Bereşit 15:6: Avraam’ın İmanı ve Tsedaka Ne Anlama Geliyor?

Tora, Yaratılış 15:6’da şöyle der:

[Avram] Tanrı’ya inandı ve [Tanrı] bunu onun adına doğruluk saydı.

Hristiyan Kitab-ı Mukaddes Çevirisi, yukarıdaki ayette “doğruluk” olarak tercüme edilen kelimeyi “iyilik, dürüstlük, iyi huylarla süslenme” anlamına gelen “salâh” olarak tercüme etmektedir.

Bu ayet, Hristiyan teolojisi için o kadar önemlidir ki, Hristiyan İncili’nde Romalılar 4.Bölüm, Galatyalılar 3. Bölüm, Yakup 2.Bölüm’de alıntılanır ve Hristiyanlığın merkezi doktrini için referans olarak gösterilir.

Hristiyan İddiası

Avram’ın Tanrı tarafından “doğru” ilan edilmesi, Avram tarafından yapılan herhangi bir işe, eyleme, davranışa dayanmamaktadır. Avram’ın sadece “iman” etmesi, “doğruluğu” kazanmasını sağlamıştır.

Pavlus bu ayete dayanarak şöyle demektedir:

Şu halde soyumuzun atası Avraam’ın durumu için ne diyelim?

Eğer Avraam yaptığı iyi işlerden dolayı aklandıysa, övünmeye hakkı vardır; ama Tanrı’nın önünde değil.

Kutsal Yazı ne diyor? “Avraam Tanrı’ya iman etti, böylece aklanmış sayıldı.”

Çalışana verilen ücret lütuf değil, hak sayılır.

Ancak çalışmayan, ama tanrısızı aklayana iman eden kişi imanı sayesinde aklanmış sayılır.

Romalılar 4: 1-5

Avram’ın “doğru” ilan edilmesi, aklanması, kurtuluşu sadece Avram’ın imanına dayanmaktadır. Avram, herhangi bir iş yaparak değil, sadece iman aracılığı ile kurtulmuştur. Öyleyse, doğruluk iyi ya da adil işler yaparak, Yasa’yı yerine getirerek, tövbe ederek elde edilemez. Doğruluk eylemlerin, işlerin sonucu değildir; doğruluk  yapılamaz, ancak iman ile kazanılır.

Buradaki iman, İsa Mesih’e iman etmektir. İsa’nın kanıyla günahlarımızın bağışlandığına, bizim için kendisini kurban olarak sunduğuna ve dirildiğine iman etmektir. Tanrı, sadece İsa’ya iman edenleri aklayacaktır. Kurtuluş sadece İsa Mesih’tedir.

Tanrı insanları İsa Mesih’e olan imanlarıyla aklar. Bunu, iman eden herkes için yapar. Hiç ayrım yoktur.

Çünkü herkes günah işledi ve Tanrı’nın yüceliğinden yoksun kaldı.

İnsanlar İsa Mesih’te olan kurtuluşla, Tanrı’nın lütfuyla, karşılıksız olarak aklanırlar.

Tanrı Mesih’i, kanıyla günahları bağışlatan ve imanla benimsenen kurban olarak sundu. Böylece adaletini gösterdi.

Çünkü sabredip daha önce işlenmiş günahları cezasız bıraktı. Bunu, adil kalmak ve İsa’ya iman edeni aklamak için şimdiki zamanda kendi adaletini göstermek amacıyla yaptı.

Öyleyse neyle övünebiliriz? Hiçbir şeyle! Hangi ilkeye dayanarak? Yasa’yı yerine getirme ilkesine mi? Hayır, iman ilkesine.

Çünkü insanın, Yasa’nın gereklerini yaparak değil, iman ederek aklandığı kanısındayız.

Romalılar 3:22-28

Burada Hristiyan gelenekleri birbirinden ayrılmalıdır. Pavlus’un Romalılar ve Galatyalılar’daki aklanma argümanı daha sonra özellikle Augustinusçu, Lutherci ve Reform geleneklerinde farklı sistemlere dönüştürülmüştür. “İnsan hiçbir iyi eylem yapamaz” biçimindeki total depravity öğretisi özellikle Reform/Calvinist teolojinin güçlü formülasyonudur; bütün Hristiyan mezheplerinin aynı cümlelerle kabul ettiği tek doktrin değildir.

Bu makalenin eleştirdiği daha dar iddia şudur: Bereşit 15:6, insanın Tanrı önünde doğruluğunun eylem, mitsva ve teşuvadan bağımsız olarak yalnız iman üzerinden belirlendiğinin Tanah kanıtı mıdır? Pavlus Avraam’ı Moşe’den önceye yerleştirerek bunu kendi Mesih merkezli aklanma sistemine bağlar. Tanah’ın bütünü ise iman ile itaat arasında böyle bir karşıtlık kurmaz.

Bakınız:

Örneğin, “Avraam Tanrı’ya iman etti, böylece aklanmış sayıldı.”

Öyleyse şunu bilin ki, Avraam’ın gerçek oğulları iman edenlerdir.

Kutsal Yazı, Tanrı’nın öteki ulusları imanlarına göre aklayacağını önceden görerek Avraam’a, “Bütün uluslar senin aracılığınla kutsanacak” müjdesini önceden verdi.

Böylece iman edenler, iman etmiş olan Avraam’la birlikte kutsanırlar.

Yasa’nın gereklerini yapmış olmaya güvenenlerin hepsi lanet altındadır. Çünkü şöyle yazılmıştır: “Yasa Kitabı’nda yazılı olan her şeyi sürekli yerine getirmeyen herkes lanetlidir.”

Tanrı katında hiç kimsenin Yasa’yla aklanmadığı açıktır. Çünkü “İmanla aklanan yaşayacaktır.”

Yasa imana dayalı değildir. Tersine, “Yasa’nın gereklerini yapan, onlar sayesinde yaşayacaktır.”

Avraam’a sağlanan kutsama Mesih İsa aracılığıyla uluslara sağlansın ve bizler vaat edilen Ruh’u imanla alalım diye, Mesih bizim için lanetlenerek bizi Yasa’nın lanetinden kurtardı.

Galatyalılar 3:6-14

Dr. John MacArthur şöyle demektedir:

Pavlus bize Tanrı ile nasıl doğru olacağımızı söyledi ve İsa Mesih’e ve onun mükemmel işine inanarak, bir insanın yaptıkları şeyler ile değil; inandığı şeyle doğru sayıldığını söyledi.

Pavlus, Avraam’ı örnek verdi, çünkü; Avraam, Moşe’den bile eskidir. Böylece doğruluğun yaptıklarımız ile ilgili olmadığını, sadece iman ile olduğu gerçeğinin yeni değil, en baştan beri geçerli olduğunu göstermek istedi. Bu ebedi bir gerçektir, yeni değildir. Tüm Eski Antlaşma ve Yeni Antlaşma, içinde bulunan her şey buna işaret etmektedir.

MacArthur’ın temsil ettiği Reformcu/Evanjelik okumada bu düşünce daha ileri götürülür: kurtuluşun bütün çağlarda yalnız imanla olduğu, Tanah dönemindeki insanların gelecekte gerçekleşecek Mesih kurtuluşuna ileriye dönük olarak güvendikleri savunulur. Bu, Tanah’ın kendi açık ifadesi değil, sonraki Hristiyan sistematiğinin Tanah’a uyguladığı yorumdur. Bu nedenle şimdi Bereşit 15:6’yı kendi İbranice bağlamı ve Tanah’ın devamı içinde incelemek gerekir.

Yaratılış 15:6

Yaratılış 15:6 ayetini tekrar görelim:

[Avram] Aşem’e güvendi/inandı; O da bunu onun için tsedaka — doğruluk/liyakat saydı.

Bu ayetin klasik Yahudi yorumunda bile tek bir açıklama yoktur. Raşi, Aşem’in Avram’ın güvenini onun için liyakat ve doğruluk saydığını açıklar. Ramban ise farklı bir ihtimali özellikle tartışır: Avram, verilen vaadin Aşem’in kendi doğruluğu ve sadakati sayesinde kesinleştiğini kabul etmiş olabilir. Dolayısıyla ayeti “Tanrı bütün insanlık için yalnız imanla aklanma adlı teknik bir sistem ilan etti” diye okumak, ayetin İbranice cümlesinin zorunlu sonucu değildir.

Daha önemlisi, Tora Avraam’ın hayatını Bereşit 15:6’da bitirmez. Antlaşma, sünnet, itaat, adalet ve mitsva dili sonraki bölümlerde devam eder. Avraam’ın Tanrı’ya güveni ile Tanrı’nın yolunda yürümesi birbirine karşıt iki kurtuluş sistemi değildir.

Ayetin orijinalini görelim:

“tsedaka” kelimesi, doğru olan, doğruluk, dürüstlük ve yardımseverlik anlamına gelir. Türkçe’de kullanılan “sadaka” kelimesinin karşılığıdır: Doğru olanı yapmak.

Hatırlayalım: Pavlus, Avram’ın elde ettiği “tsedeka“nın sadece ve sadece iman ile olabileceğini söylüyordu.

Bakalım “tsedaka” kelimesi, karşımıza yeniden çıkacak mı?

Yaratılış 18:19

…Öyle ki, [Avraam] çocuklarını ve ardından gelecek ev halkını emirle bağlayacak ve [onlar da] Tanrı’nın Yolu’nu, adil ve doğru olanı (tsedeka) YAPARAK koruyacaklar. Tanrı [böylece] Avraam için, söz verdiği her şeyin gerçekleşmesini sağlayacaktır.

Yaratılış 18:19

Ayetteki לַעֲשׂוֹת — laasot, “yapmak” fiilidir. Bereşit 18:19 Avraam’ın çocuklarına Aşem’in yolunu tsedaka ve mişpat yaparak korumalarını öğreteceğini söyler. Buradaki tsedaka soyut bir “hesaba geçirilmiş statü” ile sınırlı değildir; adaletle birlikte fiilen yapılan bir doğruluk biçimidir.

Bu ayet tek başına Pavlus’un bütün aklanma teolojisini çürütmek için kullanılmamalıdır; fakat çok önemli bir sınır koyar: Tanah’ın kendi dili doğruluğu insanın yapamayacağı bir şey olarak tanımlamaz. Avraam’a güvenmesi öğretildiği gibi, doğru ve adil olanı yapması ve bunu evine öğretmesi de emredilir.

Özdeyişler 21:3

Aynı “doğru ve adil olanı yapmak” ifadesi, başka bir ayette de karşımıza çıkmaktadır:

Rab, Kendisi’ne kurban sunulmasından çok, doğru (tsedaka) ve adil olanın YAPILMASINI ister.

Özdeyişler 21:3

Ayetin orijinaline bakalım:

Mişlei 21:3 de aynı kalıbı kullanır: tsedaka ve mişpat yapmak, Aşem’in gözünde kurbandan daha değerlidir. Burada “daha değerli” karşılaştırması korban sistemini reddetmez; etik itaati ritüelin önüne koyar. Böylece Tanah’ta doğruluk yalnız zihinsel bir kabul değil, insanın dünyada gerçekleştirdiği davranış olarak da açıkça yer alır.

Mika 6:8

Ey adam, Rab iyi olanı sana bildirdi; adil olanı YAPMAK, iyiliği sevmek, ve Tanrı’nız ile alçak gönüllü yürümekten başka Rab senden ne ister?

Mika 6:8

Ayetin orijinaline bakalım:

Mika 6:8’de fiil yine açıktır: mişpat yapmak, hesedi sevmek ve Aşem’le alçakgönüllülükle yürümek. Peygamber, Tanrı’yla doğru ilişkinin yalnız bir düşünce veya inanç beyanından oluşmadığını; karakter ve davranışla görünür hale geldiğini öğretir. Tanah iman ile itaati birbirine rakip iki kurtuluş yolu olarak kurmaz; Aşem’e güven, teşuva, mitsva, adalet ve doğru eylem aynı antlaşma yaşamının parçalarıdır.

Yeşaya 58:6-8

Yeşayahu 1 ve 58, ritüelin adaletin yerine geçemeyeceğini açıkça öğretir. Buradan “Tanrı korban istemez” sonucu çıkarılamaz; Tora korban hizmetini bizzat emreder. Peygamberlerin saldırdığı şey mitsvaya uygun ibadet değil, adaletsizlik sürerken ritüeli Tanrı’ya rüşvet gibi kullanma düşüncesidir. Oruç, dua ve korban; yoksulu ezmek, haksızlık yapmak ve sonra ibadetin kişiyi otomatik olarak aklayacağını düşünmek için perde olamaz.

Bu bölümün tartışmamız açısından önemi şudur: Tanah Tanrı’ya bağlılığı pasif zihinsel onaya indirgemez. Teşuva, adalet, merhamet ve mitsva fiilî olarak yaşanmalıdır.

İyilik etmeyi öğrenin, adaleti gözetin, zorbayı yola getirin, öksüzün hakkını verin, dul kadını savunun.

Yeşaya 1:17

Benim istediğim oruç, Haksız yere zincire, boyunduruğa vurulanları salıvermek, ezilenleri özgürlüğe kavuşturmak, her türlü boyunduruğu kırmak değil mi?

Yiyeceğinizi açla paylaşmak değil mi? Barınaksız yoksulları evinize alır, çıplak gördüğünüzü giydirir, yakınlarınızdan yardımınızı esirgemezseniz,

Işığınız tan gibi ağaracak, çabucak şifa bulacaksınız. doğruluğunuz (tsideka)  önünüzden gidecek, Rab’bin yüceliği artçınız olacak.

Yeşaya 58:6-8

Yeşaya 58:8 ayetinin orijinaline bakalım:

Yeşayahu 58, gerçek orucun hangi davranışlarla görünür hale geldiğini saydıktan sonra “doğruluğun önünden gidecek” der. Buradaki mesaj bir puan sistemi değildir; insanın Tanrı’yla ilişkisi adalet, özgürleştirme, yoksulu doyurma ve çıplağı giydirme gibi somut eylemlerden ayrılamaz. Tanah’ın doğruluk dili böylece hem Tanrı’ya güveni hem de bu güvenin eylemdeki karşılığını kapsar.

Yukarıdaki ayetlere baktığımızda doğruluğun ve teşuvanın şartı olarak başka bir insanın bütün insanların günahlarını üstlenip ölmesi öğretiliyor mu? Hayır. Tora korban sistemini emreder; fakat hiçbir korban, insanın teşuva, adalet ve mitsva sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Peygamberlerin eleştirisi de tam burada devreye girer: korban ve ibadet, günahı sürdürmenin yerine geçecek sihirli bir ödeme değildir.

Çünkü sen kurbandan hoşlanmazsın, yoksa sunardım sana, yakmalık sunudan hoşnut kalmazsın.

Mezmurlar 51:16

Kurbanlarınızın sayısı çokmuş, Bana ne?” diyor Rab, “Yakmalık koç sunularına, Besili hayvanların yağına doydum. Boğa, kuzu, teke kanı değil istediğim.

Yeşaya 1:11

Rab şöyle diyor: “İğreniyor, tiksiniyorum bayramlarınızdan, Hoşlanmıyorum dinsel toplantılarınızdan, Yakmalık ve tahıl sunularınızı Bana sunsanız bile kabul etmeyeceğim, Besili hayvanlarınızdan sunacağınız esenlik sunularına dönüp bakmayacağım. Uzak tutun benden ezgilerinizin gürültüsünü, çenklerinizin sesini dinlemeyeceğim. Bunun yerine adalet su gibi, Doğruluk ırmak gibi sürekli aksın.

Amos 5:21-24

Bu peygamberlikler korban sistemini iptal etmez. Söyledikleri daha keskindir: Aşem’in emrettiği ritüel bile adaletsizliği örtemez. Korban ile doğruluk birbirinin alternatifi değildir; korban, mitsva ve toplumsal adalet aynı Tora’ya bağlılığın parçalarıdır. Amos’un “adalet su gibi aksın” sözü, ibadetin ahlaki yaşamdan koparılamayacağını bildirir.

Bir dakika!

“Adalet ve doğruluk” mu?

Kurban yerine istediği “adalet ve doğruluk eylemleri” acaba Türkçe’ye hangi kelimelerden tercüme edilmiş görelim:

Amos 5:24

Yazının başında Yaratılış 15:6’da geçen doğruluk (tsedaka) kelimesi ile aynı! Tanrı bir kez daha bizden “tsedaka ve mişpat YAPMAMIZI”, yani “doğru ve adil olanı yapmamızı” istemektedir.

Mezmurlar 106:3

Ne mutlu adalete uyanlara, sürekli doğru olanı yapanlara!

Mezmurlar 106:3

Ayetin orijinaline bakalım:

Mezmurlar 106:3 “mişpatı koruyan” ve “her zaman tsedaka yapan” kişiyi mutlu ilan eder. Burada doğruluk açıkça fiilî davranış alanındadır. Bu ayet Pavlus’un bütün düşüncesine tek başına cevap değildir; fakat Tanah’ın insanı doğruluk yapamayan pasif bir varlık olarak görmediğini açıkça gösterir.

Mezmurlar 106:30-31

Yazının başında Yaratılış 15:6’da geçen Avram için “bunu onun adına tsedaka saydı” ifadesi Mezmurlar 106:30-31 ayetlerinde bir kez daha geçmektedir. Tora, yine yeniden kendisini açıklamaktadır.

Ayetleri görelim:

ve Pinehas kalkıp araya girdi,  bela da kesildi. Bu da kendisine doğruluk (tsedaka) sayıldı, Nesilden nesle, ebediyen.

Mezmurlar 106:30-31

31.ayetin orijinalini görelim:

Karşılaştırmak için Yaratılış 15:6 ayetini tekrar görelim:

Bereşit 15:6 ile Mezmurlar 106:31 arasındaki ifade özellikle dikkat çekicidir: Pinehas’ın gerçekleştirdiği eylem de ona tsedaka sayılır. Böylece Tanah aynı “doğruluk sayılma” dilini hem Avraam’ın Aşem’e güveni hem Pinehas’ın eylemi için kullanabilir.

Bu paralellik “iman değersizdir, yalnız işler önemlidir” sonucunu vermez. Tam tersine, Tanah’ın kendi kavram dünyasında iman ile eylemi birbirinden koparmadığını gösterir. Hristiyan “iman mı, işler mi?” ikiliği Yahudi metnin kendi kurduğu ikilik değildir.

Yasa’nın Tekrarı 6:24-25

Ayetleri görelim:

[İşte,] Aşem tüm bu hükümleri YAPMAMIZI, Tanrımız Aşem’den çekinmemiz için emretti – [ki bu,] bugün [olduğu] gibi, tüm zamanlarda bizim iyiliğimize olacak, [Tanrı] bizi yaşatacaktır.

Ve tüm bu emri, bize emrettiği şekilde özenle uyguladığımızda/YAPTIĞIMIZDA, [bu] bizim için Tanrımız Aşem’in huzurunda liyakat (tsedaka) teşkil edecektir.

Yasa’nın Tekrarı 6:24-25

Ayetlerin orijinallerini görelim:

6:24

6:25

Devarim 6:24–25 daha doğrudan bir örnektir. Aşem’in bütün bu hükümleri yapmamızı emrettiğini ve onları yerine getirmenin Aşem’in önünde bizim için tsedaka olacağını söyler. Bu, “insan kendi gücüyle Tanrı’yı borçlandırır” anlamına gelmez. Mitsvaların kendisi, hayat ve antlaşma zaten Aşem’in armağanıdır. Fakat ayet yine de itaatin Tanrı önündeki doğrulukla gerçek bir ilişkisi olduğunu açıkça öğretir.

Yasanın Tekrarı 30:10-14

Yasanın Tekrarı 30:14 ayetinin sonundaki “ağzında ve kalbindedir – YAPMAN İÇİN” ifadesi, yani Yasa’yı yerine getirebilecek olmamız,  Pavlus’un ısrarla ortaya koymaya çalıştığı her fikre aykırıdır. Bu nedenle, Pavlus, Romalılar 10:8’de, Yasanın Tekrarı Kitabı’nın tüm 30. bölümünde anlatılan bir kişinin Yasa’yı yerine getirebileceği ifadesini silmiştir.

Görelim:

Çünkü, Tanrın Aşem’in Sözü’nü, O’nun bu Tora kitabında yazılı olan Emirleri’ni ve Hükümleri’ni gözetmek üzere dinleyeceksin – çünkü Tanrın Aşem’e tüm kalbinle ve tüm canınla döneceksin! 

[Bil] Ki, sana bugün vermekte olduğum emir senin için erişilmez değildir; uzakta da değildir o.

Göklerde değildir ki ‘Kim bizim için göklere çıkıp onu bize getirecek ve öğretecek ki onu uygulayabilelim’ diyesin.

Ve denizin ötesinde değildir ki “Kim bizim için denizin ötesine geçip, onu bize getirecek ve öğretecek ki onu uygulayabilelim” diyesin.

Aksine, konu sana çok yakındır – ağzında ve kalbindedir – YAPMAN İÇİN

Yasanın Tekrarı 30:10-14

Oysa her iman edenin aklanması için Mesih, Kutsal Yasa’nın sonudur.

Moşe, Kutsal Yasa’ya dayanan doğrulukla ilgili şöyle yazıyor: “Yasa’nın gereklerini yapan, onlar sayesinde yaşayacaktır.”

İmana dayanan doğruluk ise şöyle diyor: “Yüreğinde, ‘Göğe –yani Mesih’i indirmeye– kim çıkacak?’ ya da, ‘Dipsiz derinliklere –yani Mesih’i ölüler arasından çıkarmaya– kim inecek?’ deme.”

Ne deniyor? “Tanrı sözü sana yakındır, Ağzında ve yüreğindedir.” ………………….
İşte duyurduğumuz iman sözü budur.

Romalılar 10:4-8

Romalılar 10, Devarim 30’daki pasajı bütünüyle aktarmak yerine bazı cümleleri Mesih merkezli bir yorum içinde yeniden kullanır. Bu nedenle Devarim 30:14’teki “yapman için” sözünün Pavlus’un alıntısında görünmemesi gerçek ve önemlidir; fakat bundan Pavlus’un kelimeyi bilerek “sildiği” sonucunu tarihsel kanıt olmadan çıkarmak doğru değildir. Daha güçlü nokta şudur: Devarim 30’un kendi bağlamı emrin ulaşılmaz olmadığını, ağızda ve yürekte bulunduğunu ve yerine getirilmesi gerektiğini açıkça söyler. Romalılar 10’un Mesih merkezli yeniden okuması, Devarim’in kendi anlamını ortadan kaldırmaz.

Yasa’nın Tekrarı 4:8

Pavlus, doğruluğun Yasa’dan gelemeyeceğini söylemişti. Bakınız: Romalılar 3:22-28, Galatyalılar 3:6-14.

Başka bir örneğe bakalım:

Ve hangi büyük ulusun, bugün önünüze koyduğum bütün bu Tora gibi adil/doğru hükümleri ve yasaları vardır?

Devarim 4:8

Burada kullanılan biçim צַדִּיקִם — tsadikim, “adil/doğru” sıfatıdır; Yaratılış 15:6’daki צְדָקָה — tsedaka isim biçiminin aynısı değildir. İki kelime aynı צ־ד־ק kök ailesine aittir ve doğruluk/adalet anlam alanını paylaşır, fakat bunları aynı teknik kelimeymiş gibi sunmak doğru değildir.

Bununla birlikte ayetin teolojik önemi değişmez: Tora’nın hükümleri Tanah’ın kendisi tarafından adil ve doğru olarak nitelenir. Tora, insanı doğruluktan uzaklaştıran bozuk bir sistem olarak tanıtılmaz.

Mezmurlar 19:9 (10)

Aynı konu, Mezmurlar 19:9 ayetinde (Yahudi Kutsal Kitabı’na göre 19:10) belirtilmektedir.

Görelim:

Rab korkusu paktır, sonsuza dek kalır, Rab’bin hükümleri gerçek, tamamen doğrudur (tsadeku).

Mezmurlar 19:9

Ayetin orijinalini görelim:

Mezmurlar 19:10’daki צָדְקוּ — tsadku da Yaratılış 15:6’daki tsedaka isim biçiminin aynısı değildir; aynı צ־ד־ק kökünün fiil biçimidir ve “doğrudurlar/adildirler” anlamını taşır. Bu ayrımı korumak gerekir. Fakat sonuç yine nettir: Mezmur Aşem’in hükümlerini gerçek ve bütünüyle doğru olarak niteler. Tanah’ın Tora hakkındaki kendi hükmü, onu insanı doğruluktan uzaklaştıran kusurlu bir düzen olarak değil, doğruluk öğreten Tanrısal yol olarak görür.

Ezekiel 18:20-22

Ayetleri görelim:

Ölecek olan günah işleyen kişidir. Oğul babasının suçundan sorumlu tutulamaz, baba da oğlunun suçundan sorumlu tutulamaz. Doğru kişi (hatsadik) doğruluğunun (tsidkat), kötü kişi kötülüğünün karşılığını alacaktır.

“Kötü kişi işlediği bütün günahlardan döner, buyruklarıma uyar, adil (mişpat) ve doğru olanı (utsedeka) YAPARSA, kesinlikle yaşayacak, ölmeyecektir.  

İşlediği günahlardan hiçbiri ona karşı anılmayacaktır. YAPMIŞ OLDUĞU doğruluğu (betsidkato) sayesinde yaşayacaktır.

Ezekiel 18:20-22

Ayetlerin orijinallerini görelim:

18:20

Yehezkel 18 Tanah’ın Yahudi cevabını en açık biçimde verir. Peygamber gerçekten tsadik ile kötü kişi arasında ayrım yapar; kötü kişinin günahlarından dönüp mişpat ve tsedaka yapabileceğini ve bu nedenle yaşayacağını söyler. Daha da önemlisi, teşuva eden kişinin geçmiş günahlarının artık ona karşı anılmayacağını bildirir.

Bu pasajda bağışlanma için başka bir insanın ölümü, çarmıh veya gelecekteki bir kurtarıcıya iman şartı yoktur. Şart, günahı bırakmak, Aşem’in hükümlerine dönmek ve doğru olanı yapmaktır. Yehezkel 18, Yahudi teşuva öğretisinin doğrudan Tanah temelidir.

Bu, insanın Aşem’in yardımına ihtiyaç duymadığı anlamına gelmez. Peygamberin kendisi yeni bir yürek çağrısı yapar. Fakat insanın değişmesinin ve doğru davranmasının imkânsız olduğu düşüncesini de reddeder: Aşem insana dönmesini emreder, çünkü dönüş gerçek bir imkândır.

1 Krallar 10:9

Ayeti görelim:

Rab, İsrael’i ebediyen sevdiği için, adaleti (mişpat) ve doğruluğu (tsedeka) YAPMAN için seni kral yaptı.

1 Krallar 10:9

Ayetin orijinalini görelim:

Melahim I 10:9’da Şelomo’nun krallık görevi de mişpat ve tsedaka yapmak olarak tanımlanır. Böylece doğruluk yalnız özel bireysel dindarlık değil, toplumda adalet kuran kamusal bir sorumluluktur. Tanah’ın bütün bu kullanımları, doğruluğu insanın hayatından ve eyleminden koparılamaz bir kavram olarak gösterir.

Sonuç

Yaratılış 15:6 Avraam’ın Aşem’e güveninin önemini öğretir. Fakat Tanah bu tek ayeti alıp “eylem doğrulukla ilgisizdir”, “mitsvalar doğruluk sağlayamaz”, “teşuva yeterli değildir” veya “insan ancak gelecekte ölecek bir Mesih’e iman ederek aklanabilir” sonucuna götürmez.

Tora’nın kendi devamı Avraam’ı tsedaka ve mişpat yapacak kişi olarak tanımlar. Devarim 6:25 mitsvaların yerine getirilmesini doğruluk/liyakat diliyle ilişkilendirir. Devarim 30 emrin erişilebilir ve yapılabilir olduğunu söyler. Yehezkel 18, kötü kişinin günahlarından dönüp adalet ve doğruluk yaparak yaşayacağını ve eski günahlarının artık ona karşı anılmayacağını açıkça öğretir. Mezmurlar 106 ise Pinehas’ın eyleminin kendisine doğruluk sayıldığını söyler.

Bu kaynaklar iman ile itaati birbirine düşman iki yol haline getirmez. Tora’da Aşem’e güven, teşuva, mitsva, adalet ve doğru eylem aynı antlaşma hayatının parçalarıdır.

Pavlus’un Bereşit 15:6’dan geliştirdiği, doğruluğu Mesih’e iman merkezine bağlayan aklanma öğretisi Tanah’ın teşuva, mitsva, kişisel sorumluluk ve doğru eylem öğretisiyle çelişir. Tanah insanın Aşem’e dönmesini, O’nun emirlerini yerine getirmesini ve doğru olanı yapmasını gerçek ve mümkün kabul eder. Sonuç nettir: doğruluk, Tora’ya karşı değil; Tora’nın öğrettiği hayatın içinde yaşanır.

Temel kaynaklar

Bereşit 15:6; 18:19; Devarim 4:8; 6:24–25; 30:10–14; Mezmurlar 19:10; 106:3, 30–31; Mişlei 21:3; Yeşayahu 1:17; 58:6–8; Yehezkel 18:20–23; Mika 6:8. Raşi ve Ramban, Bereşit 15:6.