44. İddia: Melkitsedek kohenliği gelecekte Levi kohenliğinin yerine geçecektir

İddia başlığının kaynak notları: ³³²

Hristiyan iddiası

“Therefore his Messiah-descendant would be a priest but not of the tribe of Levi, showing that Messiah was to bring in a new priesthood. Seeing that all records of genealogy were lost soon after the time of Jesus, it was impossible for the Levitical priesthood to operate after him, seeing that priests had to be able to prove their genealogy (Ezra 2:62). This all strongly suggests that Jesus of Nazareth was the Messiah who established a new priesthood and therefore a new covenant on his death.”

Cevap

Hristiyan yorum bu düşünceyi her yerde kelimesi kelimesine “Melkitsedek kohenliği Levi kohenliğinin yerini alacaktır” diye yazmaz; fakat kurduğu teolojik yapı tam bunu gerektirir. Tehillim 110:4’teki “after the order of Melchizedek” sözünden Levi dışı yeni bir kohenlik çıkarır. Ardından soy kayıtlarının İsa’dan kısa süre sonra kaybolduğunu, bu yüzden Levi kohenliğinin artık işleyemeyeceğini söyler ve İsa’nın ölümüyle “yeni bir kohenlik ve dolayısıyla yeni bir antlaşma” kurulduğu sonucuna ulaşır. Eski kohenlik artık işlemez, yeni kohenlik İsa ile başlarsa, Hristiyan yorumun sisteminde Melkitsedek kohenliği fiilen Levi kohenliğinin yerini almıştır.

Tanah’ın geleceğe ilişkin açık metinleri ise başka bir tablo çizer. Yeremya 33’te HaŞem önce David hakkında “David’in İsrael evinin tahtında oturacak bir adamı eksik olmayacak” der; hemen ardından “Levi kohenlerinin de önümde ola sunacak, minha yakacak ve her gün korban sunacak bir adamı eksik olmayacak” sözünü ekler (Yeremya 33:17–18). İbranice la-kohanim ha-Leviim, “Levi kohenleri” ifadesidir. Geleceğin David hanedanı ile Levi kohenleri aynı vaadin içinde yan yana durur. Maşiah beklentisinin krallık çizgisi yeniden yükselirken Levi kohenliği kaybolmaz.³³³

Yeremya aynı bağı daha da güçlendirir. Gündüz ile gece arasındaki düzen bozulabilirse, David’le yapılan beritin ve “Bana hizmet eden Levi kohenleriyle” olan bağın da bozulabileceğini söyler (Yeremya 33:20–22). Midraş Tanhuma bu ayetleri David’in soyu ile Aharon’un soyunu birlikte ele alarak aktarır. Gelecekte biri ötekini ortadan kaldırmaz; krallık ile kohenlik kendi yerlerinde devam eder.³³⁴

Malahi de gelecekteki arınmayı Levi üzerinden anlatır: “Levi oğullarını arıtacak, onları altın ve gümüş gibi saflaştıracak; onlar HaŞem’e doğrulukla minha sunanlar olacaklar” (Malahi 3:3). Buradaki kişiler Benei Levi, Levi oğullarıdır. Görevleri yalnız sembolik bir unvan taşımak değildir; HaŞem’e minha sunarlar. Yeruşalmi ayeti açıkça le-atid lavo, “gelecekte” diye yorumlar ve Levi kabilesinin arındırılmasını gelecekteki hizmetle ilişkilendirir.

Bu noktada Hristiyan yorumun tezi basit bir soruyla karşılaşır. Levi kohenliği İsa ile sona ermiş ve yerini Melkitsedek kohenliği almışsa, Malahi neden gelecekte Levi oğullarının arındırılıp yeniden hizmete hazırlanacağını söyler? Bir kurum tümüyle başka bir kurumla değişmişse, eski kurumun gelecekte saflaştırılarak yeniden göreve dönmesi beklenmez.

Yehezkel bunu daha da somut hale getirir. Gelecekteki mabedi anlatırken hizmet edecek kohenleri isimsiz bırakmaz: “ha-kohanim ha-Leviim benei Tsadok” — “kohenler, Leviler, Tsadok oğulları” (Yehezkel 44:15). Talmud bu ayeti kohenlerin Tanah’ta açıkça “Leviler” diye adlandırıldığı örneklerden biri olarak kullanır. Yehezkel’in geleceğinde Levi kohenliği geçmişin hatırası değildir. Tsadok soyundan kohenler mabedin içinde HaŞem’e yaklaşır, hizmet eder ve korban avodasını yürütür.³³⁵

Yeremya, Malahi ve Yehezkel birbirini tamamlayan üç ayrı çizgi verir. Yeremya David hanedanı ile Levi kohenlerinin geleceğini birlikte korur. Malahi Levi oğullarının gelecekte arındırılıp minha sunacağını söyler. Yehezkel Tsadok soyundan Levi kohenlerini gelecekteki mabedin içine yerleştirir. Hristiyan yorumun tezi doğru olsaydı bu çizginin ortadan kalkması gerekirdi. Peygamberlerin anlattığı şey ise kurumun yok oluşu değil, sürgün yüzünden kesintiye uğrayan mabed hizmetinin gelecekte yeniden var oluşudur.

Tora’daki kohenlik dili de aynı sürekliliği destekler. Pinhas hakkında “ona ve ondan sonraki soyuna berit kehunat olam”, devam eden kohenlik beriti verildiği söylenir (Bamidbar 25:13). Aharon’a ait kutsal paylarla ilgili olarak “berit melah olam”, ebedi tuz beriti ifadesi kullanılır (Bamidbar 18:19). Mekhilta deRabbi Yişmael, David krallığı ile Aharon kohenliğini karşılaştırırken Aharon’la yapılan beritin koşula bağlanmadığını vurgular ve bu ayetleri dayanak olarak getirir. Midraş Tehillim de Aharon seçildikten sonra kohenliğin onun çizgisine ayrıldığını Bamidbar 18:19 ve 25:13 ile açıklar.³³⁶

Hristiyan karşı görüşü Tehillim 110’u daha sonraki vahiy olarak okur ve Melkitsedek’e göre başka bir kohenlik ilan edildiğini ileri sürer. Fakat ayet Aharon oğullarının kohenliğinin biteceğini söylemez. Levi’nin mabed hizmetinden çıkarılacağını da söylemez. Daha önemlisi, Tehillim’den sonra gelen Yeremya, Yehezkel ve Malahi, Levi kohenliğini geleceğin içinde açıkça göstermeye devam eder. Daha sonraki peygamberlikler Hristiyan yorumun Tehillim 110’a yüklediği kurumsal değişimi doğrulamaz; Levi soyunu yeniden geleceğe yerleştirir.³³⁷

Melkitsedek’in Bereşit 14’te kohen olması da bu tabloyu değiştirmez. O, Sinay’dan ve Aharon’un seçilmesinden önce yaşamıştır. Melkitsedek’in kohenliği ile Aharon kohenliği aynı çağda kurulmuş iki rakip kurum değildir. Dahası, Nedarim 32b Melkitsedek’i gelecekte Levi’yi dışlayacak bağımsız bir kohenlik soyunun başlangıcı yapmaz. Tam tersine, kohenliğin Melkitsedek’ten sonra Avraam’a geçtiğini anlatır ve “o El Elyon’un koheniydi” sözünü “o kohendi, fakat soyu kohen olmadı” yönünde yorumlar. Böyle bir gelenekte Aharon oğullarına karşı sonsuza dek süren ayrı bir Melkitsedek soyu kurulmaz.³³⁸

Hristiyan yorumun öğretisi iki ayrı önermeyi tek cümle haline getirir. Tehillim 110’da Melkitsedek’e gönderme yapan kohenlik dili vardır. Bundan, Aharon-Levi kohenliğinin sona erdiği sonucu çıkarılır. Birinci önerme metinde vardır; ikinci önerme yoktur. Aradaki boşluğu Hristiyan teolojisi doldurur. Yeremya, Malahi ve Yehezkel ise bu eklemeye karşı açık bir gelecek resmi verir: Levi kohenleri, Levi oğulları ve Tsadok oğulları HaŞem’in hizmetinde kalır.

“yeni kohenlik” düşüncesi yalnız Tehillim 110’un tartışmalı bir yorumuna dayanmaz; peygamberlerin açık gelecek tasvirleriyle çatışır. Tanah’ın geleceğinde Melkitsedek kohenliği Levi’nin yerine geçmez. David’in krallığı yeniden yükselirken Levi kohenliği de vardır; Levi oğulları arındırılır; Tsadok oğulları gelecekteki mabedde HaŞem’e yaklaşır ve hizmet eder. Hristiyan yorum, Tehillim 110’daki Melkitsedek göndermesini önce bağımsız bir kohenlik kurumuna çevirir, sonra Hristiyan yerine geçme teorisini bu kuruma bağlar ve sonunda peygamberlerin gelecekte açıkça koruduğu Levi kohenliğini devreden çıkarır.³³⁹

Kaynaklar

332. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 3–5 ve 28–32. ↩

333. Kaynaklar: Yeremya 33:17–18; Yeremya 33:18. ↩

334. Kaynaklar: Yeremya 33:20–22; Midraş Tanhuma. ↩

335. Kaynak: Yehezkel 44:15. ↩

336. Kaynaklar: Bamidbar 25:13; Bamidbar 18:19; Midraş Tehillim; Mekhilta deRabbi Yişmael. ↩

337. Kaynaklar: Tehillim 110:4; Tehillim 110. ↩

338. Kaynaklar: Bereşit 14; Bavli, Nedarim 32b. ↩

339. Kaynak: Tehillim 110. ↩