Misyoner İddiaları Arşivi

2 iddia 1 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

İddialar ve Cevaplar

9. İddia: Avraam imanla, Moşe’nin Torası ise işlerle ilgilidir

Avraam, henüz çocuğu yokken Haşem’in kendisine verdiği soy vaadine güvendi. Aynı hayatın ilerleyen dönemlerinde kendisine buyruklar verildi. Moşe’nin Tora’sındaki iman ve itaat ilişkisini anlamak için Avraam’ın güveniyle yaptıklarının nasıl bir arada anlatıldığına bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Avraam, henüz çocuğu yokken Haşem’in kendisine verdiği soy vaadine güvendi. Aynı hayatın ilerleyen dönemlerinde kendisine buyruklar verildi. Moşe’nin Tora’sındaki iman ve itaat ilişkisini anlamak için Avraam’ın güveniyle yaptıklarının nasıl bir arada anlatıldığına bakılır.

Avraam’ın imanı doğruluk sayıldığında henüz sünnet edilmemişti. Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Bereşit 15:6’daki bu sırayı esas alırlar. Bunu, insanın yalnız imanla kabul edildiğine kanıt sayarlar. Moşe’nin Tora’sını ise buyrukları yerine getirmeye dayanan bir düzen olarak görürler. Böylece imanla verilen lütuf ile yapılan iş karşılığında kazanıldığını söyledikleri kabulü birbirinden ayırırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 15’te Avraam’a bir oğul ve sayısız torun vaat edilir. Avraam henüz gerçekleşmemiş bu söze güvenir. Raşi’nin okumasında Haşem, Avraam’ın bu güvenini onun doğruluğu olarak kabul eder (Bereşit 15:4–6). Ramban’ın açıklamalarından birinde Avraam, bu vaadin gerçekleşmesini Haşem’in doğruluğuna bağlar. Aynı Avraam, Haşem’in sesini dinlediği, kendisine verilen buyrukları, hükümleri ve öğretileri koruduğu için övülür (26:5). İlkinde Avraam’ın henüz görmediği bir geleceğe güvenmesi, ikincisinde ise güvenle bağlandığı Haşem’in sözünü dinlemesi anlatılır.

Raşi’nin okumasında Avraam’ın güveni sünnet emrinden önce doğruluk sayılır. Sünnet emri ise daha sonra verilmiştir. Henüz verilmemiş bir emri yerine getirmesi beklenemez. Emir verildiğinde ise Avraam’ın kendisi de soyu da onu korumakla yükümlü olur. Sünnetsiz kalan erkeğin antlaşmayı bozmuş sayılacağı açıkça bildirilir (Bereşit 17:9–14). Avraam’ın daha önce gösterdiği güven, kendisine sonradan verilen emri geçersiz kılmaz. Nitekim Bereşit 22:16–18’de vaat, Avraam’ın Haşem’in sesini dinlemesiyle ilişkilendirilir (22:16–18). Avraam Sinay’dan önce yaşamıştır; kendisine verilen buyruklara bağlı kalmıştır.

Avraam’ın ev halkına bırakacağı yol da doğruluk ve adaletle davranarak Haşem’in yolunu korumaktır (Bereşit 18:19). Moşe’nin halktan istediği yaşamda aynı iç bağlılık bulunur. Haşem’in birliği tanınacak, O bütün yürekle sevilecek, sözleri yürekte taşınacak ve çocuklara öğretilecektir (Devarim 6:4–9). O’ndan korkmak, yollarında yürümek, O’nu sevmek, bütün yürekle hizmet etmek ve insanın iyiliği için verilen emirleri korumak birlikte istenir (10:12–13). Tora, insanın yalnız dışarıdan görülen davranışına seslenmez; davranışı doğuran sevgiyi ve bağlılığı da emreder.

“İtaat, imanın sonucudur; kabulün temeli yalnız imandır” denildiğinde de Avraam ile Moşe arasında ileri sürülen ayrım kurulamaz. İtaatin Haşem’e bağlılıktan doğması, Moşe’nin öğrettiği sevgiyle ve yürekten hizmetle zaten uyuşmaktadır. Ayrıca “doğruluk sayılma” ifadesi Tanah’ta yalnız inanca ayrılmış değildir. Pinhas’ın müdahalesiyle salgının durmasının ardından “Bu ona doğruluk sayıldı” denir (Tehilim 106:30–31). Bereşit 15:6’da geçen doğruluk sözü, burada yapılan bir eylem için kullanılır. Devarim 6:25’te de Haşem’in emrettiği buyrukları yerine getirmek doğrulukla ilişkilendirilir. Bu sözden tek başına davranışı dışarıda bırakan bir kabul öğretisi çıkarılamaz.

Yapılan iyiliğe karşılık verilmesi, Haşem’in insana borçlanması anlamına da gelmez. David, Tapınak için yapılan bağışların ardından her şeyin Haşem’den geldiğini, O’na verilenin yine O’nun elinden alındığını söyler (Divre HaYamim Alef 29:14). İyov kitabında Elihu’nun sorusu da aynı ayrımı ortaya koyar: “Doğruysan O’na ne verirsin? Senin elinden ne alır?” (İyov 35:7). İnsan, elindeki imkanlarla iyilik yaptığında Haşem’in bir ihtiyacını karşılamış olmaz. İnsanın yaptığı iyilik değerlidir ve karşılık bulur. Bu, Tanrı’nın ücret ödemek zorunda olan bir işveren gibi insana borçlandığı anlamına gelmez.

Merhamet ile yapılan işe göre karşılık verilmesi, Tehilim’de aynı cümlede birleştirilir: “Merhamet sana aittir; çünkü sen insana yaptığına göre karşılık verirsin” (Tehilim 62:13). Böylece itaate verilen karşılığın merhameti dışladığı varsayımı da ayetin açık sözüyle çürütülür. Avraam’ın güveni emirleri bağlayıcı olmaktan çıkarmamış, Moşe’nin emirleri de Haşem’e sevgiyi dışarıda bırakmamıştır. Birini iman ve lütuf, diğerini yalnız iş ve ücret düzeni olarak sunmak, Tanah’ın her ikisi hakkında söylediklerini ayırıp bozmaktır.

Avraam’ın imanının sünnetten önce doğruluk sayılması, Avraam’ın itaatinin önemsiz olduğunu veya Moşe’nin Tora’sının imandan yoksun bir düzen kurduğunu göstermez. Tanah, Haşem’e güvenmeyi ve O’nun sözünü dinlemeyi aynı bağlılığın içinde anlatır.

Tanah kaynakları: Bereşit 15:4–6 (özgün metin); 17:9–14; 18:19 (özgün metin); 22:16–18; 26:5 (özgün metin); Devarim 6:4–9, 25 (özgün bölüm; 6:4–9); 10:12–13 (özgün metin); Tehilim 106:30–31; 62:13; İyov 35:7; Divre HaYamim Alef 29:14. Tehilim 62:13, bazı çevirilerde 62:12 olarak numaralandırılır. Bereşit 15:6 açıklamaları: Raşi; Ramban.

Bu iddianın sayfası

10. İddia: Habakkuk 2:4 Tora yerine yalnız imanı öğretir

Habakkuk, şiddet ve haksızlık yüzünden adaletin işlemediği bir zamanda konuşur. Doğru kişinin nasıl yaşayacağına dair söz, kötülüğün üstün göründüğü bu durum içinde söylenir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Habakkuk, şiddet ve haksızlık yüzünden adaletin işlemediği bir zamanda konuşur. Doğru kişinin nasıl yaşayacağına dair söz, kötülüğün üstün göründüğü bu durum içinde söylenir.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Habakkuk 2:4’teki “Doğru kişi imanla yaşayacaktır” sözünü Tanrı’nın insanı iman temelinde kabul ettiği şeklinde okurlar. Onlara göre iyi davranışlar imandan doğabilir, ancak Tora’ya itaat Tanrı tarafından kabul edilmenin temeli değildir. Bu okumadan, yaşam ve kurtuluş için İsa’ya iman edilmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Peygamber, şiddet yüzünden Tora’nın etkisiz kalmasından ve adaletin çarpıtılmasından yakınır. Kötü kişi doğru kişiyi kuşatmış, haksızlık hayatı kaplamıştır (Habakkuk 1:1–4). Peygamber bu durumun sona ermesini ister. 2:4’te ise içi doğru olmayan kibirli kişi ile Haşem’e bağlılığını sürdüren doğru kişi karşılaştırılır. Tora’nın çiğnenmesinden yakınan bu sözleri Tora’nın kaldırıldığına delil yapmak, metnin yönünü tersine çevirmektir.

Habakkuk, kötülerin kendilerinden daha doğru olanları yutmasına neden izin verildiğini sorar (1:13). Haşem’in cevabında bildirilen sonucun belirlenmiş bir zamanı vardır; gecikiyor görünse de beklenmelidir. Hemen ardından “Doğru kişi sadakatiyle yaşayacaktır” sözü gelir (2:2–4). Adaletin henüz gerçekleşmediği günlerde Haşem’e güvenilmesi ve bu güvenden vazgeçilmemesi istenir. Doğru kişi, zalim üstün görünse de onun yoluna dönmeyecektir. Kitabın sonunda bu bağlılık somut bir sahneyle anlatılır: İncir ağacı ürün vermese, tarlalar yiyecek sağlamasa, sürüler ortadan kalksa bile peygamber kurtarıcısı olan Haşem’de sevinecektir (3:17–19).

Habakkuk’un וְצַדִּיק בֶּאֱמוּנָתוֹ יִחְיֶה (ve-tsadik be-emunato yihye) sözü, “doğru kişi sadakatiyle yaşayacaktır” demektir. Bu güven ve sadakat, İbranice אֱמוּנָה (emuna) sözcüğüyle anlatılır. Sözcük, kullanıldığı yere göre güvenilirlik, sadakat ve sebat gibi anlamlar taşır. Sözcüğün sağlamlık ve süreklilik yönü Şemot 17:12’de de görülür: Aynı sözcük, destekle tutulan Moşe’nin ellerinin güneş batana kadar sabit kaldığını anlatır (Şemot 17:12). Moşe’nin elleri söz konusu olduğunda sağlam duruş, Habakkuk’ta ise sıkıntı boyunca sürdürülen bağlılık anlatılır. Bir düşüncenin doğru olduğuna zihnen inanmak, buradaki anlamın tamamını karşılamaz. Ayette בֶּאֱמוּנָתוֹ (be-emunato), yani “kendi sadakatiyle” denir; bu bağlılık doğru kişiye aittir. Peygamber zaten doğru olarak adlandırdığı kişinin nasıl ayakta kalacağını açıklar. Ayette “yalnız” sözcüğü de bulunmaz.

Aynı bölümde başkalarının malını yağmalayan, haksız kazançla evini güvenceye almaya çalışan, kan dökerek şehir kuran ve kendi yaptığı puta güvenen kişi mahkum edilir (Habakkuk 2:5–19). Haşem’in hükmü, insanların yaptıklarıyla doğrudan ilgilidir. “İyi davranış imanın sonucudur” denilmesi, Tora’nın emirlerinin neden artık bağlayıcı olmayacağını açıklamaz. Güvenin sonucu bağlılıksa, Haşem’in yasakladığı kötülüklerden uzak durulması gerekir. Habakkuk’ta bu bağlılığın yerine İsa’ya veya onun kanına iman şartı konulmaz; böyle bir şart ayete dışarıdan eklenir.

Habakkuk’un sözü ile Vayikra 18:5’teki emirleri yerine getiren insanın onlarla yaşayacağı sözü karşı karşıya getirildiğinde de aynı hata yapılır. Vayikra’da halk, Mısır ve Kenaan’ın uygulamalarını bırakıp Haşem’in hükümlerine uymaya çağrılır. Emirlerin kaynağı “Ben Haşem’im, Tanrınız” sözüyle belirtilir (Vayikra 18:1–5). İstenen itaat, kendisini tanıtan Haşem’e bağlılıktır. Devarim’de de O’nu bütün yürekle sevmek, sözlerini yürekte taşımak, çocuklara öğretmek ve günlük hayatın içine yerleştirmek birlikte emredilir (Devarim 6:5–9). Sevgi emrinde Şabat’ın veya yiyecek hükümlerinin ayrıca sayılmaması onları kaldırmaz. Bir ilkenin öne çıkarılması, onunla birlikte yerine getirilecek görevlerin sona erdiğini göstermez.

Avraam’ın Haşem’e güvenmesinin doğruluk sayılmasıyla Pinhas’ın yaptığı işin doğruluk sayılması, Tanah’ta aynı kalıpla dile getirilir. Tehilim 106:30–31’de Pinhas ayağa kalkıp harekete geçer ve salgın durur. Ardından bu davranışın ona doğruluk sayıldığı belirtilir. Habakkuk’un sadakatle yaşayacak doğru kişisi, Tanah’ın hem güveni hem de güvene uygun davranışı değerli sayan bu dilinin içindedir. (Tehilim 106:28–31).

Moşe’nin yaşam çağrısında bu ilişki açıkça kurulur. Buyruk insana uzak veya erişilmez değildir; yerine getirmesi için ağzında ve yüreğindedir. Ardından Haşem’i sevmek, O’nun yollarında yürümek ve emirlerini korumak yaşamla ilişkilendirilir. Yaşamı seçmek, O’nu sevmeyi, sesini dinlemeyi ve O’na bağlanmayı içerir (Devarim 30:11–20). Avraam’ın hayatında da Haşem’e güven ile O’nun sesini dinleyip buyruklarını korumak birlikte bulunur (Bereşit 15:6; 26:5). Habakkuk 2:4, Tora’nın yerine İsa’ya imanı koyan bir öğretiye delil değildir; adaletin geciktiği günlerde Haşem’e sadık kalan doğru kişiye yaşam vaat eder.

Yahudi kaynakları da iman ile emirler arasındaki ilişkiyi açıklarken Habakkuk’un sözünü ele alır. Makkot 23b–24a’daki tartışma, Rabbi Simlai’nin Moşe’ye 613 mitsva, yani emir verildiğini söylemesiyle başlar. Anlatımda David’in bu emirleri on bir, Yeşaya’nın altı, Miha’nın ise üç ilkeyle anlattığı aktarılır. Daha kısa ifadelerin ardından Habakkuk’un emirleri tek ilkeye dayandırdığı söylenir. Kullanılan הֶעֱמִידָן (he'emidan) sözcüğündeki “onları” ifadesi yine mitsvaları, yani emirleri anlatır. Emirlerin ortak dayanağını göstermek, 612 emrin kaldırıldığını söylemek değildir. Akedat Yitshak’ta bu anlatım, birçok mitsvanın kısa ve ortak ilkeler içinde toplanması olarak açıklanır. Rabbenu Bahya da Kad HaKemah’ın Emuna bölümünde bütün mitsvaların iman üzerine kurulduğunu belirtir. Bir binanın hangi temel üzerinde durduğunu söylemek, o temelin üzerindeki binayı kaldırmak değildir. Bu açıklamalarda iman, emirlerin dayandığı temel olarak ele alınır.

Habakkuk, haksızlık karşısında doğru kişinin sadakatini korumasını ister. Tora’nın etkisiz kalmasından yakınan peygamberin bu sözü, Tora’yı bırakmanın veya İsa’ya imanı yaşam şartı haline getirmenin dayanağı olamaz.

Tanah kaynakları: Habakkuk 1:1–4, 1:13, 2:2–19 ve 3:17–19; Şemot 17:12; Vayikra 18:1–5 (özgün metin); Devarim 6:5–9 (özgün metin); Devarim 30:11–20; Bereşit 15:6 ve 26:5.

Rabbinik açıklamalar: Makkot 23b–24a; Akedat Yitshak, Devarim, “Ve-zot ha-Tora aşer sam Moşe” ile başlayan bölüm; Rabbenu Bahya, Kad HaKemah, Emuna.

Bu iddianın sayfası

İlgili Makaleler