun için metinde bulunmayan bütün bir teolojinin dışarıdan eklenmesi gerekir.

Tanah’ın Maşiah ölçütleri de bir insanın mızrakla delinmiş olmasına indirgenmez. Maşiah, David hanedanından gelen insan kraldır; İsrael’in sürgünlerini toplar, David krallığını yeniden kurar, Tora düzenini güçlendirir ve dünyayı Aşem bilgisine doğru taşır. İsa bu görevleri gerçekleştirmemiştir. Zekeriya 12:10’daki tek bir sözcüğü çarmıh anlatısına benzetmek bu tarihsel başarısızlığı değiştirmez.

Sonuç

Zekeriya 12:10 İsa hakkında değildir. Bölüm, Yeruşalayim’e karşı savaşan ulusların yenilgisini ve ardından İsrael’de oluşan büyük yası anlatır. Masoretik metindeki elay “Bana” kelimesi, Hristiyanlığın iddia ettiği gibi “Tanrı deşildi ve İsa Tanrı’dır” sonucunu vermez; aynı ayet yasın nesnesine alav — “onun için” — diyerek Tanrısal konuşmacı ile yas tutulan kişiyi ayırır.

Raşi’nin peşatında söz konusu olan, ulusların öldürdüğü İsrael mensuplarıdır. Sukka 52a’daki derashlardan biri Maşiah ben Yosef’i, diğeri yetser hara’yı konu eder; hiçbiri İsa’yı Tanrı ilan etmez. Yuhanna ise Zekeriya’nın cümlesini İsa’nın ölümüne uygular. Bu, Zekeriya’nın kehaneti değil, Hristiyan İncilinin Zekeriya’ya yaptığı yorumdur. Sonuç nettir: Zekeriya 12:10, İsa’nın Maşiah veya Tanrı olduğunu kanıtlamaz; Hristiyan iddia Tanah’ın kendi bağlamından çıkmaz.

Temel kaynaklar

Zekeriya 12:1–14; Raşi, Zekeriya 12:10; Targum Yonatan, Zekeriya 12:10; Talmud Bavli, Sukka 52a; Yuhanna 19:34–37.