48. İddia: Kirli giysilerin çıkarılması Maşiah’ın günahlı insan doğasından dirilmiş doğaya geçmesini gösterir
İddia başlığının kaynak notları: 376
Hristiyan iddiası
“Messiah was thus capable of failure; he had a change of nature, to that of Angels’, after first bearing the ” filthy” human nature. An Orthodox Jewish commentator has paraphrased the passage as, ” In the resurrection of the dead I will revive thee, and give thee feet walking among the Seraphim” – i.e. the Angels. That commentator was correct in reasoning that a change of nature from human to Divine involves death – the end of the sinful, human nature – and resurrection and transformation in order to exist in the new immortal nature.”
Cevap
Hristiyan yorum, Zeharya 3’teki giysi değişimini bir arınma sahnesinden çok daha ileri götürür. Kirli giysiler içindeki kişinin Maşiah olduğunu kabul eder; giysileri “kirli insan doğası” olarak açıklar; çıkarılmalarını ölümle, temiz giysiyi dirilmiş doğayla ve 3:7’deki melekler arasında yürüme vaadini ölümsüz, hatta İlahi bir doğaya geçişle ilişkilendirir. Bu yorumun sınanabileceği en iyi yer, görümün kendi sembolünü nasıl açıkladığıdır.
Giysiler çıkarılırken Yehoşua’ya şu söz söylenir: “Reeh, heevarti mealeha avoneha, ve-halbeş oteha mahalatsot” — “Bak, avonunu üzerinden kaldırdım ve sana temiz/değerli giysiler giydireceğim” (Zeharya 3:4).377 Avon (suç/günah) kelimesi sembolün anahtarını aynı cümlenin içinde verir. Melek “ölümlü doğanı kaldırdım” veya “bedenini kaldırdım” demez. Kirli giysinin çıkarılması, Yehoşua’nın avonunun kaldırılmasıyla açıklanır.
Bir sembol kendi açıklamasını verdiğinde, ondan başka bir anlam çıkarmak için ek kanıt gerekir. Bir insanın zincirleri çıkarılırken “borcunu sildim” denirse, zincirlerin borcu temsil ettiğini anlarız. Zeharya’da da kirli giysi ile avon arasındaki bağ doğrudan kurulmuştur. Hristiyan yorumun kurduğu zincir ise farklıdır: kirli giysi günahlı insan doğası olur; giysinin çıkarılması ölüm olur; temiz giysi dirilmiş beden olur; melekler arasında yürümek de ölümsüz veya İlahi doğaya dönüşür. Bu halkaların hiçbiri ayetin verdiği açıklamadan çıkmaz.
Sanhedrin 93a kirli giysileri Yehoşua’nın oğullarının kohenliğe uygun olmayan evlilikleri ve Yehoşua’nın buna yeterince karşı koymamasıyla ilişkilendirir. Gemara “Yehoşua gerçekten kirli giysiler mi giyerdi?” diye sorar ve görüntüyü ahlaki-kohenlik sorumluluğuyla açıklar.378 Bu deraş tek peşat açıklaması olarak sunulamaz; fakat kirli giysinin “insan olmak” anlamına gelmediğini çok iyi gösterir. Zohar, insanın kötü eylemlerinin ona kirli giysiler hazırladığını söyler ve Zeharya’nın “avonunu üzerinden kaldırdım” sözünü bu bağlamda aktarır. Reşit Hokhma da insanın davranışlarının ruhsal giysiler meydana getirdiğini, her avonun ruh üzerinde bir leke bıraktığını anlatırken aynı ayeti kullanır. Mistisizm sembolü genişletir, fakat temel bağı değiştirmez: kirlilik insanın varlık türü değil, eylemleriyle ilişkili ruhsal durumudur.
Bu yüzden Hristiyan yorumun kendi Maşiah öğretisiyle görüm arasında gerilim oluşur. Günahsız kabul edilen Maşiah doğrudan kirli giysili kişi ise, Zeharya neden ona avon nispet eder? “Bu kendi suçu değil, insanlığın günahıdır” denebilir; fakat ayet “İsrael’in avonunu üzerine aldın” veya “başkalarının suçunu taşıdın” demez. İkinci tekil kişiyle avoneha, “senin avonun” der.379 Başkalarının günahlarını taşıyan günahsız bir korbanın ölümü burada anlatılmamaktadır.
Giysinin çıkarılmasını ölüm saymak da görümün akışına uymaz. Yehoşua ölmez. Giysileri değiştirilir, başına temiz mitsnefet konur ve melek onunla konuşmayı sürdürür. Ardından HaŞem ona, “Eğer yollarımda yürür ve görevimi korursan, evimi yönetecek, avlularımı da koruyacaksın” der (Zeharya 3:7).380 Görümde cenaze, ölüm, mezar veya yeniden hayata dönüş sahnesi yoktur. Arınan kişi konuşmanın içinde kalır ve kohenlik görevine yöneltilir. Bunlar ölümden sonra başka bir varlık türüne geçmiş bir kişinin tasviri değil, arındırılmış Kohen Gadol’un mabed görevine ilişkin sözleridir.
Görümün hareketi bu nedenle ölümden dirilişe değil, suçlamadan arınmaya ve arınmadan hizmete gider. Kirli giysi çıkarılır; temiz kohenlik giysisi giydirilir; başına kutsal hizmetle ilgili başlık konur; sonra Bet HaMikdaş’ın düzenini koruması istenir. Tarihsel Yehoşua’nın göreviyle bütün ayrıntılar uyumludur.
3:7’nin sonundaki “Ve-natati leha mahalhim bein ha-omdim ha-ele” sözü daha yüksek bir vaat taşır: “Bu duranların arasında sana geçiş/yürüme yolları vereceğim.” Omdim (duranlar) klasik Yahudi yorumlarında melekler olarak açıklanabilir. Raşi’nin Targum adına aktardığı gelenek, Yehoşua’nın ölülerin dirilişinde serafim arasında yürüyeceğini söyler.381 Hristiyan yorumun alıntıladığı bu unsur gerçekten Yahudi kaynağında vardır. Fakat kaynağın söylediği şey ile Hristiyan yorumun çıkardığı sonuç aynı değildir.
Bir insanın melekler arasında yürümesi, onun melek veya Tanrı haline geldiği anlamına gelmez. Bir insan kralın sarayına kabul edilip krallar arasında yürüyebilir; bu, insan olmayı bırakıp krallık “doğasına” dönüştüğü anlamına gelmez. Şelah, Zeharya’daki mehaleh (ilerleyen/yürüyen) ile omed (duran) karşıtlığını insan ile melek arasındaki ruhsal farkı anlatmak için kullanır: melek belirli düzeyinde durur, insan ise yükselme imkanına sahiptir.382 Bu açıklama iki varlık türünü birleştirmez; ayırır. İnsan tam da insan olduğu için ruhsal olarak ilerleyebilir; melek ise kendi belirlenmiş düzeyinde “duran” olarak betimlenir. Hristiyan yorumun insanın melek doğasına geçtiği düşüncesi bu karşıtlığı ortadan kaldırır.
Radak çizgisinde de “duranlar” meleklerdir ve Yehoşua’nın ruhunun bedenden ayrıldıktan sonraki yüksek konumuna işaret eden bir açıklama yapılabilir. Yine Yehoşua melekler arasında bulunur; melek olmaz. Hristiyan yorum kaynakta bulunan “serafim arasında” konumunu önce “melek doğası”, sonra insandan İlahi doğaya geçiş haline getirir. Bu ikinci adım kaynaktan gelmez. Yahudi açıklama Yehoşua’ya yüksek bir yakınlık veya makam verebilir; Tanrısal öz kazandığını söylemez.
Tarihsel zemin de görümün anlamını destekler. Yehoşua ben Yehotsadak, Zerubavel ile birlikte Bet HaMikdaş’ın yeniden kuruluşunda görev alan Kohen Gadoldur; Ezra 5:2 ikisini birlikte mabedi inşa etmeye başlayan önderler olarak anar.383 Arındırılan Yehoşua’nın ardından HaŞem’in evini yönetmek ve avlularını korumakla görevlendirilmesi bu bağlama doğrudan oturur.
Yehoşua’nın daha sonraki Maşiah için tipolojik işaret olduğu düşünülse bile Hristiyan yorumun bütün eşleştirmeleri ortaya çıkmaz. Tipoloji, gerçek benzerliği taşıyabilir; metinde bulunmayan ayrıntıları üretemez. Kirli giysi avonla ilişkilidir. Ölüm anlatılmaz. Diriliş görümün içinde gerçekleşmez. Melekler arasında yürümek varlık türünün değiştiğini söylemez. İlahi doğa kavramı da ayette yoktur. Tipolojik okuma yapmak isteyen kişi, her benzerliğin metindeki dayanağını ayrıca göstermek zorundadır; yalnız Hristiyan anlatıdaki üç unsuru Zeharya’daki üç imgeyle eşlemek yeterli değildir.
Zeharya’nın kendi çizgisi tutarlıdır: kirli giysi avona karşılık gelir; giysinin çıkarılması avonun kaldırılmasıdır; temiz giysi arınmış Kohen Gadol’un kutsal hizmete yeniden uygun hale gelmesidir. Ardından Yehoşua’ya HaŞem’in yollarında yürümesi, mabedi yönetmesi ve avluları koruması söylenir. Melekler arasında bulunmaya ilişkin yüksek bir gelecek vaadi, onu İsa yapmadığı gibi insanlıktan Tanrısallığa dönüştürmez.384
Hristiyan yorum burada Tanah’tan bir ölüm-diriliş öğretisi çıkarmamaktadır. Önceden kabul ettiği Hristiyan anlatısındaki “günahlı insan doğası, ölüm, diriliş ve göksel doğa” sırasını Zeharya’nın “kirli giysi, giysi değişimi ve melekler arasında yürüme” imgelerine yerleştirir. Görümün kendi açıklaması korunduğunda bu eşleştirme dağılır. Zeharya 3 arındırılan Kohen Gadol Yehoşua’yı anlatır; Maşiah’ın insan doğasından İlahi doğaya geçtiğini değil.
