İsa, Neden Mesih Değildir?

İsa’nın Maşiah olup olmadığına karar vermek için önce “Maşiah” kelimesine hangi anlamın verileceği belirlenmelidir. Yahudilikte Maşiah, insanların günahları için ölen Tanrısal bir varlık değildir. David hanedanından gelecek insan kraldır; İsrael’in tarihsel kurtuluşunu gerçekleştirir, Tora düzenini yeniden kurar, sürgünleri toplar ve dünyayı Tanrı bilgisine yöneltir. Bu nedenle soru, İsa hakkında ne kadar güçlü bir inanç geliştirildiği değil, Tanah’ın Maşiah için verdiği ölçütlerin onun döneminde gerçekleşip gerçekleşmediğidir.

Rambam’ın ölçüsü: Maşiah kimliği gerçekleşmeyle doğrulanır

Rambam, Mişne Tora, Hilhot Melahim uMilhamotehem 11’de Maşiah öğretisini olağanüstü işaretlere değil, Tora ve peygamberlerin açık tarihsel hedeflerine bağlar. David Hanedanı yeniden kurulacak, Bet HaMikdaş inşa edilecek ve İsrael’in sürgünleri toplanacaktır. Rambam daha sonra olası Maşiah ile kesin Maşiah arasında açık bir ayrım yapar. David soyundan bir kral Tora’ya bağlı yaşar, İsrael’i Tora yoluna yöneltir ve Tanrı’nın savaşlarını yürütürse behezkat Maşiah, yani Maşiah olma kuvvetli ihtimaline sahip sayılır. Fakat ancak başarılı olup Bet HaMikdaş’ı yerinde inşa eder ve İsrael’in dağılmışlarını toplarsa Maşiah bevaday, kesin Maşiah olur.

Bu tanım Hristiyanlığın İsa için kurduğu ölçüden temelden farklıdır. Rambam’ın ölçütü “öldü, dirildiğine inanıldı ve ikinci kez geldiğinde geri kalanını yapacak” değildir. Maşiah’ın kimliği, Tanah’ın ona yüklediği görevin tarih içinde gerçekleşmesiyle doğrulanır.

İsrael’in sürgünleri toplanmalıdır

Devarim 30:3–5, Tanrı’nın İsrael’in sürgünlerini dünyanın uçlarından toplayıp ülkeye geri getireceğini bildirir. Yeşayahu 11:11–12 aynı geleceği, İsrael’in dağılmışlarının ve Yehuda’nın saçılmışlarının toplanması olarak anlatır. Yehezkel 37 de kuru kemikler ve iki değnek görümünü İsrael’in yeniden bir halk haline gelmesi, ülkesine dönmesi ve Davidî önder altında birleşmesiyle tamamlar.

İsa’nın yaşamı sırasında bu gerçekleşmedi. Yahudi halkı Roma egemenliği altındaydı; sürgünlerin dünya çapındaki toplanması olmadı. İsa’nın ölümünden birkaç on yıl sonra Yeruşalayim ve İkinci Tapınak yıkıldı, Yahudi siyasi düzeni daha da ağır bir felakete girdi. Bu sonucun “ikinci gelişte tamamlanacağı” söylenebilir; fakat Tanah Maşiah’ın görevini iki gelişe bölmez. Gerçekleşmemiş Maşiah ölçütlerini binlerce yıl sonraki ikinci bir gelişe ertelemek, Tanah’ın verdiği kimlik testini değiştirmektir.

Bet HaMikdaş ve Tora düzeni yeniden kurulmalıdır

Rambam’ın kesin Maşiah ölçütlerinden biri Bet HaMikdaş’ın yeniden inşasıdır. Yehezkel 37:26–28 gelecekteki barış antlaşmasını, İsrael’in ülkeye yerleşmesini ve Tanrı’nın Mişkanının onların arasında kalıcı biçimde bulunmasını aynı kurtuluş tablosunda birleştirir. Yeşayahu 2 de Siyon’dan Tora’nın çıkacağı, ulusların Aşem’in yollarını öğrenmek için Tanrı’nın Evi’ne yöneleceği bir geleceği anlatır.

İsa Bet HaMikdaş’ı kurmadı. İkinci Tapınak zaten onun doğumundan yüzyıllar önce ayaktaydı ve onun ölümünden sonra Roma tarafından yıkıldı. Hristiyanlık daha sonra korban ve kohenlik düzenini İsa’nın ölümüyle aşılmış bir sistem olarak yorumladı. Tanah’ın Maşiah tablosu ise Tora düzeninin ortadan kaldırılmasını değil, Siyon merkezli olarak yeniden işler hale gelmesini bekler. Rambam bunu açıkça Şemita, Yovel ve korban hükümlerinin yeniden uygulanmasıyla ifade eder.

Dünya Tanrı bilgisiyle dolmalıdır

Yeşayahu 11:9, Maşiah döneminin yalnız İsrael içinde bir yönetim değişikliği olmadığını söyler: “Yeryüzü, suların denizi kapladığı gibi Aşem bilgisinin bilgisiyle dolacak.” Rambam bu ayeti Maşiah çağının son tablosu olarak kullanır. Hilhot Melahim 12:5’te o dönemde savaş, kıtlık, kıskançlık ve yıkıcı rekabetin bulunmayacağını; dünyanın esas uğraşının Tanrı’yı bilmek olacağını açıklar.

İsa’nın yaşadığı dönemde dünya bu duruma gelmedi. Sonraki Hristiyan yüzyılları da küresel barışı, bütün insanlığın tek Tanrı bilgisi altında birleşmesini veya savaşın sona ermesini getirmedi. Dinin dünya çapında yayılması ile Tanah’ın tarif ettiği Maşiah çağının gerçekleşmesi aynı şey değildir.

Maşiah Davidî bir kraldır; Tanrı değildir

Tanah Maşiah’ı Tanrı’nın insan bedeni almış biçimi olarak tanımlamaz. Yehezkel 37, gelecekteki Davidî önderi Tanrı’nın kulu ve halkın nasisi olarak anlatırken Tanrı ayrıca “Ben onların Tanrısı olacağım” der. Mika 5’te gelecek hükümdar “Aşem’in gücüyle” hükmeder ve Aşem açıkça “onun Tanrısı” olarak adlandırılır. Bu dil kral ile Tanrı arasındaki ayrımı korur.

Hristiyan enkarnasyon öğretisi bu ayrımı başka bir teolojik sistem içinde yeniden yorumlar. Fakat Yahudi Maşiah beklentisini belirleyen soru, daha sonraki Hristiyan teolojisinin İsa hakkında ne söylediği değildir. Tanah’ın Maşiah’ı nasıl tanımladığıdır.

Ölmek, gerçekleşmemiş ölçütleri gerçekleştirmiş sayılmaz

Rambam aynı bölümde Bar Kohba örneğini özellikle öğretici biçimde kullanır. Rabbi Akiva ve kendi kuşağının büyük bilgeleri Bar Kohba’yı Maşiah adayı olarak gördüler. Öldürüldüğünde ise onun Maşiah olmadığı anlaşıldı. Bilgeler ondan mucize talep etmemişti; mesele görevini yerine getirip getirmemesiydi. Bu örnek Rambam’ın Maşiah ölçütünün mantığını gösterir: Maşiah iddiası kişisel bağlılık veya mucize anlatısıyla kesinleşmez. Tarihsel görev gerçekleşmelidir.

İsa için de aynı ölçü geçerlidir. Bet HaMikdaş’ı inşa etmedi, sürgünleri toplamadı, Davidî krallığı kurmadı, dünyayı savaşsız hale getirmedi ve evrensel Tanrı bilgisini gerçekleştirmedi. Bu nedenle İsa, Tanah’ın tarif ettiği Maşiah değildir.

“İkinci geliş” neden Tanah’ın ölçütünü değiştirmez?

Hristiyan cevabı genellikle İsa’nın ilk gelişinde günah için öldüğü, Maşiah’a ait siyasi ve tarihsel peygamberlikleri ise ikinci gelişinde tamamlayacağı şeklindedir. Bu görüş Tanah’ın Maşiah öğretisinden çıkmaz; “ikinci geliş” açıklaması, İsa’nın ilk gelişte gerçekleştirmediği Maşiah görevlerini geleceğe erteleyen Hristiyan teolojik eklemesidir. Fakat Tanah’tan İsa’nın Maşiah olduğuna kanıt sunarken kullanılamaz; çünkü Tanah Maşiah’ın önce gelip görevlerini gerçekleştirmeden öleceğini, sonra göğe çıkacağını ve binlerce yıl sonra yeniden dönerek esas Maşiah işlerini yapacağını söylemez.

Bir adayın ölçütleri gerçekleştirmemesi üzerine “gerçekleşmeyenlerin hepsi daha sonra gerçekleşecek” denirse, peygamberlik artık kimliği sınayan bir ölçüt olmaktan çıkar. Her başarısızlık geleceğe ertelenebilir. Tanah Maşiah’ın görevlerini iki ayrı gelişe bölen böyle bir model vermez. Maşiah’ın gelişi, Tanah’ta tarif edilen tarihsel dönüşümü meydana getirmesiyle bilinir.

Sonuç

İsa’nın Maşiah olmadığı sonucuna ulaşmak için Hristiyanların samimiyeti hakkında hüküm vermek veya her Hristiyan ayet yorumunu tek tek çürütmek gerekmez. Temel mesele daha basittir. Tanah ve klasik Yahudi hukuku Maşiah için ölçülebilir bir tarihsel görev tanımlar. Davidî krallığın yeniden kuruluşu, Bet HaMikdaş, sürgünlerin toplanması, Tora düzeninin yeniden işler hale gelmesi ve dünyada Tanrı bilgisinin egemen olması bu görevin parçalarıdır.

İsa bu görevleri gerçekleştirmedi; dolayısıyla Tanah’ın tarif ettiği Maşiah değildir. Gerçek Maşiah geldiğinde kimliği, yerine getirilmemiş vaatleri başka bir gelişe erteleyerek değil, Tanah’ın vaatlerini tarih içinde gerçekleştirerek belli olacaktır.

Kaynaklar

Devarim 30:3–5; Yeşayahu 2:1–4; 11:1–12; Mika 5:1–5; Yehezkel 37:21–28; Tsefanya 3:9.
Rambam, Mişne Tora, Hilhot Melahim uMilhamotehem 11:1, 11:3–4; 12:4–5.