244. İddia: Yiftah’ın Tov ülkesinde sürgünde yaşaması İsa’nın gökte beklemesini simgeler
Hristiyan iddiası
“During his exile, Jephthah lived in the land of Tob, a word meaning spiritually good, joyful, gracious etc.- a fitting type of Heaven, where Jesus spends his exile after his initial rejection.”
Cevap
Yiftah’ın hikayesi gerçekten reddedilme ve geri çağrılma gerilimi taşır. Kardeşleri onu mirastan uzaklaştırır; Yiftah kaçar ve Erets Tov’a, Tov ülkesine yerleşir. Ammon savaşı başlayınca Gilad ileri gelenleri daha önce uzaklaştırdıkları adamı geri çağırır ve önderleri olmasını isterler. Hristiyan yorum bu yapıyı İsa’nın reddedilip gökte beklemesine, sonra sıkıntı zamanında İsrael tarafından geri çağrılmasına benzetir. Hristiyan yorum iki anlatıda reddedilme ve geri çağrılma motiflerini yan yana getirir; fakat yer adının kendisine yüklenen anlam metni aşar.2499
Tov İbranicede gerçekten iyi demektir. Fakat Şoftim 11’de sözcük bir yer adıdır: Erets Tov. Tanah başka yerde de Tov’u coğrafi ad olarak kullanır; Şemuel II 10:6 ve 10:8’de İş-Tov savaşçıları anılır. Bir toponimin sözlük kökünden “manevi olarak iyi, sevinçli, lütufkar; dolayısıyla gök” sonucu çıkarmak etimolojiyi peygamberliğe dönüştürür. Yer adı gökyüzü veya İlahi alem diye açıklanmaz.2500
Daha temel fark Yiftah’ın biyografisindedir. Yiftah ölmez, göğe çıkmaz ve başka bir varoluş alanında beklemez. Kardeşlerinden ayrıldıktan sonra Tov’da yaşayan bir savaşçı olarak hayatına devam eder. Gilad ileri gelenleri yanına gelir, onunla konuşur ve birlikte Mitspe’ye dönerler. Bu, aynı insanın aynı hayat içindeki sürgünü ve geri dönüşüdür. Hristiyan ikinci geliş öğretisindeki ölüm, diriliş ve göksel bekleyiş burada bulunmaz.2501
Şoftim anlatısındaki ortak motif, halkın kriz anında daha önce reddettiği öndere ihtiyaç duymasıdır. Bu motif Tanah’ın kendi içinde ahlaki anlam taşıyabilir. İnsanlar barış zamanında değersiz gördükleri birinin değerini sıkıntıda fark edebilirler. Fakat bu genel motif belirli bir gelecekteki kişiyi tanımlamaz. Aynı yapı Yosef, David ve başka figürlerde de farklı biçimlerde bulunur; yaygın bir motifin kimlik belirleme gücü bu yüzden sınırlıdır.2502
Yiftah’ın öyküsünün devamı da Hristiyan tipolojisinin seçmediği ayrıntılar taşır. Ammon kralıyla tarihsel-toprak tartışmasına girer, savaş eder, ağır bir adak sözü verir ve Şoftim’in trajik anlatısı bu sözün sonuçlarına yönelir. Metnin teolojik ilgisi Yiftah’ın gökte bekleyen Maşiah oluşu değildir. Tov ile gök arasındaki eşitlik çıkarıldığında geriye yalnız reddedilme ve geri çağrılma benzerliği kalır.2503
Hristiyan yorum, Yiftah anlatısındaki reddedilme ve geri çağrılma motifini Hristiyan iki-geliş şemasına uygular. Fakat kanıt düzeyine çıkarılamaz. Tov’un ‘iyi’ anlamıyla sesdeş olması onu gök yapmaz; Yiftah’ın Tov’a gidişi göğe yükseliş değildir; Gilad’a dönüşü ölümden sonraki ikinci geliş değildir. Şoftim’in tarihsel anlatısı Hristiyan şemasına benzetilmiştir. Şemanın kendisi metinde yazılı değildir.2504
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 37; Şoftim 11:1–11. ↩
Şoftim 11:3, 5; II Şemuel 10:6, 8. Tov Tanah’ta tarihsel-coğrafi bir yer adı olarak kullanılır. ↩
Şoftim 11:3–11. Yiftah Tov’da yaşar; Gilad ileri gelenleri onu oradan çağırır ve o fiziksel olarak onlarla geri döner. ↩
Şoftim 11:6–11; Bereşit 42–45; I Şemuel 22–24. Reddedilmiş veya dışlanmış kişinin daha sonra kurtarıcı rol kazanması Tanah’ta tek bir kişiye özgü değildir. ↩
Şoftim 11:12–40. Anlatının devamı Ammon’la savaş, tarihsel toprak iddiası ve Yiftah’ın adağı üzerinde yoğunlaşır. ↩
Şoftim 11:1–11. Metinde gök, diriliş, iki geliş veya Nasıralı İsa’ya ilişkin bir işaret bulunmaz. ↩
