115. İddia: Devarim 17’deki görevliler yalnız yazılı Tora ayetini tekrar ediyordu
Hristiyan iddiası
“Their pronouncement is called ” the sentence of the law which they shall teach thee” (v.11) -i.e. all they were doing was reiterating the relevant parts of the Mosaic Law already existing.”
Cevap
Devarim 17 tarihte yaşamış her rabbinin her sözünü Tanrısal veya yanılmaz ilan etmez. Bir rabbinin İsa hakkında söylediği kişisel söz, sırf bir rabbi söyledi diye Tanah düzeyine çıkmaz. Devarim 17, belirli bir kurum ve belirli bir karar düzeni tarif eder.1347 Fakat bundan, o kurumun tek işinin Tora tomarında ilgili satırı bulup halka göstermesi olduğu sonucu çıkmaz.
Ayetin başlangıcı bunun nedenini gösterir. “Bir mesele yargıda senin için fazla güç olursa; kan ile kan arasında, dava ile dava arasında, yara ile yara arasında, kapılarında anlaşmazlık meseleleri olursa…” kişi HaŞem’in seçeceği yere çıkar. Orada kohenlere ve o günlerde bulunacak yargıca başvurur; onlar meseleyi bildirir, öğretir ve uygulanacak kararı söyler. Tora ardından bildirilen sözden sağa veya sola sapılmamasını emreder.1348 Sorun bir Sefer Tora’nın yerini bilmemek değildir. Sorun, bilinen Tora’nın zor bir olaya nasıl uygulanacağı konusunda çözülemeyen uyuşmazlıktır.
Bir hukuk metninde hırsızlık yasaktır yazmasıyla, önümüzdeki olayın hırsızlık olup olmadığını belirlemek aynı iş değildir. Mülkiyet kime aitti? Delil yeterli mi? Bir fiil iki hukuki kategoriye birden benziyor mu? İki ilke aynı olayda karşı karşıya geldiğinde hangisinin sınırı nerede başlıyor? Yazılı cümle değişmez; fakat olayın hangi cümlenin kapsamına girdiğini ayırmak düşünme ve karar ister. Devarim 17’nin “senin için fazla güç” dediği alan tam olarak budur.
İbranice fiiller de Hristiyan yorumun yalnız ayeti göstermek açıklamasına uymaz. Metin ve-yagidu lekha — “sana bildirecekler”; yorukha — “sana öğretecekler”; yomru lekha — “sana söyleyecekler” der.1349 Şir HaŞirim Rabba daha sonra tam bu dil farkına dikkat eder: ayetin Tora sana öğretecek değil, onlar sana öğretecek dediğini vurgular. Tora, “tomarda sana gösterecekleri satırı oku” demez. Hristiyan yorumun görevlinin belki de parmağıyla tomar üzerinde ilgili yeri işaret ettiği tasviri ayetin içinde yoktur. Bu, metne sonradan eklenen bir sahnedir.
Hazal’ın daha sonraki yorumu da bu yapıyı açıkça böyle anlar. Mişna Sanhedrin, merkezi mahkemeye kadar çıkan anlaşmazlığı anlatırken bilgenin “Ben böyle yorumladım, arkadaşlarım başka türlü yorumladı; ben böyle öğrettim, onlar başka türlü öğretti” diyebildiği bir durumu korur.1350 Tarafların elinde aynı Tora vardır. Sorun satırı bulmak değildir; aynı Tora’dan farklı hukuki sonuçlara ulaşmalarıdır. Bu, peşatın kendisi değildir; daha sonraki halakhik okuma katmanıdır. Fakat Yahudi geleneğinin Devarim 17’yi bir metin bulma hizmeti olarak anlamadığını açıkça gösterir.
Sifrei Devarim de merkezi mahkemenin sözünden sağa veya sola ayrılmama emrini ciddi bir bağlayıcılık diliyle açıklar. Aynı gelenek, Tora’dan çıkarılan kararlarla bilgelerin kendi koruyucu düzenlemelerini tek ve ayrılmaz bir kategori haline getirmez; farklı kaynak ve yetki katmanlarını ayırır.1351 Sözlü Tora, aktarılan hükümleri, metinden çıkarılan kararları ve bilgelerin düzenlemelerini kaynak ve yetki bakımından ayırır. Midraş Tannaim’in Devarim 17 açıklaması bile kamu için getirilen düzenlemeleri, on üç yorum ilkesiyle elde edilen sonuçları ve kişiden kişiye aktarılan gelenekleri birbirinden ayırmaya çalışır.1352 Aktarılmış gelenek, yorum, hermeneutik çıkarım, mahkeme kararı ve daha sonraki koruyucu düzenleme aynı şey değildir.
Yazılı bir Tora’nın somut hayatı bütünüyle kendi harfleri içinde listelememesi de olağan bir durumdur. Şabat’ta yasaklanan melahanın sınırları, göze göz ifadesinin zarar hukukunda nasıl uygulanacağı, tefillinin fiziksel ayrıntıları veya mülkiyet uyuşmazlıklarının bütün olasılıkları birkaç cümleyle sonsuz sayıda vakayı önceden sıralayamaz. Bir formülü yazmak ile formülün her yeni probleme nasıl uygulanacağını göstermek arasındaki fark gibidir. Öğretmen formülü değiştirmez; fakat öğrencinin yalnız formülü tekrar etmesi de çözüm değildir.
Bu yüzden Devarim 17’deki yargı yetkisini yeni vahiy ile eşitlemek de gereksizdir. Mahkeme “Tora’ya yeni bir kitap ekliyorum” demez. Verilmiş Tora içinde uyuşmazlığı çözer. Devarim 4:2’nin ekleme ve eksiltme yasağı ile Devarim 17’nin öğretme ve karar verme düzeni aynı Tora’da yan yana bulunur.1353 Birine uymak ötekini çiğnemek değildir. Tora’ya yeni bir mitsva eklemek başka şeydir; mevcut bir mitsvanın somut durumda ne gerektirdiğini belirlemek başka şeydir.
Bu ayrım görüldüğünde, iki yanlış seçenek ortadan kalkar. Birinci seçenek, “Kohen yalnız ayeti okudu; yorum diye bir şey yoktu” der. İkinci seçenek, “Yorum varsa rabbiler yeni vahiy icat etti” der. Devarim 17’nin kurduğu üçüncü alan daha yalındır: Tanrısal Tora verilmiştir; fakat zor olayların içinde onun yetkili biçimde öğretilmesi ve uygulanması için insan yargıçlara ihtiyaç vardır.1354
Nehemya 8’deki sahne de aynı temel ilişkiyi farklı bir düzlemde gösterir. Tora halka okunur; Leviler metni açıklar ve halkın okunanı anlamasına yardım eder.1355 Burada yazılı metnin varlığı açıklamayı gereksiz hale getirmez. Açıklama da metnin yerine başka bir Tora koymaz. Tora ile anlama faaliyeti birbirinin rakibi değildir.
Hristiyan yorumun dar itirazını yine de gereğinden fazla genişletmemek gerekir. Devarim 17 tek başına, bugünkü her rabbinin bütün sözlerinin eski Büyük Sanhedrin kararıyla aynı yetkiye sahip olduğunu kanıtlamaz. Ayrıca Sözlü Tora’nın her ayrıntısının tarihini tek ayetten çıkarmak da mümkün değildir.1356 Fakat Hristiyan yorumun bundan çıkardığı karşı sonuç daha da ileri gider: görevlilerin yorum yapmadığını, yalnız mevcut cümleyi tekrar ettiğini söyler. Ayetin zor mesele, anlaşmazlık, araştırma, öğretme, karar ve sağa-sola sapmama örgüsü bu indirgemeyi taşımaz.
Klasik Yahudi kaynaklarının kendi içindeki katmanlaşma da burada özellikle önemlidir. Mişna, Talmud, Sifrei, daha sonraki posekim (halakhik karar vericiler) ve yerel minhag (gelenek) aynı ağırlıkta değildir. Bir mahkeme kararıyla bir aggada (rabbinik anlatı ve öğreti), Sinay’a bağlanan gelenekle sonradan konmuş bir koruma, bir yorumcunun görüşüyle bütün İsrael’in kabul ettiği uygulama arasında fark vardır.1357 Hristiyan yorum bütün bu alanları Tora’da yazmayan her şey başlığında birleştirdiğinde, Yahudi hukukunun kendi sınıflandırmasını kaybeder.
Aynı nedenle, kohenlerin sözleri ancak yazılı ve ilham edilmişse bağlayıcı olabilir varsayımı da Devarim 17’den çıkmaz. Tora yargıca Tora’ya yeni cümle ekleme görevi vermemiştir; fakat onun kararına uyulmasını emretmiştir. Yargı yetkisi ile yeni kutsal metin üretme yetkisi aynı şey değildir.1358 Bir ülkenin anayasası mahkemeye karar verme yetkisi verdiğinde, mahkeme her kararında yeni anayasa yazmış olmaz. Fakat karar da yalnız anayasayı yüksek sesle tekrar etmek değildir.
Tora’nın kurduğu düzen böylece daha hassas görünür: kaynak yazılı Tora’dır; yetkili kurum onu korur, öğretir ve olaya uygular; kurumun kendi daha sonraki düzenlemeleri de kaynak türüne göre tanımlanır. Bu model rabbileri peygamber yapmaz ve her görüşü yanılmazlaştırmaz. Fakat Hristiyan iddiasının tersine, Devarim 17’yi yalnız tomarda doğru satırı bulma işlemi olarak okumaya da izin vermez.1359
En basit metinsel soru yeterlidir: Eğer yerel insanlar ayeti biliyor ve yapılacak tek şey o ayeti tekrar okumaksa, neden Tora anlaşmazlık çözülemediğinde ülkenin merkezi kurumuna çıkılmasını, orada araştırılmasını, onların öğretmesine göre davranılmasını ve o karardan sapılmamasını emretmektedir?1360 Devarim 17’nin dili, yazılı Tora ile yetkili yorum arasındaki bağı kurar. Her iki yetki katmanı kendi alanında işler.
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 51–55; Devarim 17 görevlilerinin yalnız mevcut Moşe Tora’sını tekrar ettiği iddiası. ↩
Devarim 17:8–12. ↩
Devarim 17:9–11: ve-yagidu lekha, yorukha, yomru lekha fiilleri; Şir HaŞirim Rabba’nın “onlar sana öğretecek” diline ilişkin açıklaması. ↩
Mişna Sanhedrin 11:2; asi bilgenin “ben böyle yorumladım, arkadaşlarım başka türlü” diye özetlenen uyuşmazlığı ve merkezi mahkemeye kadar çıkan karar süreci. ↩
Sifrei Devarim, Pisqa 154; merkezi mahkemenin sözüne uyma ve farklı rabbinik düzenleme katmanlarıyla ilgili açıklamalar. Karşılaştırma için Midraş Tannaim, Devarim 17; kamu düzenlemeleri, on üç yorum ilkesi ve aktarılmış gelenek ayrımları. ↩
Midraş Tannaim, Devarim 17; kamu düzenlemeleri, on üç yorum ilkesiyle elde edilen sonuçlar ve kişiden kişiye aktarılan gelenekler arasında kurduğu ayrımlar. ↩
Devarim 4:2 ile Devarim 17:8–12’nin aynı Tora içinde birlikte bulunması. ↩
Devarim 17:8–12; yargı yetkisi yeni bir Tanah kitabı üretme yetkisi değildir. ↩
Nehemya 8:1–8; Tora’nın okunması, anlamın açıklanması ve halkın okunanı kavraması. ↩
Devarim 17’nin daha sonraki rabbinik otorite tarihinin her ayrıntısını tek başına çözmediği; ayetin doğrudan merkez kurumla ilgili olduğu ayrımı. ↩
Sözlü Tora içindeki kaynak katmanlarının ayrımı için Mişna Avot 1:1; Mişna Eduyot 1:4–6; klasik halakhik literatürde Tora yasası, mahkeme kararı, deraşa ve rabbinik düzenlemelerin farklı statüleri. ↩
Devarim 17:10–12; bağlayıcı yargı kararının yeni peygamberlik veya yeni kutsal metin anlamına gelmemesi. ↩
Sifrei Devarim 153–154; Mişna Sanhedrin 11:2; Devarim 17’nin klasik Yahudi okumasında yorum ve uygulama kurumu. ↩
Devarim 17:8–12; özellikle zor mesele, araştırma, öğretme ve sağa-sola sapmama dizisi. ↩
