230. İddia: Devarim 17 sonraki rabbinik yorum otoritesini desteklemez; görevliler yalnız mevcut Tora’yı tekrar ediyordu
Hristiyan iddiası
“The quotation of Deut.17:8-13 is hardly proof that the views of modern Rabbis about Jesus should be accepted. It describes how in difficult cases the opinion of the High Priest and the priests on duty at the temple should be sought and obeyed. Their pronouncement is called ” the sentence of the law which they shall teach thee” (v.11) -i.e. all they were doing was reiterating the relevant parts of the Mosaic Law already existing.”
Cevap
Hristiyan yorumun eleştirdiği Yahudi savının sınırsız biçimi gerçekten savunulamaz. Devarim 17, bugün yaşayan herhangi bir rabbinin İsa hakkındaki her kişisel görüşünü Tanrısal vahiy yapmaz. Bir rabbinin söylediği her söz Sanhedrin kararı değildir; rabbinik görüş ayrılıkları gerçektir. Devarim 17’deki kohen veya yargıç da yeni bir Tora meydana getirme yetkisine sahip değildir. Bu sınırlamalar Devarim 17’nin doğru anlaşılması için gereklidir.2411
Fakat Hristiyan yorum bundan daha ileri gider. Ona göre eski görevlilerin temel işi mevcut Moşe Tora’sındaki ilgili hükmü halka tekrar etmekti; “sağa veya sola sapmayacaksın” sözü de görevlinin belki Tora tomarında doğru satırı göstermesi gibi anlaşılabilir. Sonraki rabbilerin kohen soyunu gösteremediğini, kendi aralarında ayrıldığını ve kararlarının yeni esinlenmiş Kutsal Yazı olarak kaydedilmediğini ekleyerek rabbinik yorum otoritesinin Devarim 17’ye dayanamayacağını söyler.2412
Ayetin kendi sahnesi bir okuma güçlüğü değil yargı güçlüğüdür. “Kan ile kan arasında, dava ile dava arasında, yara ile yara arasında” kişinin çözemediği bir mesele ortaya çıkar; kapılarda anlaşmazlık vardır. İnsan HaŞem’in seçeceği yere çıkar, “o günlerde bulunacak” kohenlere ve yargıca başvurur. Onlar ona “yargı meselesini bildireceklerdir.” Sonra Tora “sana öğretecekleri Tora’ya ve sana söyleyecekleri karara göre yapacaksın” der. Yorukha, yomru lekha ve yagidu lekha fiilleri öğretme, söyleme ve hükmü bildirme eylemleridir; yalnız yazılı satırı işaret etme değildir.2413
Sifrei Devarim 154 ayeti merkezi mahkemenin gerçek karar yetkisi olarak okur. “Onların öğrettiği Tora’ya göre” ve “söyledikleri yargıya göre” ifadelerini yükümlülükler olarak açıklar; “sağ veya sol” için kişi kendi gözünde sağın sol gösterildiğini düşünse bile kurulun kararına uyması gerektiğini söyler. Aynı Sifrei Tora sözleri ile divrei soferim arasında bazı sonuçlar bakımından ayrım yapar. Bu, sınırsız “her bilge sözü vahiydir” öğretisi değildir; fakat “görevli yalnız Tora satırını tekrar eder” modeli de değildir.2414
Sanhedrin geleneği bu kurumun neden gerekli olduğunu gösterir. Aynı Tora’yı bilen bilginler bir hükmün yorumunda ayrılabilir; mesele aşağı mahkemelerden başlayıp Büyük Mahkeme’ye kadar taşınır. Sanhedrin 88b’de merkezi kararın amacı İsrael’de anlaşmazlığın çoğalmasını engellemektir. Sorun kimsenin ayetin yerini bilmemesi değildir; aynı yazılı metnin somut olaya nasıl uygulanacağı konusunda anlaşmazlık bulunmasıdır.2415
Hristiyan yorumun kohen soyu itirazı da Devarim 17:9’un tamamını hesaba katmaz. Ayet “kohenler Levilere ve o günlerde bulunacak yargıca” der. Kohenlik ile yargıçlık aynı makam değildir. Devarim 16:18 de bütün kapılarda yargıçlar ve görevliler atanmasını emreder. Rabbinik yorum otoritesini “Aharon soyundan kohenlik makamının sonradan rabbilere geçirilmesi” şeklinde tanımlamak, Yahudi geleneğinin kendi kendisini tanımlama biçimi değildir. Avot 1:1’in verdiği çizgi bir kohen soyağacı değil, Tora aktarımı zinciridir.2416
Rambam, Hilhot Mamrim 1:1–2’de Devarim 17’yi üç alanı kapsayan merkezi otorite olarak açıklar: alınmış gelenek, Tora’nın yorum yöntemleriyle çıkarılan hüküm ve Tora’yı korumak için çıkarılan düzenlemeler. Aynı Rambam Tora’ya ekleme yasağını da korur. Böylece “yorum ve karar” ile “yeni İlahi vahiy” aynı şey değildir. Bir mahkemenin mevcut Tora’yı yeni bir olaya uygulaması için yeni bir Yeşaya kitabı yazması gerekmez.2417
Devarim 4:2’deki ekleme ve çıkarma yasağı ile Devarim 17’nin karar kurumu aynı Tora’nın içindedir. Bunlardan biri diğerini yok etmez. “HaŞem yeni bir mitsva vahyetti” demek başka şeydir; verilmiş mitsvanın karmaşık bir olayda ne gerektirdiğini belirlemek başka şeydir. Tora hem sınırı hem kurumu verir. Hristiyan yorum ikinciyi birinciye aykırı hale getirerek yargıcı yalnız metin okuyucusuna indirger.2418
en sağlam sonuç iki uçtan da kaçınır. Devarim 17 her çağdaki her rabbinin her kişisel görüşünü yanılmaz ve peygamberlik düzeyinde yapmaz. Bugünkü bir posekin konumu ile Lişkat HaGazit’teki Büyük Sanhedrin aynı değildir; rabbinik sistem deoraita (Tora kaynaklı) ve derabbanan (rabbinik), çoğunluk ve azınlık, kabul edilmiş karar ve tartışma arasında ayrımlar yapar. Fakat ayet aynı zamanda zor ve ihtilaflı meselelerde öğretip hüküm verecek bağlayıcı bir kurum kurar. Hristiyan yorumun “yalnız mevcut Tora’yı tekrar ediyorlardı” açıklaması bu fiilleri ve kurumun varlık nedenini karşılamaz.2419
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 52–53. Heaster modern her rabbinik görüşün Tanrısal otorite sayılamayacağı, eski yargıçların yeni Tora vahyetmediği ve rabbinik görüş ayrılıkları bulunduğu noktalarından hareketle Devarim 17’nin sonraki rabbinik yorum otoritesini desteklemediğini savunur. ↩
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 52–53. Heaster Devarim 17’deki yetkililerin esasen mevcut Tora’yı tekrar ettiğini, ‘sağa/sola sapmama’ ifadesinin Tora tomarındaki doğru hükmü gösterme anlamına gelebileceğini ileri sürer; kohen soyu, görüş ayrılıkları ve kararların Kutsal Yazı yapılmamasını da argümana ekler. ↩
Devarim 17:8–11. Davar la-mişpat, divrei rivot, yipale mimha; ardından ‘araştıracaksın’, ‘bildirecekler’, ‘öğretecekler’, ‘söyleyecekler’ fiilleri ve bağlayıcı karar gelir. Metin bir satır bulma problemi değil zor yargı meselesi tarif eder. ↩
Sifrei Devarim 154, özellikle 154:1–5. Büyük Bet Din’in hükmü, ‘öğretecekleri Tora’, ‘söyleyecekleri yargı’ ve ‘sağ veya sol’ ayrı yükümlülükler olarak açıklanır; kişinin kendi gözünde sağın sol olduğunu düşünse bile karara uyması öğretilir. Sifrei aynı zamanda Tora sözleri ile divrei soferim arasında ayrımlar da yapar. ↩
Mişna Sanhedrin 11:2; Bavli, Sanhedrin 88b. Aynı Tora’yı yorumlayan bilginler arasındaki anlaşmazlığın alt mahkemelerden Büyük Mahkeme’ye taşınması ve merkezi kararın anlaşmazlığın çoğalmasını engellemesi anlatılır. ↩
Devarim 17:9; 16:18. Tora kohenler/Leviler yanında ‘o günlerde bulunacak yargıç’tan da söz eder ve kapılarda yargıçlar atanmasını emreder; yargı otoritesinin tamamı Aharon soyuyla özdeş değildir. Avot 1:1 ise aktarım zincirini Moşe, Yehoşua, yaşlılar, peygamberler ve Büyük Meclis üzerinden anlatır. ↩
Rambam, Mişne Tora, Hilhot Mamrim 1:1–2. Büyük Bet Din’in otoritesi alınmış gelenek, Tora yorum yöntemleriyle çıkarılan hüküm ve koruyucu düzenlemeleri içerir; bunlar yeni peygamberlik kitabı yazmakla aynı şey değildir. ↩
Devarim 4:2; 17:8–13. Aynı Tora ekleme/çıkarma yasağını ve zor meselede yargıca uyma emrini birlikte verir; yeni İlahi emir eklemek ile mevcut Tora’yı somut olaya uygulamak ayrıdır. ↩
Devarim 17; Sifrei Devarim 154; Sanhedrin 88b; Rambam, Hilhot Mamrim 1:1–2. Devarim 17 her modern rabbinin kişisel görüşünü peygamberlik yapmaz; fakat yargıcı yalnız yazılı satırı tekrar eden kişi seviyesine de indirmez. ↩
