Ana Sayfa›Yahudi Düşüncesi›Tanrı ve Vahiy›Tanrı Konuşur mu? Tora’da İlahi Konuşma ve Vahiy

Tanrı Konuşur mu? Tora’da İlahi Konuşma ve Vahiy

8 Haziran 2018

2838

Tora boyunca Aşem’in “konuştuğu”, “söylediği”, “çağırdığı” ve Moşe’ye emir verdiği anlatılır. Bu dil vahyin gerçekliğini ifade eder. Fakat Yahudilik aynı zamanda Tanrı’nın bedensiz olduğunu öğretir. O halde “Tanrı konuştu” cümlesi ne demektir?

Soruyu çözmenin yolu iki yanlıştan kaçınmaktır. Birincisi, Tora’daki konuşma dilini insan konuşması gibi anlamak ve Tanrı’ya ağız, gırtlak, hava titreşimi ve ses telleri yüklemektir. İkincisi ise bedensel konuşmayı reddederken vahyin gerçekliğini de eritip “peygamber yalnız kendi zihninde bir ses üretti” noktasına gitmektir. Klasik Yahudi kaynakları bu iki uçtan da kaçınır.

Mişkan vahyin devam ettiği yerdir

Şemot’un sonunda Kevod Aşem — Aşem’in Onuru Mişkan’ı doldurur (Şemot 40:34–35). Vayikra hemen ardından “Aşem Moşe’ye seslendi” diye başlar. Mişkan’ın adlarından biri Ohel Moed — Buluşma Çadırıdır; Aşem burada Moşe’ye İsrael için emirlerini bildirir.

Şemot 25:22 bunu daha Mişkan kurulmadan önce açıkça söyler:

“Seninle orada buluşacağım; Kaporet’in üzerinden, Tanıklık Sandığı üzerindeki iki keruvun arasından, İsraeloğulları hakkında sana emredeceğim her şeyi seninle konuşacağım.”

Bu, Tora’nın kendi iddiasıdır: Moşe vahyi kendisi üretmez; Aşem ona konuşur ve Moşe aldığı sözü İsrael’e aktarır.

Bamidbar 7:89’daki sıra dışı ifade

Bamidbar 7:89, Moşe’nin Ohel Moed’e girdiğinde “iki keruvun arasından kendisine konuşan sesi” duyduğunu söyler. Ayetteki מִדַּבֵּר — middabber biçimi klasik yorumcuların dikkatini çekmiştir.

Raşi bu kelimeyi, sesin sanki “kendi kendine konuşuyor” biçiminde anlaşılması gereken özel bir yapı olarak açıklar: Moşe konuşmanın üreticisi değildir; konuşmayı işiten taraftır. Sforno da benzer biçimde, İlahi sözün Moşe’ye insanın karşısındaki başka bir insanın sıradan konuşması gibi indirgenmemesi gerektiğini vurgular.

Bu dil Tanrı’nın dudaklarla konuştuğunu kanıtlamaz. Fakat aynı ölçüde, vahyin Moşe’nin kişisel hayalinden ibaret olduğunu da söylemez. Tora’nın anlattığı olay gerçektir: Aşem iradesini Moşe’ye bildirir; Moşe onu alır.

Sinay vahyi neden belirleyicidir?

Şemot 19:9’da Aşem Moşe’ye, halkın O’nun Moşe ile konuşmasını işiteceğini ve böylece Moşe’ye güveneceğini söyler. Rambam, Hilhot Yesodei HaTora 8:1’de Moşe’ye inancın temelini bu ulusal tanıklıkta görür. İsrael, Moşe’nin vahiy iddiasını yalnız sonradan anlatılan mucizeler yüzünden kabul etmez; Sinay olayının içinde Aşem’in Moşe ile ilişki kurduğuna tanıklık eder.

Bu nedenle Yahudilikte vahiy peygamberin özel psikolojik tecrübesine indirgenmez. Moşe’nin aldığı Tora, İsrael’in topluca tanıklık ettiği Sinay vahyinin devamıdır.

Moşe’nin peygamberliği neden farklıdır?

Bamidbar 12:6–8 diğer peygamberlerle Moşe arasında açık bir ayrım kurar. Diğer peygamberlere rüya ve görüntü yoluyla vahiy gelirken Moşe için “ağız ağıza”, “açıkça, bilmecelerle değil” dili kullanılır. Rambam bu farkı sistematik hale getirir: Moşe’nin vahyi diğer peygamberlerin imgeleme aracılığına bağlı peygamberliğinden üstündür.

Bu üstünlük yine Aşem’in fiziksel bir ağızla ses çıkardığı anlamına gelmez. “Ağız ağıza” ifadesi aracısızlık, açıklık ve vahyin eşsiz derecesini anlatır.

Rambam: “Tanrı dedi” insan konuşması değildir

Rambam, Tanrı’nın bedensiz olduğu ilkesinden hareket eder. More Nevuhim I:65’te “söylemek”, “konuşmak” ve “ses” dilinin Aşem’e uygulanmasının insan konuşmasıyla aynı anlamda anlaşılamayacağını açıklar. İnsan konuşması bedensel organlar ve hava hareketi gerektirir; Aşem bunlardan hiçbirine sahip değildir.

Bu nedenle Tora’daki “Aşem dedi” ifadesi bağlama göre Tanrısal iradenin gerçekleşmesini, peygambere bilginin verilmesini veya yaratılmış bir ses aracılığıyla iletimin meydana gelmesini anlatabilir. Rambam vahyi reddetmez; Tanrı’ya beden yükleyen okuma biçimini reddeder.

Mişna Şerhi’nin on üç ilkesindeki sekizinci ilke de bunu korur: Tora Aşem’den Moşe’ye gelmiştir. Bunun nasıl gerçekleştiğini Moşe dışında hiç kimse bütünüyle kavrayamaz. “Konuşma” sözcüğü vahyin kaynağını bildirir; Aşem’in insan anatomisiyle konuştuğunu değil.

Keruvim arasındaki ses gerçek miydi?

Tora Moşe’nin sesi duyduğunu açıkça söyler. Bu, Aşem’in özünde fiziksel ses telleri bulunduğu anlamına gelmez. İlahi iradenin yaratılmış insana işitilebilir veya peygamberlik idrakine uygun bir biçimde ulaşması için yaratılmış ses kavramı klasik Yahudi düşüncesinde mümkündür.

Or HaHayim, Bamidbar 7:89’daki konuşmayı daha Kabalistik bir dilde yorumlar ve ilahi sözün yaratılmış bir aktarım biçimi kazanmasını anlatır. Bu, Rambam’ın felsefi açıklamasıyla aynı sistem değildir. İki kaynak aynı soruna farklı düşünce katmanlarından yaklaşır: Aşem’in özü bedensel değildir; fakat Aşem gerçekten vahyeder ve vahiy yaratılmış insana gerçek biçimde ulaşır.

Tanrı konuşur mu?

Evet. Tora’nın diliyle Aşem konuşur: iradesini bildirir, emir verir, peygamberlerine sözünü ulaştırır ve Sinay’da İsrael’e vahyini açığa çıkarır. Bu iletişim “uydurma” veya yalnız peygamberin kendi zihninin ürünü değildir.

Ama Aşem insan gibi konuşmaz. Konuşma organları, ses telleri ve hava titreşimi Tanrı’nın özüne ait değildir. Tora insan dilini kullanarak gerçek Tanrısal iletişimi anlatır. İletimin biçimi peygamberlik derecesine göre rüya, görüntü, yaratılmış ses veya Moşe’ye özgü daha doğrudan idrak biçimi olabilir.

“Tanrı konuştu” ile “Tanrı’nın fiziksel bir ağzı vardır” aynı cümle değildir. Yahudilik birincisini vahyin temeli olarak kabul eder, ikincisini kesin biçimde reddeder. Aşem gerçekten konuşur; fakat O’nun konuşması yaratılmış insan konuşmasına benzemez.