2 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
115. İddia: Devarim 17’deki görevliler yalnız yazılı Tora ayetini tekrar ediyordu
Bir dava, taraflar aynı kuralı bildiği halde çözümsüz kalabilir. Örneğin ikisi de hırsızlığın yasak olduğunu bilir, ama eşyanın kime ait olduğu konusunda anlaşamaz. Devarim 17, böyle güç bir mesele çıktığında kime başvurulacağını ve verilen kararla ne yapılacağını açıklar.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir dava, taraflar aynı kuralı bildiği halde çözümsüz kalabilir. Örneğin ikisi de hırsızlığın yasak olduğunu bilir, ama eşyanın kime ait olduğu konusunda anlaşamaz. Devarim 17, böyle güç bir mesele çıktığında kime başvurulacağını ve verilen kararla ne yapılacağını açıklar.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Devarim 17’deki kohenlerin, yani kutsal hizmet görevlilerinin ve yargıçların, halka yalnızca yazılı Tora’nın ilgili ayetini tekrar ettiklerini söylerler. Hüküm zaten Tora’da bulunduğu için, bu görevlilere kuralı yorumlama veya eldeki dava hakkında karar verme yetkisi verilmediğini ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Devarim 17’de çözülemeyen bir davanın yetkili görevlilere götürülmesi ve onların vereceği hükmün uygulanması emredilir. Görevlilerin yalnızca ayet tekrar ettiği iddiası, bu yargılama emrini ortadan kaldırır. Bir eşyanın çalındığı öne sürüldüğünde, hırsızlığın yasak olduğunu okumakla dava çözülmez. Eşyanın kime ait olduğu, nasıl el değiştirdiği ve tanıkların neyi doğruladığı belirlenmelidir. Aynı olay birden fazla hükmü ilgilendiriyorsa, yargıç, bu kurallardan hangisinin eldeki olaya nasıl uygulanacağına da karar vermelidir. Tora’da başvurulması emredilen görevlilere tam olarak bu iş için gidilir.
Devarim 17:8, כִּי יִפָּלֵא מִמְּךָ דָבָר לַמִּשְׁפָּט, “Yargılanacak bir mesele senin için fazla güç olursa” sözleriyle başlar. Kan dökülmesi, davalar ve yaralanmalar konusunda çözülmesi güç anlaşmazlıklar sayıldıktan sonra, Haşem’in seçeceği yere gidilmesi istenir. Oradaki Levili kohenlere ve o dönemin yargıcına başvurulacak, karar onlardan öğrenilecektir.
17:11’de yükümlülük açıkça belirtilmiştir: “Sana öğretecekleri öğretiye ve sana söyleyecekleri hükme göre davranacaksın; sana bildirecekleri sözden sağa veya sola sapmayacaksın.” יוֹרוּךָ (yoruha), “sana öğretecekler”; הַמִּשְׁפָּט (hamişpat), “hüküm, yargı” demektir. Öğretilecek ve karara bağlanacak mesele, önceki ayetlerde çözülememiş olan davadır. Ardından, orada görev yapan koheni veya yargıcı kasıtlı olarak dinlemeyen kişi için ölüm cezası öngörülür (17:12). Mahkeme kararına uyulması böylece doğrudan Tora’nın emrine bağlanmıştır.
Bu yetkiyi yalnızca okuma hizmeti saymak için, halkın çoğunun kişisel Tora nüshası bulunmadığı ve okuyamadığı öne sürülür. Kohenin yaptığı işin ilgili satırı tomarda göstermek olduğu iddia edilir. Oysa şehirdeki yargıcın çözemediği bir davayı yetkili mahkemeye götürme nedeni ayette zaten verilmiştir: Dava çözülememiştir. Okuryazar bir insanın da mülkiyetin kime ait olduğu veya bir eylemin hangi hükme girdiği konusunda yargıya ihtiyacı vardır. Üstelik şehirlerde yargıçlar bulunması ayrıca emredilmiştir. Devarim 16:18–20’de bu yargıçlardan adaletle hükmetmeleri istenir; taraf tutmak ve rüşvet almak yasaklanır. Şehirde görülen dava ile orada çözülemeyip merkezi kuruma taşınan dava, aynı yargı düzeninin iki aşamasıdır.
Moşe’nin önüne getirilen uyuşmazlıklarda da yalnız emirlerin okunmasıyla yetinilmemiştir. Taraflar arasında hüküm verilmiş, Haşem’in kuralları öğretilmiştir. İş yükü ağırlaşınca güvenilir kişiler yargıç olarak görevlendirilmiş; küçük davaların onlar tarafından görülmesi, güç davaların Moşe’ye getirilmesi kararlaştırılmıştır (Şemot 18:13–26). Öğretimle yargı arasındaki bağ, daha sonra Yehoşafat’ın Yeruşalayim’de görevlendirdiği Leviler, kohenler ve aile başkanlarında da görülür. Şehirlerden gelen kan davaları ve hukuki uyuşmazlıklar onların önüne getirilir; halkın suç işlemesini önlemek için doğru uygulama kendilerine öğretilecektir (Divre Hayamim Bet 19:8–11). Her iki olayda da bir kuralın belirli bir davaya nasıl uygulanacağı karara bağlanır.
“Sağa veya sola sapmamak” ifadesinin başka ayetlerde Tora’ya bağlılık için kullanıldığı da itiraz olarak ileri sürülür. Devarim 5:29, 28:14; Yehoşua 1:7 ve 23:6’da gerçekten bu bağlılık emredilir. Devarim 17:11’de ise aynı ifade, görevlilerin bildirdiği hükme bağlanmıştır. Tora’ya itaatin içinde, Tora’nın kurduğu yargı düzenine itaat de bulunur. Yargıçlara başvurulmasını emredip onların vereceği kararı hükümsüz saymak, aynı emrin iki yarısını birbirinden koparmaktır.
Bir emri bilmekle onu uygulayabilmek arasındaki fark, günlük hayata ilişkin mitsvalarda, yani Tora’nın buyruklarında da görülür. Şabat’ta yapılması yasaklanan işlerin sınırlarının, zarar hukukundaki “göze göz” hükmünün ve tefillinin, yani içinde Tora bölümleri bulunan küçük kutuların nasıl yapılacağının öğrenilmesi gerekir. Şemot 20:10, 21:24 ve Devarim 6:8’de emirler verilmiştir; karşılaşılabilecek her olayın bütün ayrıntıları tek tek sıralanmamıştır. Matematikte bir formülün öğrenilmesi de hangi verinin nerede kullanılacağının öğrenilmesini gerektirir. Açıklama, bilinen kuralın doğru uygulanmasını sağlar. Nehemya 8:1–8’de Tora halka okunurken Leviler tarafından okunanın anlamının açıklanması, bu öğretimin somut bir örneğidir.
Tora’ya ekleme yasağı da yorum ve karar yetkisini reddetmek için kullanılır. Devarim 4:2 ve 13:1’de Haşem’in buyruklarına ekleme ve onlardan çıkarma yapılması yasaklanırken, 17:8–12’de yargıçların öğrettiğine ve hükmettiğine uyulması emredilmiştir. Bu emirler aynı Tora’da yan yana bulunur. Bir mitsvanın eldeki davada nasıl uygulanacağına karar verilmesi, yargıca verilmiş görevin yerine getirilmesidir. Bir anayasanın mahkemeye yetki vermesiyle, mahkemenin her kararında yeni bir anayasa yazılması nasıl ayrıysa, Tora’nın uygulanmasıyla Tora’ya yeni bir buyruk eklenmesi de ayrıdır. Devarim 13:2–6’da başka ilahlara çağıran kişiye karşı konulması emredilir. Böyle bir çağrıda Haşem’in buyruğundan uzaklaşılır; yetkili yargılamada ise o buyruğun gereği belirlenir.
Vayikra 23:40, Sukkot’ta dört tür bitkinin alınmasını emreder. Yargıç, bir bitkinin bu türlerden birine girip girmediğine ilişkin anlaşmazlığı çözebilir. Bir kişinin beşinci bir tür almayı da aynı mitsvanın zorunlu parçası ilan etmesi, Tora’nın verdiği ölçüyü değiştirir. Aynı örnekte Devarim 17’nin verdiği karar yetkisi ile Devarim 4:2’nin koyduğu ekleme yasağının hangi işlere ait olduğu görülür. (Vayikra 23:40).
Karara itaat edilmesi için onun önce yeni bir kutsal metne dönüşmesi gerektiği şartı da ayette bulunmaz. Devarim 17:10–12’de, görevlilerin bildirdiği hükmün uygulanması istenir; yeni bir Tanah kitabının yazılması beklenmez. Yetki, görevli kişilere belirli bir yerde yürüttükleri yargılama için verilmiştir. Bir rabbinin kişisel görüşü, yetkili mahkemenin hükmü ve peygamberlik bu yüzden aynı yetkiyi taşımaz. Vayikra 4:13–14’te bütün İsrael’in yanılarak bir yasağı çiğnemesi ve yanlış öğrenildiğinde gereken kefaret de düzenlenmiştir. Mahkemenin hükmüne uyulması ve bir yanlış ortaya çıktığında onun düzeltilmesi, aynı Tora’nın hükümleridir.
Rabbinik hukukta bu ayrımın nasıl uygulandığı Mişna Sanhedrin 11:2’de görülebilir. Aynı Tora’yı farklı yorumlayan bilgelerin anlaşmazlığı merkezi mahkemeye taşınır. Bir bilgenin önceki görüşünü öğretmeye devam etmesiyle, insanlara mahkemenin kararına aykırı davranmalarını buyurması ayrı değerlendirilir.
Şir Haşirim Rabba 1:2, Devarim 17:11’deki öğretme ve hüküm söyleme işlerinin görevlilere verildiğine dikkat çeker. Sifrei Devarim 154’te de merkezi mahkemenin hükmüne uyma yükümlülüğü açıklanırken, özel cezanın hangi mahkemenin hangi hükmüne karşı gelinmesiyle doğacağı belirtilir. Bir görüşün söylenmesiyle bağlayıcı bir hükmün verilmesi arasındaki fark, bu somut görevler üzerinden korunur.
Bu ayrımlar kuşaktan kuşağa öğretilir. Mişna Avot 1:1’de Moşe’den sonraki aktarım anlatılır; yargıda dikkatli olmak ve Tora’yı koruyacak önlemler almak öğütlenir. Mişna Eduyot 1:4–6 ise farklı görüşlerin neden kaydedildiğini ve bir mahkemenin önceki kararı hangi şartlarla değiştirebileceğini ele alır.
Midraş Tannaim’in Devarim 17:11 açıklaması üç ayrı kaynak gösterir: kuşaktan kuşağa aktarılan gelenek, Tora’nın sözlerinden belirli yorum kurallarıyla çıkarılan hükümler ve toplum için getirilen düzenlemeler. Sinay’dan aktarılan bir hükümle sonradan konmuş koruyucu bir düzenlemenin dayanağı aynı değildir.
Mişna ve Talmud’daki hukuki tartışmalarla sonraki kararlar, bir davada hangi hükmün uygulanacağını belirlemeye yardımcı olur. Aggada denilen anlatı ve öğretiler, yerel gelenekler ve kişisel yorumlar da bulunur. Bunların her biri kendi dayanağıyla değerlendirilir. Bunların tamamını “yazılı ayetin dışında kalan sözler” diye tek grupta toplamak, Tora’nın emrettiği öğretim ve yargılamayı da göz ardı eder. Devarim 17’nin açık hükmü bunun tersidir: Çözülemeyen dava yetkili görevlilere götürülecek ve verdikleri hüküm uygulanacaktır.
Tanah kaynakları: Devarim 17 (17:8–13); Şemot 18 (18:13–26); Devarim 16:18–20; Devarim 4:2; Devarim 13:1–6; Devarim 5:29; 6:8; 28:14; Şemot 20:10; 21:24; Yehoşua 1:7; 23:6; Vayikra 4:13–14; Divre Hayamim Bet 19:8–11; Nehemya 8:7–8 ve 8:1–6. Devarim 5:29, bazı Hristiyan çevirilerinde 5:32 olarak numaralanır.
Yorum tarihi kaynakları: Mişna Avot 1:1; Mişna Eduyot 1:4–6; Mişna Sanhedrin 11:2; Şir Haşirim Rabba 1:2; Sifrei Devarim 154; Midraş Tannaim, Devarim 17:11.
18. İddia: Hayvan korbanları gerçek bağışlanma sağlayamıyordu
Vayikra, farklı kişilerin ve topluluğun işlediği bazı günahlar için farklı sunular belirler. Bu sunulardan sonra ne olacağı da aynı hükümlerde açıklanır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Vayikra, farklı kişilerin ve topluluğun işlediği bazı günahlar için farklı sunular belirler. Bu sunulardan sonra ne olacağı da aynı hükümlerde açıklanır.
Hayvan sunularının neden tekrarlandığı, bu Hristiyan iddiasının çıkış noktasıdır. Görüşü savunanlar Haşem’in bu sunuları İsrael’e buyurduğunu kabul ederler. Onlara göre bu sunular günahı gerçekten gidermiyordu ve tekrar edilmeleri de yetersiz kaldıklarını gösteriyordu. Bu yüzden İsa’dan önce bağışlanan insanların bile onun gelecekteki ölümü sayesinde bağışlandığını söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Vayikra’da bütün topluluğun, bir yöneticinin ve halktan birinin işlediği hata için ayrı ayrı sunu belirlenir. Halktan biri bir keçi ya da koyun getirebilir. Sunular farklı olsa da kohenin yaptığı hizmetin sonunda aynı hüküm yer alır. Kohen, kutsal hizmet görevlisidir. Kişinin ya da topluluğun günahı bağışlanacaktır. Tora, kutsal hizmet tamamlandığında kişinin bağışlanacağını söyler. Bu hükmü yalnız dışarıdan temiz görünmek ya da toplum tarafından yeniden kabul edilmek diye okumak, bağışlanan şeyin günah olduğunu gözden kaçırır. (Vayikra 4:20, 26, 31, 35) İbranice וְנִסְלַח לוֹ ifadesi, “o bağışlanacaktır” demektir. Akedat Yitshak’ın Vayikra açıklamasında günahla ilgili sunular bu tekrar eden sonuçla ele alınır. Beit Elohim de kohenin yerine getirdiği kefaret hizmetiyle Haşem’in verdiği bağışlanmayı birlikte açıklar.
Vayikra 4, kişinin günahını fark ettiği anı da hükmün içine alır. Topluluğun yanılarak işlediği günah öğrenildiğinde sunu getirilir. Aynı sırayı yönetici ve halktan kişi için de görürüz. Her grupta kullanılan hayvan değişebilir, kohenin arınma işlemi ve Haşem’in bağışlama sözü kalır. Hüküm, hayvanın değerinden önce işlendiği anlaşılan günaha ve Haşem’in o durum için emrettiği hizmete bakar. (Vayikra 4:13–35).
Sununun bu sonucu taşıması Haşem’in buyruğuna dayanır. Tehilim’de dünyanın ve içindekilerin zaten O’na ait olduğu hatırlatılır. Haşem’in hayvan eti yemeye ya da kan içmeye ihtiyacı yoktur. Bu nedenle bağışlanmayı hayvanın kanında bulunan bağımsız bir güçle açıklamak gerekmez. Haşem belirli bir günah için hayvan, buna gücü yetmeyene kuş, kuş alamayana da ince un getirmesini buyurur. Kuşla ve unla yapılan hizmetin sonunda da günahın bağışlanacağı söylenir. Bağışlayan Haşem’dir. (Tehilim 50:12–13, Vayikra 5:5–13)
Kişinin ne yaptığı da sununun kabulüyle ilgilidir. Tora kimi suçlarda önce itirafı ister. Başkasının malını alıp bunu inkar eden kişi ise malı geri verir, üzerine beşte bir ekler ve belirlenen sunuyu getirir. Bağışlanma bu yükümlülüklerin ardından gelir. Bu örnekte alınan malı bile bile inkar etmek de söz konusudur. Sunuların yalnız istemeden işlenen günahlar için konduğu savı bu hükümle çelişir. Bununla birlikte Bamidbar, yanlışlıkla günah işleyen kişiyi Haşem’in sözünü hor görerek başkaldıran kişiden ayırır. Yeşaya’da da zulmü sürdürürken getirilen sunular reddedilir ve kötülüğün bırakılması istenir. Sunu getiren kişi davranışından sorumlu tutulur. (Vayikra 5:5, 20–26, bazı çevirilerde 5:20–26 yerine 6:1–7, Bamidbar 15:27–31, Yeşaya 1:11–17)
Rambam, günah ve suç sunuları getirenlerin de tövbe edip suçlarını sözle itiraf etmeleri gerektiğini belirtir. Sunu, kişinin davranışını düzeltme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Sifrei Bamidbar’da da yanlışlıkla işlenen suç için getirilen sununun sınırı korunur; bu sununun ardından verilen bağışlanma ise Tora’daki diğer bağışlanmalar gibi tam bağışlanma olarak açıklanır. Bir tedavide hem ilaç hem yaşam biçimi değişikliği istenmesi, ilacın etkisiz olduğunu göstermez. İtirafın ve tövbenin gerekli olması da sununun kefaret görevini hayali hale getirmez. (Hilhot Teşuva 1:1; Sifrei, Bamidbar 15:27–31 açıklaması)
Yom Kippur’da, yani yıllık kefaret gününde, verilen söz bütün halkı kapsar. “Haşem’in önünde bütün günahlarınızdan arınacaksınız.” Arınma vaadiyle kohenin hizmeti ve bunun her yıl yapılması aynı bölümde yer alır. Bir yıl bağışlanan kişi, yaşamı devam ettiği için ertesi yıl yeniden günah işleyebilir. Yeni bir günah için yeniden kefaret yapılması, önceki günahın bağışlanmasını geçersiz kılmaz. Tora işlenmiş suçların bağışlanacağını söyler. Bir daha günah işlemeyecek bir insan yaratılacağını vaat etmez. (Vayikra 16:29–34)
Hayvanın sunuya uygunluğu da bu hizmetin bir parçasıdır. Vayikra, kör ya da yaralı hayvan gibi örnekler vererek bedensel kusurları tarif eder. Bir hayvanın bedenen kusursuz olması ile bir insanın günah işlememiş olması ayrı ölçülerdir. Sifra, sığır ve davar için verilen kusursuzluk şartını kuşlara bütünüyle taşımaz. Kuşlarda da kopmuş bacak, körlük ve kurumuş kanat gibi ağır eksiklikler sunuya engeldir; fakat bütün hayvanlar aynı kusur listesine bağlı değildir. Bu ayrım, burada ahlaki günahsızlık değil, sunulacak hayvanın bedensel uygunluğu hakkında hüküm verildiğini gösterir.
Bir sunuya yüklenen sembolik anlam, Tora’nın o sunuya bağladığı sonucu kaldırmaz. Şabat yaratılışı hatırlatır ve o gün işten uzak durma emri uygulanır. Bir emrin taşıdığı anlam, verilen emri ve onun sonucunu ortadan kaldırmaz. (Vayikra 22:17–25, Şemot 20:8–11)
Vayikra neyin sunulacağını, kohenin ne yapacağını ve hizmetin sonucunu belirler. Haşem’in emrettiği hizmet yerine getirildiğinde işlenen günah bağışlanır. Burada Tora’nın belirli günahlar için belirlediği sunu ve koşullar söz konusudur. Bu bağışlanmanın gerçekleşmediği iddiası Tora’nın verdiği hükme aykırıdır. Bağışlanmanın gerçekleştiğini kabul edip bunu İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlamak da Tora’da yer almayan bir şart ekler.
Vayikra, belirlenen sununun ardından kişinin bağışlanacağını söyler. Sonradan başka bir günah işlenebilmesi veya yeni bir sunu gerekmesi, gerçekleşen bağışlanmayı geçersiz kılmaz. Bu sonucu gelecekteki bir ölüme bağlayan şart, Tora’nın hükmüne sonradan eklenmiştir.
Tanah kaynakları: Vayikra 4:20, 26, 31, 35; 5:5–13, 20–26 (5:20–26 bazı çevirilerde 6:1–7); 16:29–34; 22:17–25; Bamidbar 15:27–31; Şemot 20:8–11; Yeşaya 1:11–17; Tehilim 50:12–13. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 4:20–35, 5:5–13, 5:20–26, 16:29–34, Bamidbar 15:27–31.
Açıklamalarda anılan eserler: Akedat Yitshak, Vayikra, sunu türleri ve bağışlanma formülü açıklaması; Beit Elohim, sunularla ilgili “U-ve-ktsat ha-azharot” ile başlayan açıklama; Rambam, Hilhot Teşuva 1:1; Sifrei Bamidbar, 15:27–31 açıklaması; Sifra, Vayikra 1:14 açıklaması.
