17 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
90. İddia: Maşiah kehanetlerinin koşullu olması Tanrı’nın sözünü başarısız hale getirir
Bir peygamberin felaket uyarısı, insanlara davranışlarını değiştirme fırsatı verebilir. Uyarılan insanlar kötülükten döner ve felaket gerçekleşmezse, uyarı amacına ulaşmış olur. Peygamberin verdiği kesin bir vaatte ise neyin gerçekleşeceği, vaadin kendi sözleriyle belirlenir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir peygamberin felaket uyarısı, insanlara davranışlarını değiştirme fırsatı verebilir. Uyarılan insanlar kötülükten döner ve felaket gerçekleşmezse, uyarı amacına ulaşmış olur. Peygamberin verdiği kesin bir vaatte ise neyin gerçekleşeceği, vaadin kendi sözleriyle belirlenir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Maşiah’ın, yani Mesih’in nasıl geleceği İsrael’in davranışına bağlı olursa peygamberlerin anlattığı iki geliş biçiminden birinin hiç gerçekleşmeyeceğini söylerler. Haşem’in sözünün boşa çıkamayacağını gerekçe göstererek ikisinin de gerçekleşmesi gerektiğini savunurlar. Onlara göre İsa önce alçakgönüllü biçimde geldi. İsrael onu reddedince Daniel’de vaat edilen görkemli egemenlik ertelendi ve İsa’nın ikinci gelişine kaldı.
Tanah’ın Cevabı:
Yona, Ninova halkına kırk gün sonra kentin yıkılacağını duyurdu. Halk kötü yolundan döndü. Haşem halkın yaptıklarını gördü ve önceden bildirdiği yıkımı gerçekleştirmedi. Yona’nın kendisi, bu sonucun mümkün olduğunu baştan bildiğini söyler. Haşem merhametlidir ve felaketten vazgeçebilir. Kitap, kırk günlük uyarının daha sonraki bir tarihe taşındığını söylemez. O felaket gerçekleşmedi, çünkü uyarılan halk davranışını değiştirdi. Ninova’nın başka bir çağda yıkılması da kırk günlük uyarıyı yerine getirmiş olmaz. (Yona 3:4–10, 4:2)
Yeremya’da, elindeki kap bozulan bir çömlekçi görülür. Çömlekçi aynı kilden başka bir kap yapar. Haşem bu görüntüyü bir halka verilecek hükme bağlar. Bir ulusa yıkım bildirildiğinde, o ulus kötülüğünden dönerse Haşem felaketten vazgeçer. Bir ulusa iyilik bildirildiğinde de o ulus kötülüğe yönelip Haşem’i dinlemezse iyilik geri alınabilir. Bu yüzden Yehuda ve Yeruşalayim halkı, tam da felaket uyarısı verilirken davranışını düzeltmeye çağrılır. Uyarı, insanlara kurtulmak için neyi değiştirebileceklerini gösterir. Haşem’in sözü, halk yönünü değiştirdiğinde uygulanacak hükmü de kapsar. (Yeremya 18:1–11, 18:7–10)
Yehezkel aynı ayrımı tek bir insanın hayatında gösterir. Kötülük yapan birine öleceği bildirilse bile kötülükten döner ve çaldığını geri verirse yaşayacağı söylenir. Doğru bir insan haksızlığa döndüğünde ise geçmişteki doğruluğu onu korumaz. Devarim’de, Haşem’in adına konuştuğu halde sözü gerçekleşmeyen peygamber için bir ölçü konur. Yona’nın uyarısı bu ölçüye aykırı düşmez. Ninova’nın başına geleni değerlendirirken, Haşem’in Yeremya’da açıkladığı hüküm de hesaba katılır. Tehilim’in, Haşem’in sözünün sonsuza dek durduğunu söylemesi de o sözdeki şartı kaldırmaz. Rambam, peygamberin doğruluğunu sınarken felaket haberleriyle peygamber aracılığıyla bildirilen iyilik sözleri arasında ayrıca ayrım yapar: gerçekleşmeyen bir felaket uyarısı peygamberi yalancı yapmaz; bildirilen iyilik gerçekleşmezse gerçekleşmeyen bu vaat, peygamberlik iddiasını değerlendirmek için bir ölçü olur. (Yehezkel 18:21–24, 33:14–16, Devarim 18:20–22, Tehilim 119:89, 119:140)
Ninova halkının yaptığı değişiklik, Yona 3:8’de kötü yoldan ve şiddetten dönmek diye adlandırılır. Birkaç ayet sonra Haşem’in onları bu davranışları üzerinden değerlendirdiği belirtilir. Yehezkel’de de kötü kişi çaldığını iade edip adaletle yaşamaya başladığında önceki hüküm değişir. İki durumda da uyarı, kişiye ya da şehre yönünü değiştirme fırsatı verir. Yeremya 18:7–10’da Haşem’in açıkça bildirdiği düzen budur. (Yeremya 18:7–10).
Rambam, Mişna Yorumu’na Giriş’te peygambere kendisi için verilen iyilik sözüyle, onun insanlara şart belirtilmeden duyurduğu iyilik haberini de ayırır. Yaakov’un kendisine verilen güvenceye rağmen günahtan çekinmesi peygambere kendi hayatı için verilen güvenceye örnektir. Peygamberin halka ilettiği kesin iyilik haberi ise peygamberin sınanmasında kullanılır. Mişna Yorumu’na Giriş; Mişne Tora, Yesode HaTora 10:4
Tapınak konusunda bu ayrım peygamberliğin kendi cümlesinde görülür. Zekeriya, uzaktakilerin Haşem’in Tapınağının yapımına katılacağını söyledikten sonra halkın Haşem’in sesini dikkatle dinlemesi şartını koyar. Vayikra ise İsrael’in düşmanlarının ülkesinde bile bütünüyle yok edilmeyeceğini ve Haşem’in onlarla yaptığı antlaşmayı bozmayacağını bildirir. Yeremya da İsrael’in ulus olarak devamını güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlar. Aynı halkın bir iyiliğe kavuşması itaate bağlanabilirken antlaşmasının sürmesi güvence altına alınabilir. Tapınağın yıkımını Sinay antlaşmasının sonu saymak bu güvenceye aykırıdır. (Zekeriya 6:15, Vayikra 26:44–45, Yeremya 31:35–37)
İki geliş savı, Sanhedrin 98a’daki bir açıklamaya da dayanır. Orada Yeşaya’nın kurtuluş için kullandığı “vaktinde” ve “onu hızlandıracağım” sözleri, halkın durumuna bağlı iki ihtimal olarak ele alınır. Aynı anlayış, Daniel’in bulutları ile Zekeriya’nın eşek üzerindeki kralına uygulanır. Halkın durumuna göre iki ihtimalden biri gerçekleşecekse, bu iki ihtimalin ayrı tarihlerde birer kez yaşanması gerekmez. Üstelik açıklama, İsrael’in durumunu İsa’nın çarmıha gerilmesine bağlamaz. O bağı kurmak için daha baştan İsa’nın Maşiah olduğu kabul edilmelidir. Ardından aynı varsayım, onun ikinci gelişine kanıt olarak kullanılır. (Yeşaya 60:22, Daniel 7:13–14, Zekeriya 9:9–10)
Ninova bir felaket uyarısı aldı ve halkın dönüşüyle o uyarı amacına ulaştı. Daniel ise gelecekteki bir egemenliği görür. Daniel’de bulutlarla gelen kişi gökteki yargıcın huzuruna çıkarılır ve egemenlik alır. Zekeriya’daki alçakgönüllü kral uluslara barış duyurur. Dünya barışı ve David’in krallığı gerçekleşmediğinde bunları ikinci gelişe bırakmak, İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz. Haşem’in sözünü olduğu gibi kabul etmek, uyarının şartını da kesin vaadin ölçüsünü de korumayı gerektirir.
Tanah kaynakları · Yona 3:4–10 · Yeremya 18:7–10 · Vayikra 26:44–45 (Sefaria).
91. İddia: Ninova örneği gerçek koşulluluk değil yalnız ertelemedir
Yona, Ninova’ya kırk gün sonra yıkılacağını duyurdu. Halk kötülüğünü bırakınca şehir o felaketi yaşamadı. Nahum ise başka bir zamanda aynı şehir için yıkım bildirdi. Bu iki uyarıyı karşılaştırırken her birinin hangi davranışa ve hangi zamana bağlandığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yona, Ninova’ya kırk gün sonra yıkılacağını duyurdu. Halk kötülüğünü bırakınca şehir o felaketi yaşamadı. Nahum ise başka bir zamanda aynı şehir için yıkım bildirdi. Bu iki uyarıyı karşılaştırırken her birinin hangi davranışa ve hangi zamana bağlandığına bakılır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yona’nın uyarısında açıkça bir şart bulunmadığına dikkat çekerler. Onlara göre halkın tövbesi yıkım hükmünü kaldırmadı, yalnızca ileri bir tarihe erteledi. Nahum’un da Ninova’nın yıkılacağını söylemesini buna kanıt gösterirler. Aynı düşünceyi Daniel’in görkemli egemenlik vaadine uygularlar. İsrael’in İsa’yı reddetmesinin bu vaadi ortadan kaldırmadığını ve egemenliğin İsa’nın ikinci gelişinde kurulacağını savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
“Kırk gün daha, Ninova yıkılacak.” Yona’nın duyurduğu sözde süre de bellidir, felaket de. Ninovalılar bu uyarıya inanınca kral tahtından kalkıp pişmanlığını göstermek için kaba kumaştan bir giysi giydi. Herkesin kötü yolundan ve işlediği şiddetten dönmesini istedi. Haşem, halkın davranışını değiştirdiğini görünce bildirdiği felaketten vazgeçti. İbranice ayet, וְלֹא עָשָׂה, yani “onu yapmadı” diye biter. Hükmün değişmesine neyin yol açtığı da açıktır. Halk kötülüğü bırakmıştı. Bu sonucu erteleme saymak, “yapmadı” sözüne ayette bulunmayan bir “henüz” ekler. (Yona 3:4–10)
Yona’nın kendisi, neden başta Tarşiş’e kaçmaya kalktığını bu olaydan sonra açıklar. Haşem’in merhametli olduğunu, öfkesinin çabuk alevlenmediğini ve felaketten vazgeçebildiğini biliyordu. Kitabın sonunda Haşem, peygamberin kendi dikmediği bir bitkiye acıdığını hatırlatır ve Ninova’daki insanlara ve hayvanlara neden acımaması gerektiğini sorar. Bir şehrin kırk gün sonra hala ayakta olması, tek başına uyarının nasıl işlediğini göstermezdi. Yona’nın kitabı ise Ninova’nın kurtulmasını hem halkın dönüşüne hem Haşem’in merhametine bağlar. (Yona 4:2, 4:10–11)
Ninova’daki oruç ve çul, şehrin yaptığı dönüşe eşlik eder. Yona 3:10, Haşem’in baktığı şeyi daha dar biçimde belirtir: Halkın işlerine ve kötülükten dönmüş olmalarına. Bu ayrıntı, felaketin neden gerçekleşmediğini gösterir. Şehir, kırk günlük süre sonunda hükme yol açan şiddeti bıraktığı için esirgenir. (Yona 3:8–10).
Uyarının cümlesinde “eğer” geçmemesi bu bağı ortadan kaldırmaz. Yeremya’da Haşem, bir ulusa sökülüp yıkılacağını bildirdiğinde o ulus kötülüğünden dönerse felaketten vazgeçeceğini söyler. Haşem tersini de açıklar. Bir halka iyilik bildirildiğinde o halk kötülüğe döner ve Haşem’i dinlemezse bildirilen iyiliği yitirebilir. Haşem’in sözüne sadakat, yalnız felaket cümlesini alıp o felaketin hangi durumda uygulanacağını bildiren sözü bir kenara bırakmakla sağlanmaz. Ninova’daki uyarı amacına ulaştı. Halk, kendisini yıkıma götüren davranışı bıraktı ve Haşem şehri o felaketten esirgedi. (Yeremya 18:7–10)
Nahum’un da Ninova’ya yıkım bildirmesi bu sonucu değiştirmez. Nahum, şehri kan dökmekle, yalanla ve yağmayla suçlar. Verdiği hüküm, Yona’nın kırk günlük uyarısına yeni bir tarih vermez. Nahum, verdiği yıkım haberini şehrin o sırada sürdürdüğü kötülüğe bağlar. Ninova’nın daha sonra yıkılması, Yona’nın verdiği kırk günlük sürenin içinde yıkıldığı anlamına gelmez. Tanah aynı şehir hakkında iki ayrı durumdan söz eder. Birinde halk şiddetten döner ve kurtulur. Diğerinde süren kötülük yüzünden şehir hakkında yıkım hükmü verilir. (Nahum 2–3)
Talmud’un Sanhedrin 89b bölümü, Yona’nın “altüst olacak” sözünü şehrin yıkılması veya halkın davranışının kökten değişmesi olarak okur. Bu yorumda da geleceğe bırakılmış bir yıkım yoktur. Sanhedrin 98a’da, halkın durumuna bağlı olarak bulut veya eşek tasviri ele alınırken de iki seçenek art arda gelecek olaylar olarak verilmez. İki sonuçtan hangisinin yaşanacağını halkın davranışı belirler. Bu yüzden her ikisinin de gerçekleşmesi gerekmez. Yona’nın kitabındaki kırk günlük uyarı bunun nedenini zaten gösterir. Şart değiştiğinde beklenen sonuç da değişebilir. (Yona 3:4–10, Daniel 7:13–14, Zekeriya 9:9–10)
Ninova’ya verilen hüküm, Daniel’in gördüğü egemenliğe ikinci bir tarih koymaz. Daniel’de bulutlarla gelen kişi yeryüzüne dönmek üzere yola çıkmaz. Gökteki yargıcın huzuruna çıkarılır ve egemenlik alır. Zekeriya’da eşek üzerinde gelen kral uluslara barış duyurur. Yeremya, David soyundan gelecek kralın günlerinde İsrael’in ülkesinde güvenle yaşayacağını söyler. Bu vaatlerin taşıdığı ölçü, barışın kurulması ve halkın ülkesine dönmesidir. Ninova’da bir felaketin kaldırılması, İsa’nın gerçekleştirmediği bu işleri ikinci bir gelişe aktarmak için gerekçe olamaz. (Yeremya 23:5–8)
Tanah kaynakları · Yona 3:4–10 · 4:2 · 4:10–11 · Yeremya 18:7–10 · Nahum 2–3 · Daniel 7:13–14 · Zekeriya 9:9–10 · Yeremya 23:5–8.
113. İddia: Yahudiler İsa’dan sonra Maşiah anlayışını değiştirdi
Tanah, David’in soyundan gelecek bir kralı ve o kralın döneminde halkın yaşayacağı değişimi birlikte anlatır. Bu nedenle bir metin adil bir yönetimden, halkın ülkesine dönmesinden veya insanların içten değişmesinden söz ettiğinde, bunların beklenen kralla ilişkisi metnin kendi cümlelerinden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, David’in soyundan gelecek bir kralı ve o kralın döneminde halkın yaşayacağı değişimi birlikte anlatır. Bu nedenle bir metin adil bir yönetimden, halkın ülkesine dönmesinden veya insanların içten değişmesinden söz ettiğinde, bunların beklenen kralla ilişkisi metnin kendi cümlelerinden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’dan önce Yahudilerin Maşiah’ı, yani Mesih’i belirli bir kişi olarak beklediğini söylerler. İsa kabul edilmeyince sonraki hahamların bu beklentiyi bir düşünceye, bir simgeye ya da kişisiz bir kurtuluş çağına dönüştürdüğünü ileri sürerler. Yeşaya’nın acı çeken kulunu İsrael olarak okumayı da bu değişime örnek gösterirler.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah’ta Maşiah’tan beklenen işler Hristiyanlıktan önce yazılıydı. Haşem, David’e kendi soyundan gelecek bir hükümdarın tahtını sağlamlaştıracağını vaat eder. Yeremya o aileden çıkacak kralın ne yapacağını da söyler. Kral ülkede adaleti sağlayacak, onun günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael halkı güven içinde yaşayacaktır. Halkın kendi toprağına dönmesi de aynı vaadin içindedir. Bu görevler, İsa’yı değerlendirmek için sonradan ortaya konmuş şartlar değildir. Yahudilerin Maşiah’tan bunları istemesi, Yeremya’nın vaat ettiği kralı beklemelerinden kaynaklanır. Şemuel Bet 7:12–16, Yeremya 23:5–8.
Halkın ülkesine dönmesiyle kimin başa geçeceği, Yehezkel’de aynı olayın iki parçasıdır. Haşem dağılmış İsrael’i toplayıp ülkede tek ulus yapacağını söyler. Ardından “Kulum David onların kralı olacak ve hepsinin tek çobanı olacak” der. Halk O’nun hükümlerine uyacak, kutsal yer de aralarında bulunacaktır. Zekeriya’da Siyon’a gelecek kralın barışı uluslara duyurması, Yeşaya’da ise David’in babası Yişay’ın soyundan gelen hükümdarın yoksullar için adaletle hükmetmesi aynı beklentiyi tamamlar. Savaşın araçları ortadan kaldırılacak, Haşem’in bilgisi dünyayı dolduracak, İsrael’in kovulmuşları ve Yehuda’nın dağılmışları toplanacaktır. Bir kralın gelişi ile onun döneminde yaşanacak değişim, bu vaatlerde birbirine bağlıdır. Yehezkel 37:21–28, Zekeriya 9:9–10, Yeşaya 11:1–12.
Yehezkel 37’nin başındaki iki değnek bu vaadi tanınabilir kılar. Değneklerden birine Yehuda’nın, ötekine Yosef’in ve İsrael’in adı yazılır. Sonra ikisi peygamberin elinde birleştirilir. Haşem, bu hareketi iki topluluğu kendi ülkelerinde bir ulus haline getirmek ve üzerlerine tek kral koymak diye açıklar. Bu birleşme, antik metinde tarif edilen bir olaydır. Maşiah’ın kimliğini sınamak için aranan bu birleşme, Yehezkel’in İsa’dan yüzyıllar önce açıkladığı vaadin içindedir. (Yehezkel 37:15–24).
Yeşaya’nın İsrael’e “kulum” demesi de bir kralın geleceği vaadiyle çelişmez. Bir peygamber halkın çektiği acıyı anlatabilir ve başka bir yerde o halkı yönetecek kraldan söz edebilir. Yeşaya, kul diye kime seslendiğini iki yerde açıkça söyler. İlkinde İsrael’i Yaakov ve Avraam’ın soyu diye tanıtır. İkincisinde doğrudan “Sen kulumsun, İsrael” der. Üstelik aynı kul, Yaakov’un kabilelerini ayağa kaldırmak ve İsrael’in sağ kalanlarını geri getirmekle görevlendirilir. Bu ayrım, bir yorumcunun belirli bir yerde kulu İsrael olarak okumasını, onun Maşiah’ın bir kişi olarak geleceğini reddetmesi gibi sununca kaybolur. Yeşaya 41:8–9, 49:3–6.
Halkın içten değişmesi de kralın ve ülkenin yerini almaz. Yeremya’da yeni antlaşma İsrael ve Yehuda’yla kurulur, Haşem Tora’sını halkın yüreğine yazar. Yehezkel’de Haşem, halkı kendi toprağına getirir ve hükümlerini yerine getirmelerini sağlayacak ruhu onlara verir. Manevi yenilenme, Tanah’ın zaten aynı geleceğe bağladığı bir olaydır. Bu yüzden bir dönem veya ruhsal dönüşümden söz edilmesi, kişisel Maşiah beklentisinin terk edildiği anlamına gelmez. Yeremya 31:31–34, Yehezkel 36:24–28.
Hahamların daha sonra Maşiah’ı bir insan yerine yalnızca bir düşünce olarak görmeye başladığı iddiası, atıfta bulunulan yorumların kendi içeriğiyle de çelişir. İsa’dan yaklaşık yüz yıl sonraki Bar Koziva olayına ilişkin anlatıda Rabbi Akiva yaşayan bir kişiyi Maşiah kral sayar. Ona itiraz eden Rabbi Yohanan ben Torta ise David’in oğlunun henüz gelmediğini söyler. Aralarındaki anlaşmazlık, beklenen kralın kim olduğu üzerinedir.
Yüzyıllar sonra Rambam da aynı beklentiyi David soyundan bir kral, İsrael’in toplanması ve Tapınak’ın yeniden kurulmasıyla ifade eder. Rambam’ın anlattığı kral Tora’ya bağlılığı güçlendirir ve İsrael’in savaşlarını yürütür. Bunlar sonraki hahamların ne beklediğinin kayıtlarıdır. Krallığın ve kurtuluşun ölçülerini ise o kayıtlardan önce Tanah koymuştur. Bir adayı reddetmek, Tanah’ın vaat ettiği kişiden vazgeçmek değildir. Yeruşalmi Taanit 4:5:13, Mişne Tora, Krallar ve Savaşlar 11:4.
Başka kaynaklar da aynı noktayı gösterir. Talmud’un Sanhedrin 98b bölümünde bilgeler Maşiah’ın adını tartışır; Şilo, Yinon, Hanina ve Menahem gibi adlar anılır. Sukka 52a’da ise bir görüş, öldürülen Maşiah ben Yosef’ten söz eder; aynı bölümde Maşiah ben David de anlatılır. Bu kaynaklardaki görüşler birbirinden farklıdır, ancak her ikisi de Maşiah’ı bir kişiye bağlar. Sanhedrin 98b, Sukka 52a.
Maşiah’ın adı, gelişi ve görevleriyle ilgili yorumlar kaynaklara göre değişir. İkinci Tapınak dönemine ait Ölü Deniz Yazmaları da farklı beklentiler içerir. Bu çeşitlilik, İsa’dan sonra kişisel Maşiah beklentisinin ortadan kaldırıldığını göstermez. Akiva’nın Bar Koziva’yı Maşiah sayması ve Rambam’ın yüzyıllar sonra David soyundan bir kral beklemesi, böyle bir iddiayla doğrudan çelişir.
Tanah kaynakları · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1–12, 41:8–9, 49:3–6 · Yeremya 23:5–8, 31:31–34 · Yehezkel 36:24–28, 37:21–28 · Zekeriya 9:9–10.
164. İddia: İsrael İsa’yı ne kadar erken kabul ederse Maşiah Krallığı o kadar erken gelir
Tora ve peygamberler, İsrael’in kötülüğü bırakıp Haşem’e dönmesinden ve dağılmış halkın toplanmasından söz eder. Bazı rabbinik yorumlar da dönüşün kurtuluşu yakınlaştırmasını ele alır. Bu dönüşün neyi gerektirdiğini, metinlerin kime dönülmesini ve ne yapılmasını istediği belirler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora ve peygamberler, İsrael’in kötülüğü bırakıp Haşem’e dönmesinden ve dağılmış halkın toplanmasından söz eder. Bazı rabbinik yorumlar da dönüşün kurtuluşu yakınlaştırmasını ele alır. Bu dönüşün neyi gerektirdiğini, metinlerin kime dönülmesini ve ne yapılmasını istediği belirler.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael İsa’yı ne kadar erken kabul ederse Maşiah Krallığı’nın da o kadar erken kurulacağını söylerler. Böylece peygamberlerin vaat ettiği kurtuluşu, İsrael’in İsa’yı Maşiah, yani Mesih olarak kabul etmesi şartına bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, İsrael’in kurtuluşunu İsa’yı kabul etme şartına bağlamaz. Devarim 30:1–10, İsrael’in Tanrı’ya dönmesini, O’nun sesini dinlemesini ve Tora’daki buyrukları uygulamasını anlatır. Ardından halkın sürgünden toplanması ve ülkesine dönmesi bildirilir.
Devarim 30:2’de וְשַׁבְתָּ עַד־יְהוָה אֱלֹהֶיךָ וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ כְּכֹל אֲשֶׁר־אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם denir: “Tanrın Haşem’e dönecek ve bugün sana emrettiğim her şeye uygun olarak O’nun sesini dinleyeceksin.” Aynı bölümde Tanrı’nın halkı toplayacağı, ülkeye getireceği ve halkın Haşem’i sevebilmesi için yüreğini değiştireceği söylenir. 30:8–10, Tanrı’nın sesini dinlemeyi ve Tora kitabında yazılı mitsvaları, yani buyrukları yerine getirmeyi tekrar vurgular.
Hoşea 14:2–5 de İsrael’e Tanrı’ya dönmesini, bağışlanma dilemesini ve putları bırakmasını söyler. Yeşaya 59:20’de Siyon’a ve Yaakov’da suçtan dönenlere gelecek kurtarıcıdan söz edilir. Bu ayetlerde dönüşün yönü Tanrı’dır; İsa’yı kabul etmekten söz edilmez.
Talmud’un Yoma 86b bölümü, Yeşaya 59:20’ye dayanarak teşuvanın, yani günahtan dönmenin kurtuluşu yaklaştırdığını anlatır. Sanhedrin 97b’de ise bilgeler, kurtuluşun teşuvaya nasıl bağlı olduğunu ve halk dönmezse ne olacağını tartışır. Bu yorumlarda tartışılan şey Tanrı’ya dönüş ve kurtuluşun ilişkisidir. İsa’ya bağlılık şartı bu kaynaklarda bulunmaz.
Peygamberler vaat edilen krallığın sonuçlarını da açıklar. Yeşaya 11:1–12 doğru yargı, barış ve dağılmış halkın toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8’de David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda’nın ve İsrael’in güvenliği bildirilir. Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi, David soyundan yönetim ve Tanrı’nın kutsal yerinin yeniden halkın arasında bulunması birlikte vaat edilir. Zekeriya 9:9–10 da savaş araçlarının kaldırılmasından ve uluslara barış duyurulmasından söz eder.
“İsa’yı kabul ederseniz krallık gelir” iddiası önce İsa’nın Maşiah olduğunu varsayar; ardından İsrael’in onu kabul etmemesini vaatlerin gerçekleşmemesine açıklama olarak sunar. Oysa önce adayın peygamberlerin verdiği ölçülere uygunluğu gösterilmelidir. Devarim’deki Tanrı’ya dönüşü İsa’yı kabul etme şartına çevirmek, ayetin söylediğini değiştirir.
Tanah kaynakları: Devarim 30:1–10; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 59:20; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Zekeriya 9:9–10. Yorumlar: Yoma 86b; Sanhedrin 97b.
85. İddia: “Halkın antlaşması” ifadesi Maşiah’ın kanıyla kurulacak yeni antlaşmayı anlatır
Antlaşma, tarafları ve bağlarını belirleyen bir sözdür. Yeşaya’da kul “halk için antlaşma” olarak verilir. Zekeriya’da tutsakların kurtuluşu antlaşmanın kanıyla ilişkilendirilir. Yeremya ise yeni bir antlaşmadan söz eder. Bu üç metinde antlaşmanın kimleri ve hangi olayları kapsadığı ayrı ayrı okunmalıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Antlaşma, tarafları ve bağlarını belirleyen bir sözdür. Yeşaya’da kul “halk için antlaşma” olarak verilir. Zekeriya’da tutsakların kurtuluşu antlaşmanın kanıyla ilişkilendirilir. Yeremya ise yeni bir antlaşmadan söz eder. Bu üç metinde antlaşmanın kimleri ve hangi olayları kapsadığı ayrı ayrı okunmalıdır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya 49:8’de kulun halk için antlaşma olarak verilmesini, Maşiah’ın, yani Mesih’in kendisini korban, başka bir deyişle Haşem’e sunulan bir kurban olarak vereceğine işaret sayarlar. Zekeriya 9:11’de tutsakları özgürlüğe çıkaran antlaşma kanını da bu kurbanın kanı olarak okurlar. Bu iki bağlantıdan, Yeremya’nın vaat ettiği yeni antlaşmanın İsa’nın ölümüyle kurulduğu sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 49:8’de Haşem, kula kurtuluş gününde yardım ettiğini söyler ve onu koruyacağını vaat eder. “Seni halk için antlaşma olarak vereceğim” sözünün ardından kulun yapacağı işler gelir. Ülkeyi yeniden ayağa kaldıracak, ıssız kalmış mirasları paylaştıracak ve tutsaklara çıkmalarını söyleyecektir. Bu görevlendirmeyi İsa’nın kanıyla yeni bir antlaşma kurma vaadi saymak yanlıştır. Ayetteki “seni vereceğim” sözüne “korban olarak” anlamı Hristiyan yorumuyla eklenir. Yeşaya’nın cümlesinde “yeni antlaşma” ifadesi de bulunmaz. (Yeşaya 49:3–9)
Yeşaya 49:8’deki İbranice וְאֶתֶּנְךָ לִבְרִית עָם, “seni halk için antlaşma olarak vereceğim” der. Raşi, bu ifadeyi Haşem’in antlaşma halkı olmakla ilişkilendirir ve yeniden kurulacak ülkeyi Erets İsrael, yani İsrael ülkesi olarak açıklar.
İki ayet önce Haşem, “Seni uluslara ışık olarak vereceğim” der. İsrael adıyla çağırdığı kul, Yaakov’un kabilelerini ayağa kaldıracak ve İsrael’den sağ kalanları geri getirecektir. Uluslara ışık olması bu işe eklenir. Yeşaya 42’de ise “halk için antlaşma” ve “uluslar için ışık” aynı cümlede yer alır. Haşem kulun elini tutar ve onu korur. Kul körlerin gözünü açmak ve karanlıkta tutulanları hapisten çıkarmakla görevlidir. Hristiyan savı karanlıktan çıkışı ölümden dirilme olarak yorumlar. Yeşaya’nın verdiği somut bağ, tutsaklığın bitmesi ve insanların ıssız kalmış topraklarına kavuşmasıdır. (Yeşaya 49:3–12, 42:6–7)
Yeşaya, kulun halkla antlaşma ve uluslarla ışık ilişkisini daha önce de işlerle açıklar. 42:6–7’de onu elinden tutan ve koruyan Haşem’dir. Kul, kör gözlerin açılması ve karanlıkta tutulanların çıkarılmasıyla görevlendirilir. 49:8–9’da benzer sözler, ülkenin iyileştirilmesi ve tutsakların dışarı çağrılmasıyla devam eder. Peygamber, antlaşmayla verilen görevi bu eylemler üzerinden anlatır. Şemot 24’te Sinay antlaşmasının kanı tartışmasız biçimde konu edildiğinde ise korbanlar, kan ve kanın halk üzerine serpilmesi ayrı ayrı belirtilir. (Yeşaya 42:6–7).
Zekeriya’da antlaşma kanı gerçekten anılır. Önce Siyon’a eşeğe binen kralının geleceği bildirilir. Ardından Haşem, antlaşmasının kanı sayesinde tutsaklarını susuz çukurdan çıkardığını söyler. İbranice cümlede “sen”, “senin antlaşman” ve “senin tutsakların” dişil biçimdedir. İbranicede bu sözler dişil biçimde kurulduğunda burada bir şehir olarak anılan Siyon’a, yani Yeruşalayim’e seslenilir. Antlaşma da tutsaklar da Siyon’la ilişkilendirilir. Ayetten bu kanın kralın bedeninden geldiği sonucu çıkmaz.
Tora’da kanla anılan antlaşmanın açık bir örneği vardır. Moşe Sinay’da boğaların kanını halkın üzerine serper ve onu Haşem’in İsrael’le yaptığı antlaşmanın kanı olarak adlandırır. Zekeriya’nın sözleri de Siyon’la bağı zaten kurulmuş bir antlaşmaya dayanır. Raşi, bu kanı Sinay’da halkın üzerine serpilen antlaşma kanıyla açıklar. (Zekeriya 9:9–12, Şemot 24:3–8)
Yeremya yeni antlaşmanın taraflarını ve getireceği değişikliği açıkça adlandırır. Haşem onu İsrael evi ve Yehuda eviyle yapacak, kendi Tora’sını içlerine yerleştirip yüreklerine yazacaktır. Bu söz, halkın Tora’yı gönülden benimseyeceğini anlatır. Küçüğünden büyüğüne hepsi O’nu tanıyacak ve Haşem günahlarını bağışlayacaktır. Malaki’nin bütün İsrael’e Moşe’nin Tora’sını hatırlatması da bu devamlılığı gösterir. Hristiyan savı Yeşaya’daki “verme”, Zekeriya’daki “kan” ve Yeremya’daki “yeni antlaşma” sözlerini birleştirirken her birinin kime ve hangi işe bağlandığını değiştirir. Yeşaya’da kul sürgünün yıktığını onarır. Zekeriya Siyon’a kendi antlaşması üzerinden seslenir. Yeremya’da Haşem, Tora’sını İsrael ile Yehuda’nın yüreğine yazar. Bu sözlerden İsa’nın kanıyla kurulmuş bir antlaşma çıkarmak, açıklanması gereken Hristiyan öğretisini ayetlerin içine önceden yerleştirmektir. (Yeremya 31:31–34, Malaki 3:22)
Tanah kaynakları · Yeşaya 49:3–9 · 42:6–7 · Zekeriya 9:9–12 · Şemot 24:3–8 · Yeremya 31:31–34 · Malaki 3:22.
