Yunus’un “Üç Gün Üç Gece” İşareti İsa’ya Uygulanabilir mi?

Matta 12:40’ta İsa’nın Yunus’u kendi ölümü ve gömülmesi için işaret olarak kullandığı anlatılır: Yunus nasıl “üç gün üç gece” büyük balığın içinde kaldıysa, İnsan Oğlu’nun da “üç gün üç gece” yerin bağrında kalacağı söylenir. Bu ifade Hristiyan yorumunda dirilişin Tanah’tan önceden bildirildiği bir işaret olarak sunulur.

Yunus kitabı Maşiah peygamberliği değildir

Yunus 2:1’de, Hristiyan numaralandırmasında 1:17’de, Yunus’un büyük balığın içinde üç gün üç gece kaldığı anlatılır. Bölümün kendi konusu Yunus’tur: Tanrı’nın görevinden kaçan peygamber denize atılır, kurtarılır, dua eder ve ardından Ninova görevine yeniden gönderilir. Metin “gelecek Maşiah da aynı biçimde ölecek ve dirilecek” demez.

Dolayısıyla Yunus ile İsa arasındaki bağlantı Tanah’ın açık Maşiah kehaneti değil, Matta’nın Yunus anlatısını İsa’nın hikâyesine tipolojik olarak uygulamasıdır. Daha sonraki bir metnin daha eski bir anlatıda benzerlik kurması, eski anlatıyı geriye dönük olarak yorumlamaktır; Yona kitabının kendi metni İsa’yı veya Maşiah’ın ölümden dirilişini haber vermez.

Yunus metinde ölüp dirilmiyor

Bu ayrım özellikle önemlidir. Yona kitabı Yunus’un büyük balığın içinde öldüğünü söylemez. Yunus orada dua eder, bilincini korur, Aşem’e seslenir ve balık onu karaya kusar. Şiirsel duasında Şeol, derinlik ve ölüm tehdidi imgeleri kullanması gerçek bir ölüm ve bedensel diriliş anlatısı oluşturmaz.

Bu nedenle “Yunus üç gün öldü ve sonra dirildi; böylece İsa’nın ölümü önceden bildirildi” cümlesi Yona’nın kendi anlatısı değildir. Matta’nın kurduğu benzerlik, kapalı yerde kalma ve ardından yeniden ortaya çıkma üzerinden geliştirilmiş Hristiyan tipolojisidir.

“Üç gün üç gece” ile Hristiyan kronolojisi

Matta’nın kullandığı ifade özellikle dikkat çekicidir: yalnız “üç gün” değil, “üç gün üç gece” der. Yaygın Hristiyan kronolojisinde İsa cuma günü gömülür ve pazar sabahı mezar boş bulunur. Modern saat hesabıyla bu üç tam gün ve üç tam gece değildir.

Fakat buradan hemen “ifade kesinlikle imkânsızdır” sonucu da çıkarılmamalıdır. Tanah, günleri modern 24 saatlik bloklar gibi saymak zorunda değildir. Ester 4:16’da “üç gün, gece gündüz” oruç istenir; 5:1’de Ester üçüncü günde kralın huzuruna çıkar. Bu örnek, eski Yahudi anlatımında kapsayıcı gün sayımının gerçek olduğunu gösterir. Dolayısıyla cuma–pazar aralığının “üçüncü gün” diye anlatılması dilsel olarak mümkündür.

Matta 12:40’ın Yunus’tan özellikle “üç gece” ifadesini de aktarması yine yorum gerektirir; bu yüzden Hristiyan yorum tarihinde farklı kronolojiler geliştirilmiştir. Ancak sonuç bu tartışmalı hesaba bağlı değildir: kronoloji Hristiyan lehine en geniş biçimde kabul edilse bile Yona kitabı Maşiah kehanetine dönüşmez. Kronoloji Hristiyan lehine en geniş biçimde kabul edilse bile Yona kitabı Maşiah kehanetine dönüşmez.

Asıl Maşiah testi bu değildir

Fakat daha temel sorun kronolojiden önce gelir. Yunus’un balığın içinde kalması, Tanah’ın Maşiah’ı tanımlamak için verdiği ölçütlerden biri değildir. Tanah gelecek Maşiah’ı Kral David’in evinden çıkacak insan kral olarak tanımlar; onun görevi İsrael’in sürgünlerini toplamak, Kral David’in evine ait krallığı yeniden kurmak, Tora düzenini güçlendirmek ve dünyada Aşem bilgisinin yayılmasına öncülük etmektir.

Bu nedenle cuma–pazar hesabının nasıl yapılacağı çözüme kavuşsa bile İsa’nın Maşiah olduğu kanıtlanmış olmaz. En fazla Matta’nın Yunus anlatısını İsa’nın ölümü ve dirilişi için nasıl kullandığı açıklanmış olur. Maşiah kimliği ise Yunus’taki zaman ifadesinden değil, Tanah’ın açık Maşiah görevlerinin gerçekleşmesinden belirlenir.

Sonuç

Yona kitabı İsa’nın ölümü ve dirilişi hakkında bir Maşiah kehaneti değildir. Yona ölmez; Aşem’e dua eder, kurtarılır ve görevine geri gönderilir. “Üç gün üç gece” ifadesinin kapsayıcı sayımla açıklanabilmesi de bu gerçeği değiştirmez. Matta, Yona’nın eski anlatısını İsa’ya tipolojik olarak uygular; bu uygulama Yona’yı geriye dönük olarak İsa kehanetine dönüştürmez.

İsa’nın Maşiah ölçütlerini neden karşılamadığına ilişkin ayrıntılı inceleme için İsa, Neden Mesih Değildir? makalesine bakınız.

Kaynaklar

Yona 1:17–2:11; Ester 4:16–5:1; İbn Ezra, Ester 4:16; Matta 12:38–40; 27:57–28:1; Yeşayahu 11:1–12; Yehezkel 37:21–28.