KABALAT

Üst Menü

  • ToraOku ↗
  • Kitaplık
  • Yayın İlkeleri
  • Hakkımda
  • İletişim

Ana Menü

  • Başlangıç
    • Yahudilik Nedir?
  • Tora ve Tanah
    • Tora Yorumları
    • Tora Nedir?
    • İbranice ve Tanah Kavramları
    • Tanah Nedir?
    • Tora metnini oku ↗
  • Sözlü Tora ve Halaha
    • Mişna, Talmud ve Midraş
      • Mişna Nedir?
      • Talmud Nedir?
      • Midraş Nedir?
    • Halaha ve Mitsvalar
      • Halaha Nedir?
      • Mitsva Nedir?
  • Yahudi Yaşamı
    • Şabat ve Bayramlar
    • Yahudi Yaşamı Merkezi
    • Dua ve Mitsvaların İçsel Anlamı
    • Dua ve İbadet
    • Etik ve Yahudi Değerleri
    • Teşuva ve Musar
  • Yahudi Düşüncesi
    • Tanrı ve Vahiy
    • Yaratılış ve Kozmoloji
    • Elokim / Elohim Merkezi
    • Maşiah / Mesih Merkezi
    • İlahi Gözetim / Haşgaha
  • Kabala
    • Kabala Öğrenme Merkezi
    • Kabala Nedir?
    • Kabala Kavramları Sözlüğü
    • Zohar Öğrenme Merkezi
    • İlahi İsimler ve Harfler
    • Kabalistler ve Eserler
    • Sefirot ve Dünyalar
      • Sefirot Nedir?
    • Lurianik Kabala
      • Tsimtsum Nedir?
      • İleri Lurianik Kabala
    • Ruh, Bilinç ve Tikun
  • Kitaplar ve Çeviriler
    • Klasik Eser Çevirileri
    • İçsel Yolculuk
    • Modern Eser Çevirileri
    • Kabalat Kitapları ve Dosyaları
  • Araştırmalar
    • 251 İddia ve Cevap
    • Misyonerlik Üzerine Makaleler
    • Metin ve Kronoloji
    • Tarih ve Bilim
    • Dinlerarası İddialar
  • ToraOku ↗
  • Kitaplık
  • Yayın İlkeleri
  • Hakkımda
  • İletişim
KABALAT
Menü
  • Başlangıç
    • Yahudilik Nedir?
  • Tora ve Tanah
    • Tora Yorumları
    • Tora Nedir?
    • İbranice ve Tanah Kavramları
    • Tanah Nedir?
    • Tora metnini oku ↗
  • Sözlü Tora ve Halaha
    • Mişna, Talmud ve Midraş
      • Mişna Nedir?
      • Talmud Nedir?
      • Midraş Nedir?
    • Halaha ve Mitsvalar
      • Halaha Nedir?
      • Mitsva Nedir?
  • Yahudi Yaşamı
    • Şabat ve Bayramlar
    • Yahudi Yaşamı Merkezi
    • Dua ve Mitsvaların İçsel Anlamı
    • Dua ve İbadet
    • Etik ve Yahudi Değerleri
    • Teşuva ve Musar
  • Yahudi Düşüncesi
    • Tanrı ve Vahiy
    • Yaratılış ve Kozmoloji
    • Elokim / Elohim Merkezi
    • Maşiah / Mesih Merkezi
    • İlahi Gözetim / Haşgaha
  • Kabala
    • Kabala Öğrenme Merkezi
    • Kabala Nedir?
    • Kabala Kavramları Sözlüğü
    • Zohar Öğrenme Merkezi
    • İlahi İsimler ve Harfler
    • Kabalistler ve Eserler
    • Sefirot ve Dünyalar
      • Sefirot Nedir?
    • Lurianik Kabala
      • Tsimtsum Nedir?
      • İleri Lurianik Kabala
    • Ruh, Bilinç ve Tikun
  • Kitaplar ve Çeviriler
    • Klasik Eser Çevirileri
    • İçsel Yolculuk
    • Modern Eser Çevirileri
    • Kabalat Kitapları ve Dosyaları
  • Araştırmalar
    • 251 İddia ve Cevap
    • Misyonerlik Üzerine Makaleler
    • Metin ve Kronoloji
    • Tarih ve Bilim
    • Dinlerarası İddialar
  • ToraOku ↗
  • Kitaplık
  • Yayın İlkeleri
  • Hakkımda
  • İletişim
  • Başlangıç
    • Yahudilik Nedir?
  • Tora ve Tanah
    • Tora Yorumları
    • Tora Nedir?
    • İbranice ve Tanah Kavramları
    • Tanah Nedir?
    • Tora metnini oku ↗
  • Sözlü Tora ve Halaha
    • Mişna, Talmud ve Midraş
      • Mişna Nedir?
      • Talmud Nedir?
      • Midraş Nedir?
    • Halaha ve Mitsvalar
      • Halaha Nedir?
      • Mitsva Nedir?
  • Yahudi Yaşamı
    • Şabat ve Bayramlar
    • Yahudi Yaşamı Merkezi
    • Dua ve Mitsvaların İçsel Anlamı
    • Dua ve İbadet
    • Etik ve Yahudi Değerleri
    • Teşuva ve Musar
  • Yahudi Düşüncesi
    • Tanrı ve Vahiy
    • Yaratılış ve Kozmoloji
    • Elokim / Elohim Merkezi
    • Maşiah / Mesih Merkezi
    • İlahi Gözetim / Haşgaha
  • Kabala
    • Kabala Öğrenme Merkezi
    • Kabala Nedir?
    • Kabala Kavramları Sözlüğü
    • Zohar Öğrenme Merkezi
    • İlahi İsimler ve Harfler
    • Kabalistler ve Eserler
    • Sefirot ve Dünyalar
      • Sefirot Nedir?
    • Lurianik Kabala
      • Tsimtsum Nedir?
      • İleri Lurianik Kabala
    • Ruh, Bilinç ve Tikun
  • Kitaplar ve Çeviriler
    • Klasik Eser Çevirileri
    • İçsel Yolculuk
    • Modern Eser Çevirileri
    • Kabalat Kitapları ve Dosyaları
  • Araştırmalar
    • 251 İddia ve Cevap
    • Misyonerlik Üzerine Makaleler
    • Metin ve Kronoloji
    • Tarih ve Bilim
    • Dinlerarası İddialar
Şabat ve BayramlarSefirot ve Dünyalar
Ana Sayfa›Yahudi Yaşamı›Şabat ve Bayramlar›Livyatan ve Sukot Bayramı

Livyatan ve Sukot Bayramı

Yazan Gökhan Duran
2 Ekim 2026
0
0
Paylaş:
Altın ışıkla aydınlanan Sukka'da yedi kutsal misafir ve arkada denizden yükselen Livyatan.

Livyatan, Sukka, Yedi Uşpizin ve Sefirot Arasındaki Bağ

Sukot boyunca Sefarad ve Edot HaMizrah geleneğinde Birkat HaMazon’a, yani yemekten sonraki şükür duasına, şu HaRahaman eklenir:

הָרַחֲמָן הוּא יְזַכֵּנוּ לֵישֵׁב בְּסֻכַּת עוֹרוֹ שֶׁל לִוְיָתָן

“Merhametli Olan bizi Livyatan’ın derisinden yapılacak Sukka’da oturmaya layık kılsın.”

Yedi gün boyunca geçici bir barınakta yaşama mitsvasını yerine getirirken, gelecekte Livyatan’ın derisinden yapılacak başka bir Sukka’yı istemek ilk bakışta şaşırtıcıdır. Livyatan, Tanah’ta insanın yönetemediği büyüklükte bir deniz varlığıdır. Böyle bir varlığın derisi neden tsadikim için barınak olacaktır?

Aynı dua bölümünde yedi kutsal misafirin, Uşpizin’in, bereketi de istenir:

הָרַחֲמָן הוּא יַשְׁפִּיעַ עָלֵינוּ שֶׁפַע קְדֻשָּׁה וְטָהֳרָה מִשִּׁבְעָה אוּשְׁפִּיזִין עִלָּאִין קַדִּישִׁין

זְכוּתָם תְּהֵא מָגֵן וְצִנָּה עָלֵינוּ

“Merhametli Olan, yedi yüce ve kutsal misafirden üzerimize kutsallık ve arınmışlık bereketi akıtsın. Onların manevi liyakati üzerimizde kalkan ve siper olsun.”

Aramice “misafirler” anlamına gelen Uşpizin; Avraam, Yitshak, Yaakov, Moşe, Aharon, Yosef ve David’dir. Duada istenen keduşa kutsallığı, tahara arınmışlığı, şefa ise Tanrı’dan gelen bereketi ve manevi etkiyi anlatır. Şefanın kaynağı yedi misafir değil, duanın hitap ettiği HaRahaman, merhametli Tanrı’dır. Tsadiklerin hayatı, bu bereketin insanda hangi niteliklerle karşılık bulacağını gösterir.

Sidur Tefilat HaHodeş’in Livorno baskısında bu iki istek yan yanadır. Livyatan’ın derisinden Sukka öğretisi Bava Batra 75a’da, Uşpizin öğretisi ise Zohar’da açıklanır. İki duanın neden birlikte söylendiğini anlamak için önce Livyatan’ın yaratılışını anlatan Bereşit 1:21’e bakmak gerekir.

Bereşit 1:21’de Livyatan ve yaratma fiili

Beşinci günün başlangıcında Tanrı, suların canlılarla dolmasını ve kuşların uçmasını buyurur:

וַיֹּאמֶר אֱלֹהִים יִשְׁרְצוּ הַמַּיִם שֶׁרֶץ נֶפֶשׁ חַיָּה וְעוֹף יְעוֹפֵף עַל־הָאָרֶץ עַל־פְּנֵי רְקִיעַ הַשָּׁמָיִם

“Elohim, ‘Sular canlı varlıklarla kaynaşsın; kuşlar da yerin üzerinde, gök kubbenin yüzünde uçsun’ dedi.” (Bereşit 1:20)

Ardından buyruğun gerçekleşmesi anlatılır:

וַיִּבְרָא אֱלֹהִים אֶת־הַתַּנִּינִם הַגְּדֹלִים וְאֵת כָּל־נֶפֶשׁ הַחַיָּה הָרֹמֶשֶׂת אֲשֶׁר שָׁרְצוּ הַמַּיִם לְמִינֵהֶם וְאֵת כָּל־עוֹף כָּנָף לְמִינֵהוּ וַיַּרְא אֱלֹהִים כִּי־טוֹב

“Elohim büyük tanninimleri yarattı. Suların türlerine göre meydana getirdiği bütün hareket eden canlı varlıkları da yarattı. Türlerine göre bütün kanatlı kuşları yarattı. Elohim bunun iyi olduğunu gördü.” (Bereşit 1:21)

Burada “yarattı” diye çevrilen וַיִּבְרָא (vayivra), ברא (bara) kökünden gelir. Bereşit’in yaratılış anlatısında aynı fiil 1:1’de gökler ve yer, 1:21’de hayvan yaşamı, 1:27’de ise insan için kullanılır; insanın yaratılışını anlatan ayette üç kez tekrarlanır. Beşinci günde bu fiil yalnız büyük tanninimlere ait değildir. Aynı cümledeki bütün su canlıları ve kuşlar da vayivra fiiline bağlıdır. Bu yüzden kelimenin seçilişini yalnız büyük deniz varlıklarının boyutuyla açıklamak yeterli olmaz.

Üçüncü gün bitkiler büyür ve çoğalır. Beşinci gün ise çevresini algılayan, hareket eden ve hisseden hayvan yaşamı belirir. Abarbanel, bara fiilinin burada kullanılmasını bu yeni düzeyin başlangıcıyla açıklar: nefeş ha-merageşet, hisseden canlılık, ilk kez yaratılmıştır. Altıncı gün kara hayvanlarında da aynı canlılık bulunur; fakat bu ilke artık yaratılışta mevcut olduğu için o gün עָשָׂה (asah, “yaptı”) fiili kullanılır (Abarbanel, Bereşit 1:21).

Malbim bu açıklamanın nasıl anlaşılacağını beden ile canlılık arasındaki fark üzerinden gösterir. Bereşit 1:20’de suların canlıları meydana getirmesi istenirken, 1:21’de bu canlıları yaratanın Elohim olduğu söylenir. Su, bedenlerin mevcut maddeden oluşmasına katılır. Fakat bedeni hisseden, hareket eden bir hayvan kılan nefeş ha-hiyunit, yani canlılık ilkesi, maddi unsurların kendisinden çıkmaz. Malbim bu ilkenin ilk yaratılışını yeş me-ayin, yokluktan varlığa çıkarma, olarak açıklar (Malbim, Bereşit 1:21).

Sforno aynı ayette ilk canlı ile onun soyundan gelen canlı arasında ayrım yapar. Tanrı, sulara ilk tanninimleri daha önce var olan bir tohumdan gelmeksizin meydana getirecek yeni bir güç verir. Daha sonra canlılar bu başlangıçtan aldıkları çoğalma gücüyle soylarını sürdürür. İlk varlığın ortaya çıkmasıyla var olan bir canlının üremesi aynı olay değildir (Sforno, Bereşit 1:21).

Ramban, bara kelimesini Bereşit 1:1’de varlığın ilk maddi temelinin yokluktan yaratılmasıyla ilişkilendirir. Diğer varlıkların biçim kazanması, bu ilk yaratılış üzerinde gerçekleşir. Bereşit 1:21’de ise büyük tanninimlerin olağanüstü varlığının doğrudan Elohim’in yaratma eylemine bağlanmasını öne çıkarır; insan için kullanılan yaratma dilinde de insanın aklı ve kavrayışı belirginleşir (Ramban, Bereşit 1:1 ve 1:21).

İbn Ezra, kelimenin bütün kullanımlarının tek bir sözlük karşılığına indirgenmesine karşı çıkar. Bereşit 1:21’de tanninimlerin, 1:27’de insanın ve Yesaya 45:7’de karanlığın yaratılması, bara fiilinin geçtiği bağlamla birlikte okunmasını gerektirir (İbn Ezra, Bereşit 1:1). Böylece Abarbanel ve Malbim’in hayvansal nefeş üzerinde duran açıklaması, Sforno’nun ilk üretici güce yaptığı vurgu ve Ramban’ın ilk yaratılış anlayışı kendi gerekçeleriyle anlaşılır.

Bir sonraki ayet bu farkı tamamlar. Tanrı hayvanlara “Peru u-revu”, “Verimli olun ve çoğalın”, diye bereket verir (Bereşit 1:22). Önce hayvan yaşamı meydana gelmiş, ardından onun nesiller boyunca sürmesi için çoğalma gücü verilmiştir. Bava Batra’daki Livyatan anlatısının neden özellikle çoğalma gücü üzerinde durduğu bu sırayla daha anlaşılır hale gelir.

Livyatan’ın gücü neden sınırlandırılır?

Bereşit 1:21’deki ha-tanninim ha-gedolim, “büyük tanninimler”, ifadesini Raşi önce denizdeki büyük balıklar olarak açıklar. Bu, kelimelerin doğrudan anlamıdır, yani peşat. Ardından Hazal’ın deraş yorumunu aktarır: büyük tanninimler, Livyatan ve eşidir (Raşi, Bereşit 1:21). Ayetin kendisinde “Livyatan” adı geçmez; bu bağlantı Tanah’ın başka bölümlerine ve Hazal’ın açıklamasına dayanır.

Tehillim 74:13 sulardaki tanninimlerin başlarından, 74:14 Livyatan’ın başlarının ezilmesinden söz eder. Yesaya 27:1, Livyatan’ı anıp denizdeki tanninin öldürülmesiyle biter. İyov 40:25–41:26, insanın Livyatan’ı yakalayıp yönetmeye gücünün yetip yetmediğini sorgular. Buna karşılık Tehillim 104:26, aynı Livyatan’ı Tanrı’nın biçimlendirdiği bir varlık olarak anar. İnsan için yönetilemez görünen bu büyüklük, Tanrı’nın yaratma kudretinin dışında değildir.

Bava Batra 74b’de Rabbi Yohanan, büyük tanninimleri Livyatan ile ilişkilendirir. Rav Yehuda’nın Rav adına aktardığı anlatıda Livyatan erkek ve dişi yaratılmıştır. Birleşip çoğalsalardı dünya onların gücüne dayanamayacaktır. Tanrı erkeğin üreme gücünü kaldırır; dişiyi öldürüp tuzlayarak gelecekte tsadikim için saklar. Anlatının dikkat çekici yanı, başlangıçta yaratılanın kötü olarak nitelenmemesidir. Bereşit 1:21, bu yaratılışın “iyi” olduğunu açıkça söyler. Sınırlanan şey, yaratılmış varlığın denetimsiz çoğalması halinde ortaya çıkacak güçtür.

Maharal, Gur Aryeh’de bu sınırın nedenini varlığın onu taşıyabilecek bir dünya gerektirmesiyle açıklar. Erkek ile dişinin birleşmesi Livyatan’ın bütün gücünü açığa çıkaracaktır; mevcut dünya ise o düzeyi taşıyamaz. Tanrı’nın koyduğu sınır dünyanın sürmesine imkan verir. Gelecekteki seuda, yani tsadiklerin ziyafeti, aynı büyüklüğün artık dünyayı yıkmak yerine onu alabilecek kişileri beslemesini anlatır. Bunun için yalnız gücün açığa çıkması değil, onu alacak olanların da bu güce uygun bir düzeye gelmesi gerekir (Maharal, Gur Aryeh, Bereşit 1:21).

Bereşit boyunca yaratılış, sınırlar konularak düzenlenir. Işık karanlıktan, üst sular alt sulardan ayrılır; denizler belirli bir alana çekilir, gök cisimlerine görev verilir ve canlılar türlerine göre düzenlenir. Malbim, Elohim adının bu ölçü ve sınır düzeniyle ilişkisini vurgular (Malbim, Bereşit 1:1). Livyatan’ın sınırlandırılması da yaratılanın gücüyle dünyanın onu taşıma imkanı arasındaki ölçüyü görünür kılar. Bir varlığın iyi yaratılmış olması, onun her ölçüde ve her zamanda açığa çıkmasının mümkün olduğu anlamına gelmez.

Livyatan’ın eti ve derisi neden farklı amaçlarla kullanılır?

Bava Batra 75a’da Rabba, Rabbi Yohanan adına gelecekte Tanrı’nın Livyatan’ın etinden tsadiklere bir seuda hazırlayacağını ve derisinden bir Sukka yapacağını aktarır:

עָתִיד הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא לַעֲשׂוֹת סוּכָּה לַצַּדִּיקִים מֵעוֹרוֹ שֶׁל לִוְיָתָן

“Gelecekte Kadoş Baruh Hu, tsadikim için Livyatan’ın derisinden bir Sukka yapacaktır.” (Bava Batra 75a)

Livyatan’ın eti insanın içine aldığı besin, derisi ise onu dışarıdan çevreleyen barınak olur. Sukka’nın mitsvası da bu ayrımı anlamaya yardımcıdır. İnsan Sukka’da yalnızca bir nesneyi kullanmaz; onun içine girer, orada yemek yer, dinlenir ve yaşar. Mitsvanın kapsadığı şey insanın tek bir hareketi değil, bütün bedeninin içinde bulunduğu yaşam alanıdır.

Burada birbirine bağlı iki soru ortaya çıkar. Bugün sınırlandırılmış olan güç gelecekte nasıl besin olacaktır? Ve neden bu gücün derisi insanı çevreleyen bir Sukka’ya dönüşecektir? Bu iki tasviri açıklayan Kabala dili, etkiyi alanla alınan etki arasındaki ilişkiyi inceler. Bu ilişki Or ve Kli kavramlarıyla ifade edilir.

Or, Kli ve çevreleyen ışık

Or, “ışık”, Tanrı’dan gelen manevi etkiyi; Kli, “kap”, bu etkiyi alıp belirli bir biçimde ortaya çıkarabilen yapıyı ifade eder. Kli yalnızca ışığın bulunduğu yer değildir. Aldığı ışığın nasıl açığa çıkacağını da belirler. Bu yüzden aynı etki, onu alan yapının durumuna bağlı olarak farklı ölçülerde ortaya çıkar. Bir şeyi duymakla onu kavrayıp hayatına yerleştirmek arasındaki fark, bu ayrımı düşünmeye yardımcı olur: İfade kişiye ulaşmıştır, fakat henüz onun anlayışının ve davranışının bir parçası haline gelmemiş olabilir.

Etz Hayim’de Kli’nin kendi yapısına uygun biçimde alabileceği ışık, ona hitlabşut, “giyinme”, yoluyla bağlanır ve Or Pnimi, iç ışık olarak işler. Kli’nin henüz bu biçimde içine alamadığı, fakat onunla ilişkisi devam eden ışık ise Or Makif, çevreleyen ışık olarak adlandırılır. “İçeride” ve “dışarıda” sözcükleri burada fiziksel mesafeden çok, Kli’nin ışığı alma biçimindeki farkı anlatır. Or Pnimi, Kli’nin kendi niteliği olarak işleyebilen; Or Makif ise onun mevcut kabul ölçüsünü aşan ışıktır.

Bu nedenle Kli’nin iki yönünden söz edilir. Pnimiyut ha-Kli, ışığın içinde yerleşip işleyebildiği iç yön; Hitsoniyut ha-Kli ise henüz içeri alınamayan ışıkla ilişkinin sürdüğü dış yöndür (Etz Hayim, Şaar 2, Anaf 1). İki yönün bulunmasının nedeni iki ayrı kap olması değil, aynı Kli’nin ışıkla iki farklı ilişki kurabilmesidir. Işığın tamamı içeride işleseydi Or Makif ayrımına gerek kalmazdı; Kli’nin henüz içine alamadığı hiçbir etkiyle bağı olmasaydı gelişmesinden de söz edilemezdi.

Kli’nin kabul gücü değişebilir. Etz Hayim, tikun öncesinde birbirinden ayrı ve yetersiz Kelim’in gelen ışığı taşıyamayarak parçalanmasını, yani Şevirat ha-Kelimi anlatır. Tikun sırasında Kelim birbirlerinin niteliklerini içerir, birbirlerine giyinir ve daha bütünlüklü bir düzen kurar. Böylece daha önce taşıyamadıkları ışığı alabilecek hale gelirler (Etz Hayim, Şaar 10, Perek 5). Değişen yalnız ışığın görünürlüğü değil, onu alacak yapının niteliğidir.

Maharal’ın Livyatan açıklamasıyla Ari’nin Kli öğretisi ayrı düşünce sistemlerinde geliştirilmiştir; fakat ikisinde de aynı temel sorun belirir: Güç vardır, fakat onu alabilecek yapı henüz hazır değildir. Rabbi Gerşon Hanoh Henih Leiner, Sod Yeşarim’de Livyatan ile Or Makif arasındaki bağı doğrudan ele alır. Livyatan, mevcut kavrayışın ötesinde bulunan ilahi bağlılığı gösterir. Livyatan’ın Sukka’sı da insanın henüz içine alamadığı ışığın onu kuşatmasını anlatır. Gelecekte bu bağ daha açık biçimde yaşanacaktır (Sod Yeşarim, Şemini Atseret 21).

Bu açıklamada Livyatan’ın gelecekteki seudası ve Sukka’sı farklı işlevler taşır. Besin, insanın içine alıp kendisine kattığı şeyi; Sukka, henüz bütünüyle içselleştirilemese de insanı kuşatan kutsallığı anlatır. Maşyah ve nihai tikunla ilişkilendirilen gelecekte Kelim’in daha yüksek bir kabul düzeyine ulaşması, bugün dünyayı aşan bu büyüklüğün tsadikim için nimete dönüşmesini mümkün kılar. Gelecek yalnız daha fazla ışık değil, o ışığı taşıyabilecek bir varoluş düzeni anlamına gelir.

Sukot’un yedi günü ve yedi Sefira

Sukka’nın çevreleyen kutsallığıyla yedi Uşpizin arasındaki bağı anlamak için Sefirot’un yapısı önemlidir. Sefirot, ilahi etkinin yaratılışta hangi düzen ve niteliklerle açığa çıktığını anlatır. Keter iradeyle, Hokhma bilgelikle, Bina ise anlayışla ilişkilidir. Hesed, Gevura, Tiferet, Netsah, Hod, Yesod ve Malhut bu düzenin yedi alt Sefira’sıdır. Bunlara midot da denir; verme, ölçü koyma, dengeleme, sürdürme, kabul etme, bağ kurma ve gerçekleşme gibi farklı işlevleri bulunur.

Bir Sefira yalnız kendi başına duran bir nitelik değildir; kendi içinde diğer Sefirot’un da düzenini taşır. Genel sıralamada onuncu olan Malhut’un da kendi on Sefira’sı vardır. Bu nitelikler birbirleriyle ilişkili, işleyen bir bütün halinde ele alındığında partzuf adı kullanılır. Malhut’un Nukva adıyla anlatılan partzufunda da Hesed’den Malhut’a uzanan yedi alt nitelik bulunur (Etz Hayim, Şaar 44, Perek 1).

Ari’nin Şaar HaKavanot’ta açıkladığı Sukot düzeninde Sukka’nın çevreleyen ışığı, Bina’nın İma, “anne”, adı verilen partzufundan gelir. İma’dan gelen hasadim, yaşatan ve iyilik olarak aktarılan ilahi etkilerdir. Bu etki, Nukva’yı çevreleyen ışık olarak düzenler; Sukka’da oturan İsrael de bu kutsallıkla kuşatılır (Şaar HaKavanot, Deruşei Hag HaSukkot, Deruş 4).

Beş hasadim önce Nukva’nın Hesed, Gevura, Tiferet, Netsah ve Hod niteliklerine yayılır. Altıncı aşamada bu etkiler Yesod’da toplanır; yedinci aşamada Malhut’a ulaşır. Böylece beş hasadimin etkisi yedi kabul aşamasında tamamlanır. Sukot’un yedi gününün neden Hesed, Gevura, Tiferet, Netsah, Hod, Yesod ve Malhut sırasıyla ilişkilendirildiği buradan anlaşılır. İlk beş gün nitelikleri düzenler, altıncı gün bunları birleştirir, yedinci gün ise alınan etkinin Malhut’ta tamamlanmasını ifade eder (Şaar HaKavanot, Deruş 3–4).

Sukot’un bir başka mitsvası olan lulav da bu düzenle bağlantılıdır. Lulav, palmiye dalıdır ve diğer üç türle birlikte alınır. Ari, lulavın alınması ve sallanmasını iç hasadimin gelişiyle; onunla yapılan çevre yürüyüşlerini ise ilgili çevreleyen hasadimle açıklar. Sukka ve lulav, Nukva’nın bir partzuf olarak hazırlanışının iki farklı yönünü oluşturur (Şaar HaKavanot, Deruş 3). Bunlar yedi günün soyut bir sayı tekrarından değil, ilahi etkinin nasıl alınıp düzenlendiğinden söz ettiğini gösterir.

Zohar, Sukka’yı Tsila diMeheimanuta, “emunanın gölgesi”, diye adlandırır. Burada emuna, insanın Tanrı’ya güvenerek ve O’na bağlı kalarak yaşamasıyla ilgilidir. İnsan Sukka’ya girdiğinde Şehina’nın onu kuşattığı, Avraam ile beş tsadikin onunla bulunduğu, David’in de bu sayıyı yediye tamamladığı anlatılır (Zohar, Emor, III, 103b). Vayikra 23:42’deki “Sukka’larda yedi gün oturun” buyruğu da Zohar’da Uşpizin’le ilişkilendirilir. Kaf HaHayim, onların günlere göre davet edilmesini aktarır (Orah Hayim 639:8).

Yedi Uşpizin, bu yedi niteliğin insan yaşamında nasıl görünür hale geldiğini de gösterir. Sefirotik sırayla misafirlerin ilişkisi şöyledir:

GünUşpizinSefiraİnsan yaşamındaki karşılığı
1AvraamHesedVermek ve açılmak
2YitshakGevuraSınır koymak ve ölçmek
3YaakovTiferetVerme ile ölçüyü birleştirmek
4MoşeNetsahDoğru yönü sürdürmek
5AharonHodKabul, tevazu ve hizmet
6YosefYesodToplamak, bağlamak ve aktarmak
7DavidMalhutAlmak ve görünür hale getirmek

Hesed, başkasına yönelip vermeyi başlatır; fakat birine verilen her şey onun için iyi olmayabilir. Gevura, neyin, kime ve ne ölçüde verileceğini belirler. Tiferet, verme isteğiyle doğru sınırı bir araya getirir. Avraam’ın misafirperverliği Hesed’i, Yitshak’ın kendini tutması Gevura’yı, Yaakov’un denge kurması Tiferet’i görünür kılar. Verme, ölçü ve denge birlikte işlemediğinde iyi niyet gerçek bir iyiliğe dönüşmeyebilir.

Netsah, doğru amacı güçlükler karşısında sürdürür. Hod, insanın kendi isteğini mutlaklaştırmamasını, kabulü, tevazuyu ve hizmeti mümkün kılar. Moşe Netsah, Aharon Hod ile ilişkilendirilir. Yesod önceki etkileri bir araya getirerek onları alacak olanla bağ kurar; Yosef bu toplama ve aktarma işlevini gösterir. Malhut ise alınanı somut bir gerçeklik haline getirir; David’in krallığı bu nitelikle ilişkilidir. Bir yardımın önce düşünülmesi, ölçülmesi, sürdürülmesi, doğru kişiye ulaştırılması ve sonunda fiilen gerçekleşmesi, yedi niteliğin birlikte anlaşılmasına yardımcı olur.

Tablodaki sıra Sefirot sırasıdır. Uşpizin’in tarihsel sıraya göre anıldığı geleneklerde Yosef, Moşe ve Aharon’dan önce gelir. Her iki düzende de aynı yedi kutsal misafir anılır; değişen, hangi sıralamanın esas alındığıdır.

Şefa Sukot sofrasında nasıl yaşanır?

İkinci HaRahaman’ın sözleri şimdi daha açık okunabilir. Yaşpia ile şefa aynı İbranice kökten gelir. “Yaşpia alenu şefa” denildiğinde Tanrı’dan üzerimize bereket akıtması istenir. “Mişiv‘a Uşpizin” ifadesi bu bereketi yedi tsadikle ilişkilendirir; “Zehutam tehe magen ve-tsina alenu” ise onların manevi liyakatinin üzerimizde kalkan ve siper olmasını ister. Burada söz edilen kutsallığın insan yaşamında yeri vardır: alınan iyiliğin insanın karakterinde ve davranışında karşılık bulması.

Zohar bu bağlantıyı Sukot sofrasında somutlaştırır. Uşpizin’in payı, yoksula ayrılan paydır. Kutsal misafirleri davet ettiği halde yoksula pay ayırmayan kişinin sofrasından Uşpizin’in ayrıldığı anlatılır (Zohar, Emor, III, 104a). Avraam’ın misafirperverliğini anmak, onun Hesed’ini davranışta sürdürmekle anlam kazanır. Aç olan insan dışarıda bırakılırken yalnızca kutsal misafirlerin adlarının söylenmesi yeterli değildir.

Zohar, kişinin önce kendi sofrasını hazırlayıp sonradan artanı vermesi yerine misafirin payını baştan ayırmasını vurgular. Bunun ölçüsü de kişinin gerçekten verebildiği kadardır. Devarim 16:17’deki “İş ke-matnat yado”, “herkes elinin verebildiği armağana göre”, buyruğu verme sorumluluğunu insanın imkanlarıyla birlikte ele alır. Hesed’in verme isteği ile Gevura’nın ölçüsü burada birbirini tamamlar. İyilik, hem başkasının ihtiyacını hem verenin sorumluluğunu gözeterek gerçekleşir.

Sukka’da insan çevreleyen kutsallığın içine girer; sofrada ise o kutsallık bir başkasına ulaşan iyiliğe dönüşür. Uşpizin’in yedi niteliği yalnız hatırlanan isimler olmaktan çıkar: insan verme, ölçme, dengeleme, sürdürme, tevazu gösterme, bağ kurma ve gerçekleştirme yoluyla bereketi hayatına yerleştirir. Sukot’un iç düzeniyle insanın ahlaki sorumluluğu bu noktada birleşir.

Livyatan duasının anlamı

Bereşit 1:21’de büyük tanninimler Elohim tarafından yaratılır ve yaratılış “iyi” diye nitelenir. Bava Batra 74b, Livyatan’ın gücünün dünya zarar görmesin diye sınırlandırıldığını anlatır. Bava Batra 75a’da aynı varlık gelecekte tsadikim için besine ve Sukka’ya dönüşür. Maharal, değişen koşulun dünyanın ve onu alacak olanların kapasitesi olduğunu açıklar. Sod Yeşarim ise Livyatan ile çevreleyen ilahi ışık arasındaki bağı kurar. Başlangıçta sınırlandırılan güç, tikunla birlikte alıcısını aşan bir tehdit olmaktan çıkar ve onunla yaşanabilecek bir nimete dönüşür.

Yedi Uşpizin bu öğretinin insan yaşamındaki yönünü açar. Sukka’nın insanı kuşatması, çevreleyen ışığı anlatırken, yedi midot alınan şefanın hangi niteliklerle davranışa yerleştiğini gösterir. Zohar’ın yoksula ayrılan pay üzerinde durması da bu yüzden önemlidir: Kutsallıkla çevrelenmek, o kutsallığı bir başkasına iyilik olarak ulaştırma sorumluluğundan ayrı değildir.

Birinci HaRahaman gelecekte Livyatan’ın derisinden yapılacak Sukka’da oturmayı, ikincisi yedi Uşpizin’in bereketini ister. Birinde insan bugün içine alamadığı kutsallıkla çevrelenmeyi, diğerinde bu kutsallığın kendi hayatında keduşa, tahara ve şefa olarak işleyebilmesini diler. Sukot’ta dua edilen gelecek ile bugün yerine getirilen mitsva aynı gelişmenin iki yönünü gösterir: Kli’nin, aldığı iyiliği taşıyabilecek ve dünyada ortaya çıkarabilecek hale gelmesi.

Başlıca Kaynaklar

  1. Tora ve Tanah: Bereşit 1:1, 1:20–22 ve 1:27; Vayikra 23:42; Devarim 16:17; İyov 3:8 ve 40:25–41:26; Tehillim 74:13–14 ve 104:26; Yesaya 27:1 ve 45:7.
  2. Raşi, Bereşit 1:21: tanninimin peşat açıklaması ve Livyatan deraşı.
  3. İbn Ezra, Bereşit 1:1: bara fiilinin kullanımları.
  4. Ramban, Bereşit 1:1 ve 1:21: ilk maddi temeller ve büyük tanninimin yaratılışı.
  5. Sforno, Bereşit 1:21: ilk tanninimleri meydana getirecek gücün verilmesi.
  6. Don Yitshak Abarbanel, Bereşit 1:21: hisseden nefeşin ilk yaratılışı.
  7. Malbim, Bereşit 1:1, 1:21 ve 1:27: yaratılışa verilen ölçü, beden, canlılık ve bara fiili.
  8. Bava Batra 74b: Rabbi Yohanan’ın tanninim açıklaması; Rav Yehuda’nın Rav adına aktardığı erkek ve dişi Livyatan öğretisi.
  9. Bava Batra 75a: Rabba’nın Rabbi Yohanan adına aktardığı seuda ve Livyatan’ın derisinden Sukka öğretisi.
  10. Maharal, Gur Aryeh, Bereşit 1:21: dünyanın taşıyabileceği düzey ve gelecekteki seudanın varlığı besleyen işlevi.
  11. Zohar, Emor, III, 103b: emunanın gölgesi ve yedi kutsal misafir.
  12. Zohar, Emor, III, 104a: Uşpizin’in payı, yoksulun sofraya katılması ve kişinin verebildiği ölçü.
  13. R. Hayim Vital, Etz Hayim, Şaar 2, Anaf 1: Or Pnimi, Or Makif ve Kli’nin iç ve dış yönleri.
  14. R. Hayim Vital, Etz Hayim, Şaar 10, Perek 5: tikun sırasında Kelim’in gelişmesi, birbirlerine giyinmesi ve ışığı taşıması.
  15. R. Hayim Vital, Etz Hayim, Şaar 44, Perek 1: genel düzende Malhut ve Nukva’nın kendi içindeki on Sefira.
  16. R. Hayim Vital, Şaar HaKavanot, Deruşei Hag HaSukkot, özellikle Deruş 3–5: İma’nın çevreleyen hasadimi, Nukva’nın yedi alt Sefira’sı ve lulav.
  17. Sidur Tefilat HaHodeş, Livorno dua metni, Birkat HaMazon’un Sukot için HaRahaman ekleri: Livyatan, yedi Uşpizin ve kalkan ile siper isteği.
  18. R. Gerşon Hanoh Henih Leiner, Sod Yeşarim, Şemini Atseret 21: Livyatan, Sukka, Or Makif ve gelecekte ilahi ışığın açığa çıkışı.
  19. R. Yaakov Hayim Sofer, Kaf HaHayim, Orah Hayim 639:8: Zohar’ın Uşpizin öğretisinin aktarılması, Uşpizin daveti ve gecelere göre sıralama.
Önceki Makale

Tanrı Değişmiyorsa Başka Bir Dünya Yaratabilir miydi?

Sonraki Makale

Tanrı’nın özü mü “iyi”dir, yoksa “iyi” Tanrı ...

0
Paylaşım
  • 0
  • +
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

İlgili Yazılar

  • Leha Dodi: Şabat Gelini, Şehina ve Malhut
  • Zohar’ın Gül Sembolü: Şoşana, Şehina ve Malhut
  • Dua, Şabat ve Mitsvaların Kabalistik Anlamı

İlgili Yazılar Yazarın Diğer Yazıları

  • İbranice harfler ve yazmayla İlahi İsimler ve Sefer Yetsira
    Sefirot ve Dünyalar

    İlahi İsimler, 22 İbrani Harfi ve Sefer Yetsira

    1 Ekim 2026
    Yazan Gökhan Duran
  • Sukkot Bayramı'nı neden kutluyoruz? kapak görseli
    Şabat ve Bayramlar

    Sukkot’u Neden Kutluyoruz? Sukka, Ananei HaKavod ve Güven

    5 Ekim 2017
    Yazan Gökhan Duran
  • Yaratılış Kitabı'nın ilk dört ayetinin Kabalistik bir yorumu kapak görseli
    Sefirot ve Dünyalar

    Bereşit 1:1–4: Yaratılışın İlk Ayetlerinin Kabalistik Yapısı

    7 Mart 2020
    Yazan Gökhan Duran
  • Ay ve Kadın kapak görseli
    Sefirot ve Dünyalar

    Ay ve Kadın: Yahudi Düşüncesinde Ay–Dişil İlişkisi

    25 Ağustos 2025
    Yazan Gökhan Duran
  • Yeruşalayim ve Şabat mumlarıyla Leha Dodi Şabat Gelini kapağı
    Dua ve İbadetŞabat ve Bayramlar

    Leha Dodi: Şabat Gelini, Şehina ve Malhut

    1 Ekim 2026
    Yazan Gökhan Duran
  • Hanuka Bayramı'nı Neden Kutluyoruz? kapak görseli
    Şabat ve Bayramlar

    Hanuka Bayramı’nı Neden Kutluyoruz?

    11 Aralık 2017
    Yazan Gökhan Duran

Leave a reply Yanıtı iptal et

  • Tora Göklerde Değildir: Yahudiliğin Epistemik Üstünlüğü kapak görseli
    Tanrı ve Vahiy

    Tora Göklerde Değildir: Yahudiliğin Epistemik Üstünlüğü

  • Tora'da Ölüm Cezası kapak görseli
    Halaha ve Mitsvalar

    Tora’da Ölüm Cezası

  • Chabad Psikolojisinin Yapısı ve Tanya’daki Benoni Modeli kapak görseli
    Modern Eser Çevirileri

    Chabad Psikolojisinin Yapısı ve Tanya’daki Benoni Modeli

Kabalat.com

  • Hakkımda
  • Yayın İlkeleri
  • Düzeltme Politikası
  • İletişim
  • Gizlilik
  • Çerez Politikası
  • ToraOku ↗