Zohar’ın Gül Sembolü: Şoşana, Şehina ve Malhut

İlk ayet: Neden Şir HaŞirim’den başlanır?

Zohar’ın Bereşit yorumunun başlangıcında Rabi Hizkiya, Şir HaŞirim 2:2’den hareket eder. Ayetteki şoşana (שושנה, gül/zambak olarak yorumlanan çiçek) ile dikenlerin içindeki sevgili arasındaki ilişki, Zohar’da Knesset İsrael (כנסת ישראל, İsrael topluluğu), Şehina (שכינה, İlahi yakınlığın görünümü) ve Malhut (מלכות, krallık) öğretisine bağlanır. Ayetin şiirsel düz anlamı sevgi ve seçilmişlik imgesidir. Kabalistik okuma, bu imgeyi yaratılışın iç ilişkilerini açıklayan sembole dönüştürür.

Gül ve diken: Aynı varoluşta iki ilişki

Çiçeğin çevresindeki dikenler, İsrael’in sürgün ve sınırlılık içindeki tarihsel deneyimiyle bağlantı kurmaya imkân verir. Zohar yorumunda gülün beyaz ve kırmızı renklerine atfedilen anlamlar, Hesed (iyilik, verme) ile Din/Gevura (yargı, sınırlama) ilişkisini görünür kılar. Sevgi, sınırın bütünüyle ortadan kaldırılması değildir. Kiminle, nasıl, hangi ölçüde ilişki kurulacağı belirlenmeden sevginin dünyada somut bir karşılığı ortaya çıkmaz. Bu nedenle iki nitelik aynı gülden ayrılmadan anlatılır.

On üç yaprak ve beş koruyucu unsur

Zohar’ın açılış yorumunda gülün on üç yaprağı, on üç merhamet niteliğiyle; onu kuşatan beş unsur ise koruyucu iyilik yönleriyle ilişkilendirilir. On üç merhamet niteliğinin Tora’daki dayanağı Şemot 34:6–7’dir. Burada sayılar biyolojik bütün güllerin değişmez yapısını tarif etmek için değil, metaforun içindeki ilişkileri düzenlemek için kullanılır. Rehamim (רחמים, merhamet), yargının yokluğu değil, yargının iyilikle birlikte yöneltilmesinin adıdır.

Malhut neden İsrael topluluğuyla ilişkilidir?

Malhut (Krallık), Sefirot düzeninde yukarıdaki niteliklerin dünyada açığa çıkmasıyla bağlantılıdır. Knesset İsrael’in Malhut’la ilişkisi, yalnız bir halk adından ibaret değildir: halkın Tanrı’yla antlaşma içinde yaşaması, beraha, Tora ve mitsvalarla İlahi yönetimin dünyada tanınır hale gelmesi düşüncesini taşır. Bu ilişki İsrael’in Tanrı’yla özdeş olduğu anlamına gelmez. Açığa çıkışın muhatabı ve taşıyıcısı olmak, açığa çıkanın kaynağı olmakla aynı değildir.

Üst gül ve alt gül neyi açıklar?

Zohar’daki üst ve alt ilişki dili, İlahi yakınlığın farklı düzeylerde açığa çıkışıyla ilgilidir. Sonraki yorumlarda Bina (anlayış) ile Malhut (dünyada açıklık) arasındaki bağ üzerinden açıklanır. Yükseliş terimi, bir nesnenin uzayda yükselmesini değil, alıcının İlahi kaynağına ilişkin kavrayışının ve uygunluğunun artmasını anlatır. Bu nedenle Şabat’taki birlik temasıyla da ilişki kurulabilir.

Bir ayet nasıl kabalistik metne dönüşür?

Bu pasaj dört adımdan oluşan bir okuma yöntemi gösterir. İlk olarak şiirin dilindeki sevgi ve koruma imgesi belirlenir. İkinci olarak İsrael’in toplu varlığı ile Şehina arasında öğretisel bağ kurulur. Üçüncü olarak merhamet ve yargı Sefirot düzeninde birlikte açıklanır. Son olarak bu ilişki Malhut’un dünyada açığa çıkışıyla birleştirilir. Zohar’ın yorumu, ayetin peşat anlamına ikinci bir sözlük karşılığı bulmak değildir; sözün taşıdığı imgeyi içsel ilişkinin öğretim dili haline getirmektir.

Çalışma sorusu: Eğer Hesed ve Gevura birbirine düşman güçler sayılırsa gül metaforunun birliği neden kaybolur? Aynı gülün hem sevgi hem sınırlama yönünü barındırması hangi sorunu çözer?

Kaynak ve sonraki ders

Şir HaŞirim 2:2; Şemot 34:6–7; Zohar I, Giriş 1a. Modern açıklama karşılaştırması: KabbalaOnline, The Rose ve The Rose Among the Thorns. Türkçe diğer Zohar dersleri için Zohar Öğrenme Merkezi.

← Zohar Öğrenme Merkezi · Sonraki ders: Patah Eliyahu → · Sefirot →