45. İddia: Soy kayıtlarının kaybolması Levi kohenliğinin Tanrı tarafından sona erdirildiğini gösterir
İddia başlığının kaynak notları: 340
Hristiyan iddiası
“Seeing that all records of genealogy were lost soon after the time of Jesus, it was impossible for the Levitical priesthood to operate after him, seeing that priests had to be able to prove their genealogy (Ezra 2:62).”
Cevap
Hristiyan yorumun Melkitsedek üzerine kurduğu yeni kohenlik düşüncesi, sonunda tarihsel bir olaya bağlanır. İsa’dan kısa süre sonra soy kayıtlarının kaybolduğunu, kohenlerin görev için soylarını kanıtlamaları gerektiğini ve bu yüzden Levi kohenliğinin artık işlemez duruma geldiğini söyler. Ezra 2:62’yi buna dayanak yapar. Ardından tarihsel bir güçlükten teolojik bir sonuca geçer: eski kohenlik işleyemiyorsa İsa’nın yeni bir kohenlik kurmuş olması gerekir; yeni kohenlik de yeni antlaşmayı gösterir. Bu zincirin ilk halkası incelendiğinde, geri kalanının ne kadar büyük bir yük taşıdığı anlaşılır.
Ezra’nın anlattığı olay çok daha sınırlıdır. Babil sürgününden dönen Habaya, Hakots ve Barzillay oğulları ketavam ha-mityahasim (soy kayıtları) içinde kendilerini arar; kayıtları bulunmayınca kohenlik bakımından belirsiz bir duruma düşerler. Tirşata onların kutsalların en kutsalından yememelerini ve Urim veTumim aracılığıyla karar verecek bir kohen ortaya çıkıncaya kadar beklemelerini söyler (Ezra 2:61–63).341 Metindeki sıkıntı, Aharon kohenliğinin var olup olmadığı değildir. Tam tersine, o kohenlik geçerli olduğu için bu ailelerin ona gerçekten ait olup olmadığı önem kazanır.
Bir aile arşivindeki kayıp ile kurumun sona ermesi aynı şey değildir. Bir insanın kimlik belgesini kaybetmesi vatandaşlığı ortadan kaldırmaz; yalnız o statüyü kanıtlamasını güçleştirir. Ezra’daki davranış da buna benzer. Soy belirsizleşince Aharon soyuna ait ölçü terk edilmez, daha dikkatli uygulanır.342 Eğer anlatının anlamı gerçekten “eski kohenlik sona erdi” olsaydı, soy araştırmasının kendisi anlamsız olurdu.
Dahası, Ezra bütün kohenlerin soy kayıtlarının yok olduğunu söylemez. Sorun belirli ailelerdedir. Hristiyan yorum ise bu sınırlı olayı, daha sonra ileri sürdüğü çok daha geniş bir tarihsel iddiayla birleştirir: İsa’dan kısa süre sonra bütün soy kayıtları kaybolmuştur. Ezra 2 ne Roma döneminden söz eder ne İsa’dan ne de gelecekte bütün Yahudi soy kayıtlarının ortadan kalkacağını bildirir. Ayet, sürgünden dönen birkaç ailenin kayıtlarının bulunamadığını anlatır.
Kiduşin’deki rabbinik açıklama bu ayrımı daha da belirgin kılar. Rabbi Yose olaydan gedola hazaka, yani “yerleşik statünün gücü büyüktür” ilkesini çıkarır. Hazaka (yerleşik statü/karine), kişinin daha önce bilinen statüsünün belli sınırlar içinde devam etmesidir. Soy kayıtlarını bulamayan aileler bütünüyle kohen sayılmaktan çıkarılmaz; daha önce yararlandıkları bazı kohenlik hakları sürer, yalnız kesin soy gerektiren alanlarda sınırlandırılırlar. Talmud bunu harei atem be-hezkathem, “yerleşik statünüzde kalıyorsunuz” düşüncesiyle anlatır.343
Bu, Hristiyan yorumun “belge yoksa kohenlik de yoktur” çizgisinin Ezra ve Hazal’daki ayrıntıyı taşımadığını gösterir. Soyun önemi gerçektir. Fakat kohenlik yalnız elde taşınan bir kağıt kaydına indirgenmez. Yazılı kayıt eksik olduğunda şüphe ortaya çıkar, yetkiler daralabilir, yine de daha önce bilinen kohenlik statüsü bir anda yok olmaz.
Ezra 2:63’ün sonundaki ifade de aynı yöndedir: mesele, “Urim veTumim için bir kohen ortaya çıkıncaya kadar” askıda tutulur. Kayıt eksikliği yeni bir kohenliğin başladığına dair işaret değildir; çözümü beklenen bir belirsizliktir. Hazal, İkinci Bet HaMikdaş döneminde Urim veTumim’in işlemediğini bildikleri için bu sözü uzak geleceğe uzanan bir çözüm olarak ele alır; onu ölülerin dirilmesi ve David soyundan Maşiah’ın gelişi kadar geleceğe bırakılmış bir durumla karşılaştırır.344 Bu yorumda Aharon kohenliği ortadan kalkmaz. Çözülemeyen soy meselesi geleceğe bırakılır.
Soy kayıtlarının kaybolması, Tora’nın kohenlik hükümlerini yürürlükten kaldırmaz. İsa’dan sonraki dönemde bütün resmi kohen soy arşivlerinin kaybolduğunu düşünelim. Bir kurumun belirli tarihsel şartlarda fiilen uygulanamaması, HaŞem’in onu sona erdirdiği anlamına gelmez. Birinci Bet HaMikdaş yıkıldığında mizbeah, korbanlar ve mabed hizmeti de uygulanamıyordu. Bu, Tora’nın korban düzeninin başka bir dinle değiştirildiği anlamına gelmedi; İkinci Bet HaMikdaş kurulduğunda hizmet yeniden başladı. Tarih boyunca uygulanamayan bir mitsva ile yürürlükten kaldırılmış bir mitsva aynı şey değildir. İnsanların bir dönem kimin hangi soydan geldiğini kesin biçimde bilememesi de Tora’daki Aharon soyunu başka bir soya dönüştüremez.
Soy arşivi insanların bilgisidir; kohenliğin kime verildiğini bildiren berit ise Tora’nın sözüdür. İnsan bilgisindeki bir kayıp, Tora’nın cümlesini değiştirmez. Arşiv yanabilir, kayıt kesilebilir, bir ailenin soy zinciri belirsizleşebilir. Bunların hiçbiri Bamidbar’da Aharon ve Pinhas soyuna verilen kohenliği Melkitsedek adına yeni bir kuruma dönüştürmez. Bir belge eksikliği Tora’ya yeni bir kurum ekleyemez.
Üstelik Tanah geleceği anlatırken Levi’yi yeniden açıkça ortaya çıkarır. Malahi, gelecek arınma zamanında HaŞem’in Levi oğullarını arıtacağını ve onların HaŞem’e doğrulukla minha sunacağını söyler (Malahi 3:3). Yeruşalmi bu ayeti le-atid lavo (gelecekte) ifadesiyle Levi kabilesinin arınmasına bağlar.345 Gelecekte Levi’nin hizmete hazırlanması, Levi kohenliğinin daha önce İlahi bir kararla sona erdiği düşüncesiyle bağdaşmaz.
Yehezkel’in gelecekteki mabed tasviri daha da somuttur: “Ve-ha-kohanim ha-Leviim benei Tsadok” — “Kohenler, Leviler, Tsadok oğulları” (Yehezkel 44:15).346 Bunlar belirsiz bir ruhsal sınıf değildir; peygamber soy çizgisini adlandırır. Talmud da bu ayeti kohenlerin Tanah’ta açıkça “Leviler” diye anıldığı örneklerden biri olarak kullanır. Hristiyan yorumun tarih şemasında Levi kohenliği İsa’dan sonra işlemez hale gelir ve yerini başka bir kohenliğe bırakır. Yehezkel’in geleceğinde ise mabed hizmetini yine Levi içindeki Tsadok oğulları yürütür.
Yeremya aynı sürekliliği David hanedanıyla yan yana verir: “Levi kohenlerinden önümde ola sunacak, minha yakacak ve her gün korban sunacak bir adam eksik olmayacaktır” (Yeremya 33:18). İbranice la-kohanim ha-Leviim, “Levi kohenleri” der. Aynı bölümde David’in tahtı ile Levi hizmeti geleceğe ilişkin tek bir vaat dokusu içinde bulunur.347 Hristiyan yorumun soy kayıtlarından çıkardığı yeni kohenlik düzeni, peygamberlerin açık gelecek diliyle uyuşmaz.
Bu metinlerin sembolik olduğu söylenebilir. Fakat o zaman ölçü değişmiş olur. Ezra’daki soy kaydı literal tarih sayılır; Tehillim 110’daki şiirsel Melkitsedek sözü gerçek ve yeni bir kurum haline getirilir; Yeremya, Malahi ve Yehezkel’in gelecekte açıkça adlandırdığı Levi ise sembole dönüştürülür. Tanah böyle bir ayrım vermemektedir.348 Hangi metnin kurumsal, hangisinin sembolik sayılacağına önceden kabul edilmiş Hristiyan teolojisi karar vermeye başlar.
Aynı nedenle, “Tanrı kayıtların kaybolmasına izin verdiyse bu bir işaret olmalıdır” düşüncesi de yeterli değildir. Tanah kayıtların kaybolmasını Aharon beritinin sona ermesinin işareti yapmaz. Ne Ezra ne Yeremya ne Yehezkel ne de Malahi, soy arşivleri kaybolduğunda Aharon beritinin sona ereceğini ve Melkitsedek adına başka bir kohenliğin başlayacağını söyler. Tarihsel bir olaydan teolojik bir işaret çıkarılacaksa, o işaretin anlamını önce Tanah’ın kurması gerekir.
Ezra’da soy belirsizliği yeni kohenlikle çözülmez; yetki sınırlandırılır, mevcut ölçü korunur ve çözüm beklenir. Bu nokta Hristiyan yorumun kullandığı örneğin kendi mantığı açısından da belirleyicidir. Kayıt bulunamadığı için kohenlik ölçüsünden vazgeçilmez; tam tersine, ölçü var olduğu için kayıt meselesi ciddi hale gelir. Hristiyan yorum aynı olayı alıp karşı sonuca götürür: kayıt yoksa eski kohenlik bitmiş olmalıdır.349
Soy kayıtlarının kaybolması Levi kohenliğinin HaŞem tarafından sona erdirildiğini kanıtlamaz. Ezra 2 belirli ailelerin soy belirsizliğini anlatır ve tam da bu yüzden Aharon soyuna ait ölçüyü korur. Malahi gelecekte Levi oğullarının arınacağını, Yehezkel Tsadok oğullarının mabedde hizmet edeceğini, Yeremya ise Levi kohenlerinin gelecekte korban sunacağını söyler. Hristiyan yorum tarihsel bir arşiv kaybına Tanah’ın vermediği teolojik anlamı yüklemekte ve sonra bu anlamı geleceğe ilişkin peygamberliklerin üzerine yerleştirmektedir.
