2 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
7. İddia: Tora başından beri geçici bir düzenlemeydi
Tora, Sinay’daki kuşağa hem günlük hayatını düzenleyen emirler hem de çocuklarına ve torunlarına aktaracağı görevler verdi. Bu görevlerin bir bölümü belirli kişilere, yerlere ve zamanlara bağlıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, Sinay’daki kuşağa hem günlük hayatını düzenleyen emirler hem de çocuklarına ve torunlarına aktaracağı görevler verdi. Bu görevlerin bir bölümü belirli kişilere, yerlere ve zamanlara bağlıdır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Moşe’nin Tora’sını Tanrı’nın verdiği doğru ve kutsal bir öğreti olarak kabul eder. Onlara göre Tora yalnızca İsa’nın gelişine hazırlık için verilmişti. İsa bu görevi tamamlayınca emirlerin bağlayıcılığı sona erdi. Bu görüşün bir biçiminde, İsrael’in gelecekte Maşiah döneminde Moşe’nin Tora’sına yeniden uyacağı da kabul edilir. Bu durumda emirlerin bağlayıcı olmadığı söylenen dönem, İsa’nın gelişi ile İsrael’in gelecekteki itaati arasındaki süredir.
Tanah’ın Cevabı:
Devarim 29:28’de açıklanmış olanların “bu Tora’nın bütün sözlerini yerine getirmemiz için, sonsuza dek bize ve çocuklarımıza” ait olduğu söylenir (Devarim 29:28). Burada sonraki kuşaklara bırakılan görev, Tora’nın emirlerini yerine getirmektir.
Bu emirlerin kuşaktan kuşağa sürmesi, her hafta korunan Şabat’ta da görülür. Şabat’ın İsrael’in “kuşakları boyunca” korunması emredilir; Haşem ile İsrael arasındaki bu bağ “sonsuz bir antlaşma” ve kalıcı bir işaret diye adlandırılır (Şemot 31:13–17). İsrael’in bir kuşağı, kendisinden önceki kuşak gibi Şabat’ı koruyacaktır. İsa’nın gelişiyle bu görevin sona erdiği söylendiğinde, kuşaklara verilen emre ayette bulunmayan bir bitiş tarihi eklenmiş olur. Gelecekte emirlerin yeniden uygulanacağını söylemek, aradaki kuşaklar için böyle bir bitiş tarihi koyma sorununu çözmez. Tora, Şabat’ın İsrael’in kuşakları boyunca korunmasını buyurur; sürgündeki halkı da Moşe’nin emirlerine dönmeye çağırır.
Buna karşı, “sonsuz” diye çevrilen עוֹלָם (olam) sözcüğünün her kullanımda sınırsız süre belirtmediği ileri sürülür. Devarim 15:17’de efendisinden ayrılmak istemeyen kölenin hizmeti için de aynı sözcük kullanılır (Devarim 15:12–17). Kölenin hizmeti kendi yaşamından daha uzun süremez. Şabat emri ise birbirini izleyen kuşaklara verilir. Bir ayette sözcüğün belirttiği süreyi başka bir ayete taşırken o ayetin kime seslendiği ve ne söylediği göz ardı edilemez. Şabat için hem kuşakların devamı hem antlaşmanın kalıcılığı belirtilmiş, sonraki peygamberlerde de Şabat’ın korunacağı bildirilmiştir.
Yılın kutsal günleri de aynı biçimde kuşaklara verilmiştir. Mısır’dan çıkışın anıldığı Pesah’ın kuşaklar boyunca kalıcı bir hüküm olarak kutlanması emredilir (Şemot 12:14). Yom Kippur, yani Kefaret Günü için yılda bir kez yerine getirilecek görevler de kalıcı hüküm olarak bildirilir (Vayikra 16:29–34). Kutsal ibadet hizmetini yürüten Aharon ve oğullarına da kohenlik görevi kalıcı olarak verilir (Şemot 29:9).
Emirlerin gündelik yaşamda hatırlanması için giysilerin köşelerine tsitsit iplikleri takılması istenir. Bu da kuşaklar boyunca verilir. İpliklere bakıldığında Haşem’in bütün mitsvaları, yani emirleri, hatırlanacak ve yerine getirilecektir (Bamidbar 15:38–40). Bu hatırlamanın amacı, emirleri yerine getirmektir. Önceki kuşağın yaptığı bir ibadetin yalnız anısının yaşatılmasıyla yetinilmez; hatırlanan emir, onu hatırlayan kişi tarafından uygulanacaktır.
İsrael bu emirlerden uzaklaşıp sürgüne düştüğünde de dönüş, aynı Tora’ya bağlanır. Devarim 30’da halkın ülkesine toplanacağı, Haşem’in onun yüreğini değiştireceği ve Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği buyrukların yerine getirileceği söylenir. Ardından bunlar “bu Tora kitabında yazılı” emirler olarak belirtilir (Devarim 30:1–10). “Bugün”, Moşe’nin konuştuğu gündür. Yürek değiştiğinde yapılacak olan, o gün verilen emirlere dönmektir. Yeremya’daki yeni antlaşma vaadinde de Haşem, “Tora’mı içlerine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der (Yeremya 31:32). Tora’nın yüreğe yazılmasıyla insanın ona bağlılığı değişir; Tora’nın kaldırıldığı söylenmez.
Maşiah dönemindeki yaşam da belirli görevlerle anlatılır. David soyundan hükümdarın yönetiminde halk Haşem’in hükümlerini koruyup uygulayacak, kalıcı barış antlaşması içinde yaşayacak ve kutsal yer aralarında bulunacaktır (Yehezkel 37:24–28). Kohenler halka kutsal ile sıradanı, ibadet bakımından temiz ile kirliyi ayırmayı öğretecek; Şabatlar kutsal tutulacak ve bayram hükümleri korunacaktır (Yehezkel 44:23–24).
Ulusların bu geleceğe katılımı da Tora’nın öğretilmesiyle anlatılır. Yeşaya’da halklar Haşem’in yollarını öğrenip o yollarda yürümek için Yeruşalayim’e yönelir; “Çünkü Siyon’dan Tora, Yeruşalayim’den Haşem’in sözü çıkacak” denir (Yeşaya 2:2–4). Zekeriya’da ise Yeruşalayim’e karşı gelen milletlerden sağ kalanların her yıl Sukkot’u, yani Çardaklar Bayramı’nı kutlamak için şehre çıkacağı bildirilir. Çıkmamanın yaptırımı da belirtilmiştir (Zekeriya 14:16–19). Maşiah’ın gelişiyle sona ereceği ileri sürülen ibadet görevleri, peygamberlerin anlattığı geleceğin içindedir.
David’in soyuna verilen sözle kohenlerin hizmetine verilen söz de birlikte güvence altına alınmıştır. Yeremya’da gündüz ile gecenin düzeni bozulmadıkça David’le ve Haşem’e hizmet eden Levili kohenlerle yapılan antlaşmanın bozulmayacağı söylenir (Yeremya 33:17–22). David soyundan hükümdara ilişkin vaadi kabul edip aynı yerdeki kohenlik hizmetini kaldırılmış saymak, birlikte verilen sözlerden birini silmektir. Malaki’de de Haşem’in büyük günü ve Eliyahu’nun gönderilişi anlatılırken, halktan Horev’de, yani Sinay’da bütün İsrael için verilmiş Moşe’nin Tora’sını hatırlaması istenir (Malaki 3:22; 3:23–24).
Bu görevlerin uygulanması, Tora’da belirlenmiş kişi, yer ve şartlara bağlıdır. Kohenlik görevini kohenler üstlenir. Tapınak hizmeti kutsal yerde yapılır. Ülkeye bağlı tarım hükümleri ise ilgili toprakta uygulanır. Tapınak bulunmadığında oradaki sunu hizmeti yapılamaz; fakat peygamberlerin vaat ettiği gelecekte bu hizmet yeniden yerine getirilecektir. Bir emri yerine getirmek için gereken şartlar ortadan kalkabilir. Bu, emrin kaldırılmasıyla aynı şey değildir. Tora’yı İsa’ya hazırlık olduğu için sona ermiş saymak, kuşaklara verilen emirleri ve gelecekte uygulanacaklarını bildiren açık vaatleri reddetmektir.
Bir hükmün ancak kendi şartları oluştuğunda uygulanabilmesi, o hükmün süresinin dolduğu anlamına gelmez. Tora emirleri gelecek kuşaklara verir, peygamberler de Maşiah çağında onları yeniden uygulanan görevler olarak gösterir. İsa’nın gelişiyle görevlerinin bittiği iddiası bu gelecekle çelişir.
Tanah kaynakları: Devarim 15:12–17; Şemot 31:13–17 (özgün metin), 12:14 ve 29:9; Vayikra 16:29–34 (özgün metin); Bamidbar 15:38–40 (özgün metin); Devarim 30:1–10 (özgün metin); Yehezkel 37:24–28 ve 44:23–24; Zekeriya 14:16–19; Yeremya 33:17–22; Malaki 3:22 ve 3:23–24. Ek kaynaklar: Devarim 29:28; Yeşaya 2:2–4; Yeremya 31:30–33. İbranice bölümleme kullanılmıştır. Devarim 29:28 birçok Hristiyan çeviride 29:29; Yeremya 31:32, 31:33; Malaki 3:22–24 ise 4:4–6 olarak numaralandırılır.
32. İddia: Başkohenin kutsal bölüme girip çıkması İsa’nın göğe yükselip dönmesini haber verir
Başkohen, Yom Kippur’da Tapınağın en iç bölümü olan Kutsallar Kutsalı’na belirli işlemler için girer. Yılın bu gününde içeride ve dışarıda yapılacak işlemler bir hizmet dizisi oluşturur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Başkohen, Yom Kippur’da Tapınağın en iç bölümü olan Kutsallar Kutsalı’na belirli işlemler için girer. Yılın bu gününde içeride ve dışarıda yapılacak işlemler bir hizmet dizisi oluşturur.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yom Kippur’da, yani Kefaret Günü’nde, başkohenin Kutsallar Kutsalı’na girişini İsa’nın göğe çıkıp insanlar için bağışlanma sağlamasının habercisi sayarlar. Başkohenin dışarı çıkıp halkın karşısına gelmesini de İsa’nın kendisini bekleyenlere ikinci kez görünerek bağışlanmayı bildirmesiyle ilişkilendirirler. Onlara göre yeryüzündeki kutsal yer, göksel huzurun bir örneğidir. Kendi günahları için de sunu getirmek zorunda olan eski kohendeki eksikliklerin, günahsız İsa’nın daha üstün saydıkları kohenliğinde ortadan kalktığını söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Yom Kippur’da başkohenin, yani kutsal hizmetteki baş görevlinin giriş ve çıkışları, aynı gün yerine getirilen arınma hizmetinin parçalarıdır. İçeriye tütsü ve kan götürülür; dışarıda sunak işlemleri ve başka sunularla hizmet sürdürülür. Bu hareketlerden İsa’nın göğe yükselişini ve çağlar sonra dönüşünü çıkarmak, Tora’daki ibadeti Hristiyan anlatısına göre yeniden kurmaktır.
Hizmetin yapılacağı yer Vayikra 16:2’de tanımlanır: Perdenin iç tarafında, Antlaşma Sandığı’nın üzerindeki örtünün önüdür. Kutsal çadırın ve daha sonra Tapınağın en içteki bölümü olan Kutsallar Kutsalı’na Aharon’un her istediğinde girmesine izin verilmez. Giriş için gereken sunuların yanında, tütsü bulutunun sandığın örtüsünü kaplaması da emredilir; Aharon’un ölmemesi buna bağlanır (16:3, 12–13). Yer, hizmeti yapan kişi ve uygulanacak işlemler aynı buyruğun içindedir.
Hristiyan yorumun gökle kurduğu ilişki, Tanah’ta kutsal yer ile göğün birlikte anılmasına dayanır. Tehilim 11:4’te Haşem’in kutsal sarayı ve göklerdeki tahtı birlikte anılır. Tehilim 20:3, 7’de yardım kutsal yerden ve Siyon’dan istenir; Haşem’in kutsal göklerinden cevap vereceği söylenir. Yeryüzündeki ibadet Haşem’e yönelir, yardım da O’ndan gelir.
Şelomo’nun duasında bu ilişki daha açık kurulur: Gökler bile Haşem’i içine alamaz; halk Tapınağa doğru dua eder, Haşem göklerden işitir ve bağışlar (Melahim Alef 8:27–30). Böylece kutsal yere yönelmek ile gökten gelen ilahi cevap birbirine bağlanır.
Bu ilişki, kutsal yere giren kişinin göğe yükseldiği anlamını taşımaz. David de Sandık’ın Yeruşalayim’e geri götürülmesini isterken, Haşem’in kendisini yeniden oraya getirip Sandık’ı ve bulunduğu yeri göstereceğini umar (Şemuel Bet 15:24–29). Söz konusu dönüşün yeri Yeruşalayim’dir. Bir mekanın Haşem’in huzuruyla ilişkilendirilmesinden, o mekana girip çıkmanın İsa’nın gelecekteki yaşamını anlattığı sonucu doğmaz. Kutsal çadır Mişkan’ın, Moşe’ye gösterilen örneğe uygun yapılması emri de binanın ve eşyalarının nasıl hazırlanacağını belirler (Şemot 25:9, 40). Bu örnekten İsa’nın göğe yükselişi ve ikinci gelişi hakkında bir yaşam öyküsü çıkarabilmek için yine Hristiyan anlatısını ayete eklemek gerekir.
Başkohenin gün içindeki hareketleri de kendi görevleriyle açıklanır. Önce tütsü perdenin iç tarafına götürülür; ardından boğanın kanıyla ve halk için kesilen keçinin kanıyla gereken işlemler yapılır (Vayikra 16:12–16). Halk için ayrılan keçi, boğanın kanıyla içerde yapılan işlemden sonra kesilir; onun kanı da perdenin içine götürülür.
İçeri giriş ve dışarı çıkış, hizmetin farklı aşamalarında tekrarlanır. Kohen dışarı çıktığında hizmete devam eder; 16:18’de sunağa yönelir ve onu arındırır. Canlı keçiyle ilgili işlemlerin ardından keten giysilerini çıkarır, yıkanır, diğer giysilerini giyer ve kendisiyle halk için yakılan sunuları getirir (16:20–25).
Bu hareketin tek bir yükselişi, gökte uzun bekleyişi ve tarihin sonunda dönüşü temsil ettiği söylenirken, aynı günün işlemlerine metinde verilmeyen başka bir zaman dizisi yerleştirilir.
Tapınak hizmetinin geleneksel anlatımında başkohen aynı gün Kutsallar Kutsalı’na dört kez girer. İlkinde tütsüyü içeri götürür. Sonra kendi boğasının kanıyla, ardından halkın keçisinin kanıyla ayrı ayrı girer. Daha sonra tütsü için kullandığı kapları almak üzere yeniden içeri girer. Dört girişin her biri aynı günün hizmetindeki bir göreve aittir. Bu sıralama, bir kez göğe çıkıp uzun zaman sonra yeryüzüne dönme öyküsü vermez. Mişna Yoma 5:1–4; 7:4; Tosefta Kelim Kamma 1:7
Mişna, başkohenin perdenin ardından içeri girip tütsüyü közlerin üzerine koyduğunu, ardından geldiği yoldan çıktığını anlatır. Sandık’ın bulunmadığı dönemde tütsü kabı, onun yerindeki Even Şetiya, yani Temel Taşı üzerine konurdu. Mişna Yoma 5:1–2
Giysi değişimi de eski kohenliğin kusuru olarak sunulur. Oysa iç hizmet için giyilecek keten tunik, pantolon, kuşak ve sarık hakkında Tora’nın hükmü açıktır: “Bunlar kutsal giysilerdir” (Vayikra 16:4). Aharon bu giysilerle Haşem’in verdiği görevi yerine getirir; hizmetin devamında başka giysiler giymesi de aynı emre uymasıdır. Giysi değişimiyle emredilen hizmetin bir sonraki aşamasına geçilir. Bu değişime, Aharon’un kohenliğinin gelecekte İsa tarafından aşılacağı anlamını Hristiyan yorum ekler.
Vayikra Rabba, içeri girilirken altın giysiler kullanılmaması için farklı açıklamalar verir. Bunlardan biri, altının Altın Buzağı günahını hatırlatmasıdır. Bir diğeri bunun Tanrı’nın önünde gösterişten uzak durmayla ilişkili olduğunu söyler. Midraş ayrıca halkın malını gözetme açıklamasını da aktarır. Vayikra Rabba 21:10
Hizmeti yapan Aharon’un kendisi ve evi için de arınma sağlaması gerekir (16:6, 11, 17). Hristiyan savı bu farkı kabul eder, fakat İsa’nın günahsız olduğu için böyle bir sunuya ihtiyacı bulunmadığını ileri sürer. Böylece benzer hareketler İsa’yı önceden gösteren işaretler, farklılıklar ise onun üstünlüğünün kanıtları sayılır. Bu seçimde ölçü Tora’nın verdiği görev değil, önceden kabul edilen İsa tasviridir. Tora, Aharon’un ve evinin arınmasını yerine getirilecek bir sorumluluk olarak verir; bu sorumluluğu, gelecekte başka birinin aynı kohenliği kaldıracağına ilişkin haber olarak sunmaz.
Sifra, Aharon’un kendisi ve evi için yaptığı bu hizmette sözlü itirafa da yer verir. Başkohen, kendi ve evinin suçlarını Haşem’in önünde dile getirir. Böylece başkohenin kendi adına arınma araması, yerine getirdiği görevin bir parçasıdır. Sifra, Ahare Mot, 2. parça 4
Kohenin kim olduğu da görev kadar belirgindir. Şemot 29:9, Aharon ile oğullarının kohenliğini sürekli bir düzen olarak belirler. Vayikra 16:32’de aynı hizmetin, babasının yerine kohen olmak üzere atanmış kişi tarafından sürdürüleceği söylenir. Hristiyanlık ise İsa’yı David soyundan gelen ve Malkitsedek’le ilişkilendirilen başka bir kohenliğin sahibi olarak sunar. Dayanak gösterilen Tehilim 110:4, Yom Kippur’daki giriş ve çıkışları göğe yükseliş ile ikinci geliş diye açıklamaz. Başka bir kohenlik iddiasını kabul edip Aharon’a verilen işlemleri ona aktarmak, bu bağlantıyı Tora’dan kanıtlamak yerine baştan varsaymaktır.
Üstelik gelecekte de Sadok soyundan kohenler Haşem’in kutsal yerine girecek, O’na hizmet edecek ve sunularını getirecektir (Yehezkel 44:15–16). Vayikra 16:29–34’teki yıllık arınma hizmetiyle birlikte okunduğunda, kohenin kutsal yere girişinin ne için olduğu açıktır: Kendisine verilen ibadeti yerine getirmek. İsa’nın göğe yükseldiği ve geri döneceği inancı bu girişten öğrenilmez; Hristiyan yorum bu inancı önceden kabul ederek başkohenin hareketlerine yerleştirir.
Tora’nın tarif ettiği hareketler, Aharon soyundan bir görevlinin aynı gün yürüttüğü arınma hizmetine aittir. Bu giriş ve çıkışları İsa’nın göğe yükselmesi ve çağlar sonra geri dönmesi olarak okumak, metindeki görevliyi, yeri ve zaman düzenini değiştirir.
Tanah kaynakları: Vayikra 16:1–34, özellikle 2–4, 6, 11–25 ve 29–34 (özgün metin); Şemot 25:9, 40 ve 29:9; Tehilim 11:4, 20:3, 7 (bazı çevirilerde 20:2, 6) ve 110:4; Melahim Alef 8:27–30; Şemuel Bet 15:24–29; Yehezkel 44:15–16.
