47. İddia: Zeharya 3’te kirli giysiler içindeki kişi Maşiah’tır

İddia başlığının kaynak notları: ³⁶⁵

Hristiyan iddiası

“Zechariah 3 Zechariah 3 is a vision of Messiah in the presence of a number of Angels who ” stand by” (v.1,4).”

Cevap

Hristiyan yorum, Zeharya 3’ü Maşiah’ın görümü olarak okur. Kirli giysiler içindeki kişiyi Maşiah sayar; giysilerin değiştirilmesini ölüm ve dirilişle, melekler arasında yürüme vaadini de ölüm sonrası yüceltilmeyle ilişkilendirir. Fakat görümün kişisi tahmine bırakılmış değildir. İlk ayet onu adıyla ve göreviyle tanıtır: “Vayareni et Yehoşua ha-kohen ha-gadol” — “Bana Kohen Gadol Yehoşua’yı gösterdi” (Zeharya 3:1).³⁶⁶

Bu Yehoşua, yalnız sembolik bir görüm kişisi değildir. Hagay onu Zerubavel ile birlikte sürgün dönüşü döneminin önderi olarak anar: Yehuda valisi Zerubavel bir tarafta, Yehotsadak oğlu Kohen Gadol Yehoşua diğer taraftadır. Halk Bet HaMikdaş’ı yeniden kurmak üzere harekete geçtiğinde ikisi birlikte tarih sahnesindedir. Zohar da Zeharya’daki kişinin kimliğini açıklarken onu Yehotsadak oğlu Yehoşua olarak tanır. Bu nedenle görümün başlangıcında karşımızda isimsiz bir gelecek Maşiah’ı değil, bilinen bir Kohen Gadol vardır. Görümün sembolik dili tarihsel kimliği silmez; tam tersine, semboller o kimliğin çevresinde kurulmuştur.

Şatan onun sağında durur ve onu suçlar. HaŞem Şatan’ı azarlar. Yehoşua kirli giysiler içindedir; giysiler çıkarılırken ona “avonunu üzerinden kaldırdım” denir ve temiz giysiler giydirilir (Zeharya 3:4). Ardından başına temiz bir mitsnefet konur. Sonraki sözler de görevine ilişkindir: HaŞem’in yollarında yürür, O’nun görevini korursa evi yönetecek ve avluları gözetebilecektir.³⁶⁷ Baştan sona özne aynı kişidir: Kohen Gadol Yehoşua.

Sekizinci ayet gerçekten geleceğe açılan daha geniş bir anlam taşır: “Şema na, Yehoşua ha-kohen ha-gadol, ata ve-reeha ha-yoşevim lefaneha, ki anşei mofet hema; ki hineni mevi et avdi Tsemah.” Yani: “Dinle, Kohen Gadol Yehoşua, sen ve önünde oturan arkadaşların; çünkü onlar anşei mofet (işaret kişileri)dir. İşte kulum Tsemah’ı getiriyorum.”³⁶⁸ Hristiyan tipolojisi Yehoşua’yı gelecekteki kurtarıcıya işaret eden bir tip olarak okur; ayetin grameri ise Yehoşua ile Tsemah’ı ayırır.

Bir tarafta Yehoşua ve arkadaşları vardır; onlar işaret kişileridir. Öte tarafta HaŞem’in “getireceğim” dediği kul Tsemah vardır. HaŞem Yehoşua’ya “sen Tsemah’sın” demez. Horayot’taki rabbinik aktarım da aynı sıralamayı korur: önce “Kohen Gadol Yehoşua, sen ve arkadaşların”, sonra “işte kulum Tsemah’ı getiriyorum.” Bir işaret ile işaret ettiği şey aynı değildir. Bir yol levhası Yeruşalayim’i gösterebilir; fakat levhanın üzerindeki her özellik Yeruşalayim’e aktarılmaz. Yehoşua gelecekteki bir kurtarıcıya işaret ediyor olsa bile, kirli giysisi, suçlanması, arındırılması ve kohenlik görevinin her ayrıntısı o kişinin biyografisine doğrudan taşınamaz.

Hristiyan iddiası bu sınırı aşar. Yalnız “Yehoşua gelecekteki Maşiah’a işaret edebilir” demekle yetinmez; görümü Maşiah’ın kendi hayatı olarak okur ve Yehoşua’nın kirli giysilerini Maşiah’ın doğasına taşır.³⁶⁹ Oysa tipolojik bir bağlantı kabul edilse bile Zeharya, Yehoşua’nın her ayrıntısının gelecekteki kişide birebir karşılığı bulunduğunu göstermez. Zeharya bunu yapmaz.

Hristiyan yorumun kullandığı Yahudi yorum da özneyi değiştirmez. Raşi, Targum (Aramice çeviri-açıklama geleneği) adına 3:7’deki “bu duranların arasında sana yürüyüş yolları vereceğim” sözünü ölülerin dirilişiyle ilişkilendirir; Yehoşua’nın gelecekte serafim arasında yürüyeceğini aktarır. Fakat diriltilecek kişi yine Yehoşua’dır.³⁷⁰ Aynı Raşi peşat düzeyinde ayeti Yehoşua ve oğullarının gelecekteki kohenlik konumuyla da ilişkilendirir. Kaynakta diriliş bulunması, görümün öznesini Maşiah yapmaz.

Bu fark önemlidir. “Yehoşua diriltilecek ve serafim arasında yürüyecek” cümlesi ile “kirli giysili kişi aslında Maşiah’tır; Maşiah ölür, dirilir ve başka bir doğaya geçer” cümlesi aynı değildir.³⁷¹ Hristiyan yorum Yahudi kaynaktan gerçekten var olan bir unsuru alır, sonra o unsurun sahibini değiştirir.

Raşi’nin 3:8 açıklaması da bu noktayı keskinleştirir. “Kulum Tsemah” sözünü Maşiah olarak değil, Zerubavel ile ilişkilendirir; Zerubavel’in küçük durumda bulunduğunu, HaŞem’in onun büyüklüğünü filizlendireceğini ve mabedin yapımında ona başarı vereceğini anlatır. Buradan bütün Tsemah yorumlarının yalnız Zerubavel olduğu sonucu çıkmaz. Fakat Hristiyan yorumun seçici kullanımı açığa çıkar: 3:7’deki diriliş açıklamasını alır, fakat aynı yorumcunun Yehoşua’yı özne olarak tutan ve Tsemah’ı başka kişiye bağlayan devamını kendi Maşiah biyografisine taşımaz. Bir kaynağın tek cümlesini alıp o kaynağın aynı bölümde yaptığı özne ayrımını bırakmak, kaynağın gerçek anlamını taşımaz.

Zeharya’nın cümleleri sırayla okunduğunda kimlik çizgisi hiç kaybolmaz. 3:1’de Yehoşua vardır. 3:3’te kirli giysileri giyen Yehoşua’dır. 3:4’te suçu kaldırılan yine odur. 3:6–7’de HaŞem’in evini yönetmesi istenen kişi odur. 3:8’de ona adı ve göreviyle yeniden seslenilir; sonra “kulum Tsemah’ı getiriyorum” denir.³⁷² Hristiyan yorumun Maşiah saydığı kişi ile ayetin daha sonra getirileceğini söylediği Tsemah aynı cümlede ayrı tutulur.

Sanhedrin 93a’daki deraş da kirli giysileri gelecekteki Maşiah’a taşımaz. Gemara Yehoşua Kohen Gadoldan söz eder; kirli giysileri onun oğullarının kohenliğe uygun olmayan evlilikleri ve Yehoşua’nın buna yeterince karşı çıkmamasıyla ilişkilendirir.³⁷³ Bu açıklamada Hazal sembolik anlam üretirken metnin gerçek öznesini ortadan kaldırmaz. Sembolün sahibi Yehoşua olarak kalır.

Bir Hristiyan okuyucu “Yehoşua tarihsel kişidir ama Maşiah’ın tipidir” diyebilir. Böyle bir görüş, Hristiyan yorumun ilk iddiasını daraltır. Yehoşua’nın başka bir kişiye işaret etmesi, Zeharya 3’ün o başka kişinin biyografisini anlattığı anlamına gelmez. Tipoloji benzerliği gösterebilir; kimliği değiştiremez ve metinde bulunmayan ara halkaları üretemez. Kirli giysi neden Maşiah’ın insan doğası olsun? Giysinin çıkarılması neden ölüm olsun? Temiz giysi neden dirilmiş beden olsun? Melekler arasında yürüme neden Tanrısal doğaya geçiş olsun? Bu eşleştirmelerin her biri ayrıca kanıt ister. Zeharya ise kendi görümünde bunlardan hiçbirini açıklamaz.

Görüm kirli giysinin anlamını zaten kendi diliyle verir: Yehoşua’ya “avonunu üzerinden kaldırdım” denir. Avon (suç/günah), onun arınma ihtiyacını anlatır. Hristiyan yorum bu kişiyi doğrudan günahsız İsa yaparsa, ayetin Yehoşua’ya nispet ettiği avonu da açıklamak zorundadır. “Bu onun kendi suçu değil, insan doğasının kirliliğidir” denirse, bu bilgi yine ayete dışarıdan eklenmiş olur. Metin “insan doğanı kaldırdım” değil, “avonunu kaldırdım” der.³⁷⁴

Hristiyan yorumun Zeharya 3’te geleceğe dönük tipolojik bir boyut görmesi, yaptığı kimlik değişimini doğrulamaz. Yehoşua ve arkadaşları anşei mofet, yani işaret kişileridir; HaŞem ise Tsemah’ı getirecektir. İşaret ile işaret edilen kişi ayrıdır. Hagay Yehoşua’yı tarihsel Bet HaMikdaş önderi olarak tanır; Raşi’nin diriliş açıklamasında bile kişi Yehoşua’dır; Sanhedrin kirli giysileri onun kohenlik bağlamında açıklar.³⁷⁵

Hristiyan yorum, Zeharya’nın adını verdiği Kohen Gadol’u kaldırıp onun yerine önceden kabul edilmiş Hristiyan Maşiah’ını yerleştirir. Ardından Yehoşua’nın arınmasını, giysilerini ve gelecekteki yüksek konumunu İsa’nın ölüm-diriliş anlatısının parçaları haline getirir. Zeharya’nın yaptığı bu değildir. Tanah’taki tarihsel kişi ve görümün kendi açıklaması korununca, Hristiyan yorumun Maşiah biyografisi metnin içinden değil, metnin üzerine eklenen Hristiyan teolojisinden gelir.

Kaynaklar

365. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 4–6. ↩

366. Kaynak: Zeharya 3:1. ↩

367. Kaynak: Zeharya 3:4. ↩

368. Kaynak: Zeharya 3:8. ↩

369. Kaynak: Zeharya 3. ↩

370. Kaynaklar: Raşi; Targum. ↩

371. Kaynaklar: Raşi; Targum. ↩

372. Kaynaklar: Zeharya 3:1; Zeharya 3:3. ↩

373. Kaynaklar: Zeharya 3; Bavli, Sanhedrin 93a. ↩

374. Kaynak: Zeharya 3. ↩

375. Kaynaklar: Zeharya 3; Raşi, Zeharya 3 yorumu. ↩