7 iddia 2 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
İddialar ve Cevaplar
23. İddia: Yaratılış 3:15, günahı ölümüyle yok edecek Maşiah’ı haber verir
Bereşit’te Adam ve kadının yasak meyveyi yemesinin ardından Haşem yılana seslenir. Bu konuşmada kadınla yılan ve onların soyları arasında sürecek bir düşmanlık tarif edilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit’te Adam ve kadının yasak meyveyi yemesinin ardından Haşem yılana seslenir. Bu konuşmada kadınla yılan ve onların soyları arasında sürecek bir düşmanlık tarif edilir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Bereşit 3:15’i Maşiah, yani Mesih hakkında verilen ilk müjde sayarlar. Kadının soyunu babasız doğacak İsa olarak yorumlarlar. Onlara göre topuğa vurulması İsa’nın çarmıhta ölmesini, yılanın başına vurulması ise dirilerek Şeytan’ı ve günahı yenmesini haber verir. Bu zaferin İsa’nın ölümüyle kazanıldığını ve onun kendisini sunmasının ardından hayvan korbanlarına, yani sunularına gerek kalmadığını söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem’in yılana söylediği söz şöyledir: “Seninle kadın arasına, senin soyunla onun soyu arasına düşmanlık koyacağım. O senin başına vuracak, sen de onun topuğuna vuracaksın.” Bölümün başında yılan, Haşem’in yarattığı kır hayvanları arasında tanıtılmaktadır. Kadını kandırdıktan sonra karnı üzerinde sürüneceği bildirilir. Kadına doğum sancısı, Adam’a toprağı emekle işleyeceği ve sonunda toprağa döneceği söylenir. Başa ve topuğa yönelen saldırılar bu sahnenin içindedir: İnsan yılanın başına, yerdeki yılan insanın topuğuna yönelmektedir. (Bereşit 3:1–19)
İbranice זַרְעָהּ (zar'ah), “onun soyu” demektir; burada kadının soyundan söz edilmektedir. Bir çocuğun annesi üzerinden anılması, babasının bulunmadığı anlamına gelmez. Aynı kitapta Hagar’a “Soyunu çok çoğaltacağım; çokluğundan sayılamayacak” denilir. Kullanılan זַרְעֵךְ (zar'eh) sözcüğü “senin soyun” anlamındadır. Hagar’ın doğurduğu Yişmael’in babası da aynı bölümde Avram olarak belirtilmektedir. Böylece kadının soyunun anılmasıyla babasız doğum arasında kurulmak istenen bağ, Tora’nın kendi kullanımıyla çürütülmektedir.
Rambam da More Nevuhim II:30’da Hava’nın soyunun aynı zamanda Adam’ın soyu olduğunu belirtir. “Sara’nın çocukları” dediğimizde de onların babasının bulunmadığını söylemiş olmayız. (Bereşit 16:10–15)
“Soy” anlamındaki זֶרַע (zera) sözcüğü İbranicede tekil biçimde yazılır. Bu, sözcüğün mutlaka tek bir insanı anlattığı anlamına gelmez. Avraam’ın soyu yerin tozuna, gökteki yıldızlara ve deniz kıyısındaki kuma benzetilmektedir. Sayısız insandan söz edildiği halde, bu soyun düşmanlarının kapısını ele geçireceği tekil bir fiille anlatılır. Bereşit Rabba da yerin tozu benzetmesini İsrael’in çocuklarına uygular. Rivka’ya binlerce kişinin annesi olması dilenirken de aynı yapı kullanılır. Türkçede “Bu aile çoğalacak” denildiğinde tekil fiilin aileyi bir kişiye indirmemesi gibi, İbranicedeki dilbilgisel tekillik de bütün bir soyu kapsayabilmektedir.
Hava’nın Şet için kullandığı “başka bir soy” ifadesinde ise tek bir çocuk kastedilir. Sözcüğün bir kişiyi mi, yoksa birçok kişiyi mi anlattığı içinde bulunduğu cümleden anlaşılır. Bereşit 3:15’te iki soy karşılıklı anılır. Ardından gelen הוּא (hu, “o”) zamiri tek başına ne bu soyu tek bir kişiyle sınırlar ne de o kişiye İsa adını verir. (Bereşit 13:16; 22:17; 24:60; 4:25)
Başa ve topuğa yönelen hareketlerde aynı fiil kullanılmaktadır: יְשׁוּפְךָ (yeşufha, “sana vuracak”) ve תְּשׁוּפֶנּוּ (teşufennu, “sen ona vuracaksın”), שׁוּף (şuf) kökündendir. Çeviride “vurmak”, “ezmek” veya “yaralamak” karşılığının seçilmesi, bu fiile ölümden dirilme anlamı kazandırmaz. Başa vurulan darbe öldürücü olabilir; topuğa yönelen zehirli bir ısırık da öldürücü olabilir. Ayette söylenen, iki tarafın birbirine saldırmasıdır. İnsanın ölümü sayesinde yılanın yenileceği, ardından insanın dirileceği veya bu ölüm karşılığında başkalarının bağışlanacağı bildirilmemektedir. Yaralanmakla ölmek, ölmekle dirilmek, dirilmekle başkasının günahını kaldırmak ayrı iddialardır. Bunların birinden diğerine geçişi sağlayan söz ayette bulunmamaktadır.
“Kadının soyu” tek bir biyolojik çocuk, “yılanın soyu” ise günah olarak açıklanınca, aynı cümledeki iki soy ifadesine farklı türden anlamlar yüklenmektedir. Birinde doğum ve soy bağı, diğerinde ahlaki bir durum esas alınır. Yılanın soyunun Şeytan’ın izleyicileri diye açıklanması da başka bir yorumdur. Bunları ayetin açık anlamı sayabilmek için seçilen karşılıkların metinden gösterilmesi gerekir. İsa’nın kimliği ve çarmıhtaki ölümü önce kabul edilip sözcüklere bu anlatıya uygun karşılıklar verildiğinde, ayet bağımsız bir kanıt olmaktan çıkar. Kanıtlanması gereken sonuç, daha ayet yorumlanırken içine yerleştirilmiş olur.
Yılanla mücadelenin insanın kötülükle mücadelesi üzerinden açıklanması, farklı bir yorum düzeyidir. Şelah, Zohar’a dayanarak Yaakov adındaki İbranice harfleri yorumlar. Adın başındaki yud harfi On Emir’le ilişkilendirilir; insanın gücü Tora’ya bağlılığıyla açıklanır. Yud harfi kaldırıldığında adın kalan kısmı “akev”, yani “topuk” diye okunur. Bu benzerlik üzerinden bu bağlılığın yitirilmesiyle doğan savunmasızlık anlatılır.
Sülam’ın Zohar açıklamasında ise kadının soyu İsrael olarak yorumlanmakta, yılanı dünyadan kaldıracak olan Haşem olarak belirtilmektedir. Burada ölümün ve kirliliğin ortadan kaldırılmasına ilişkin peygamberlik sözleri anılır. Bu açıklamalarda kötülükle mücadele ve onun sona erdirilmesi üzerinde durulmaktadır. Bir sembolün kötülüğe karşı zaferle ilişkilendirilmesi, zaferin İsa’nın çarmıhtaki ölümüyle gerçekleşeceğini söylemez. Maşiah’a ilişkin bir anlam kurulması da o kişinin kimliğini, doğum biçimini ve ölümünün başkalarının günahını bağışlatacağını kendiliğinden belirlemez.
Günahla mücadele, Bereşit’in hemen sonraki bölümünde açıkça ele alınmaktadır. Kayin’e günahın kapıda beklediği söylenmekte ve ona günaha hakim olması bildirilmektedir. İnsana, kötülükle karşılaştığında kendi davranışından sorumlu olduğu doğrudan söylenir. Yeşaya’nın gelecek tasvirinde de süt çocuğu yılanın deliği yanında güvenle oynamaktadır. Zarar verilmeyen dünyayı açıklayan söz, yeryüzünün Haşem bilgisiyle dolmasıdır. Yeşaya 65:25’te yılanın yiyeceği yine toprak olarak anılır ve Haşem’in kutsal dağında zarar verilmeyeceği bildirilir. Bu tasvirlerde günaha karşı sorumluluk, Haşem bilgisi ve zarar vermenin sona ermesi açıklanmaktadır. Bir insanın ölümünün bütün bu değişimlerin zorunlu bedeli olduğu söylenmemektedir. (Bereşit 4:7; Yeşaya 11:8–9; 65:25)
Hacer’e verilen sözde זַרְעֵךְ (zar’eh) “senin soyun” demektir. Aynı cümlede soyun çokluğu nedeniyle sayılamayacağı söylenir. İbranice “sayılamayacak” fiili tekildir, fakat sözün konusu sayılamayacak kadar çok insandır. Bu örnek, “kadının soyu” ifadesindeki tekil biçimden tek bir çocuk çıkarmanın neden yanlış olduğunu gösterir. Hacer’in oğlunun babası da aynı anlatıda Avram olarak belirtilir. Bereşit 16:10–15.
Hristiyan anlatıda babasız doğum iddiası özel bir cümleyle kurulur. Matta, gebeliği Yosef ile Miryam’ın birlikte olmasından önceye yerleştirir. Bereşit’te ise “onun soyu” denir ve kadınla yılanın soyları arasındaki düşmanlık anlatılır. İki metnin aktardığı bilgi farklıdır. Bereşit’in akrabalık ifadesi Matta’daki gebelik şartını içermez. Matta 1:18–25 ve Bereşit 3:15.
Bereşit 3:15’e “ilk müjde” adının verilmesi Hristiyan yorumunun sonucudur. Ayette bir çocuğun babasız doğacağı, Maşiah’ın öldürüleceği, ölümden dirileceği veya ölümüyle günahları kaldırıp korbanları sona erdireceği bildirilmemektedir. İddianın bütün yükünü taşıyan bu hükümler, insanla yılan arasındaki düşmanlığı anlatan sözlere sonradan eklenmektedir.
Bereşit’te soy sözcüğünün bazı bağlamlarda tek bir kişiye işaret edebilmesi, burada o kişinin İsa olduğunu göstermez. Baş ve topukla ilgili sözler düşmanlığın nasıl yaşanacağını anlatır. Günahın bir insanın ölümüyle ortadan kalkacağı sonucu ayete eklenmiştir.
Tanah kaynakları: Bereşit 3:1–19; 4:7, 25; 13:16; 16:10–15; 22:17; 24:60; Yeşaya 11:8 ve 11:8–9; 65:25. Özgün metin karşılaştırmaları: Bereşit 3:1–19, 13:16, 16:10–15 ve 4:7.
Yorum kaynakları: Rambam, More Nevuhim II:30; Şelah, Tora Şebihtav, Toldot, Tora Or, Yaakov adındaki yud ve akev açıklaması; aynı eserde Hagaot Emek Beraha, yılan ve yetser hara bağlantısı; Sülam al ha-Zohar, Hayye Sara, “Beyneha uveyn ha-işa” ile başlayan açıklama. Bereşit Rabba’nın Bereşit 13:16 açıklamasında da yerin tozu benzetmesi İsrael’in çocuklarına uygulanmaktadır.
Tekil soy, babasız doğum ve yılanın yenilmesiyle ilgili savların başka örnekleri: Jews for Jesus, The Messiah Would Be the Seed of the Woman; Lausanne, Jewish Evangelism, LOP 67.
İlgili Kabalat yazıları: “Kadının soyu” — Yaratılış 3:15; “Niçin İsa’yı Mesih Olarak Kabul Etmiyoruz?”; “Mesih iki kez mi gelecek?”; “Gerçekleşmeyen Kehanetler ve İsa İnancının Ortak Örüntüsü”.
30. İddia: Teşuva bağışlanma için yeterli değildir
Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar teşuvanın, yani günahtan dönmenin, bağışlanma için gerekli olduğunu kabul ederler. Fakat Eden’de günahın karşılığı ölüm olarak belirlendiği için bağışlanmanın bedelini de ölüm sayarlar. Günahkar kendi ölümüyle bu bedeli öderse kurtulamayacağından, onun yerine kusursuz bir temsilcinin ölmesi gerektiğini söylerler. Tanah’ta tövbe eden herkesin bağışlanmasını da bu nedenle İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bir insan ölümle uyarıldığı halde kötülüğünden dönerse ne olur? Yehezkel bu soruyu, çaldığı malı geri veren ve borç karşılığında güvence olarak aldığı malı, yani rehni sahibine geri veren bir insan üzerinden cevaplar. Adam haksızlığı bırakıp Haşem’in hükümlerine uygun yaşamaya başlar. Ardından, “İşlediği günahların hiçbiri ona karşı hatırlanmayacak” denir. Yapılan kötülük, sanki hiç yapılmamış gibi anlatılmaz. Hükmün değişmesi, kötülüğü yapan kişinin dönmesine ve doğru olanı yapmasına bağlıdır. Haşem’in istediği, günahkarın yolundan dönüp yaşamasıdır. Yaşayacağına dair sözün yanında, suçlarının ona karşı hatırlanmayacağı da vaat edilir. Burada hem yaklaşan ölüm hükmü hem de geçmiş suçlar hakkında konuşulur. Yehezkel 33:14–16, 18:21–32
Eden’de verilen hüküm, insanın dünyadaki hayatına ilişkindir. İnsan ekmeğini ter dökerek kazanacak ve sonunda toprağa dönecektir. “Topraksın ve toprağa döneceksin” cümlesinde bir ölümlünün her suçunun ancak başka bir ölüm karşılığında bağışlanacağı söylenmez. Yehezkel de dönen insanın artık hiç ölmeyeceğini vaat etmez. Ölüm uyarısının yerine getirilmeyeceğini ve önceki suçların ona karşı hatırlanmayacağını söyler. Ölümlülüğü bağışlanmanın bedeli sayan Hristiyan iddiası, Bereşit ile Yehezkel’in ayrı ayrı ele aldığı iki hükmü birbirine karıştırır. Bereşit 3:19, Yehezkel 33:14–16
Teşuva denen dönüş, insanın özür dilemesinin ötesinde hayatına yansır. Alınan malın geri verilmesi nasıl bunun bir parçasıysa, kötülüğe götüren düşüncelerin terk edilmesi de öyledir. Yeşaya, suçlu kişiye düşüncelerini ve yolunu bırakıp Haşem’e dönmesini söyler. Haşem ona merhamet edecek ve onu bol bol bağışlayacaktır. Hoşea’da bütün bir halktan bu dönüş istenir. İsrael, suçunun kaldırılmasını dileyerek “Dudaklarımızın boğalarını sunacağız” der. Kurban diliyle anlatılan bu yakarışa, yabancı güçlere ve kendi elleriyle yaptığı putlara güvenmekten vazgeçmesi eşlik eder. Haşem’in cevabı, halkın dönekliğini iyileştirmek ve onu karşılıksız sevmektir. İleride gerçekleşecek bir dönüşten söz edilmesi, bu duanın muhatabını değiştirmez. İsrael’e Haşem’e dönmesi söylenmiştir. Yeşaya 55:6–7, Hoşea 14:2–5 (bazı çevirilerde 14:1–4)
Rambam, teşuvayı insanın yaptığı kötülüğü bırakması, bundan pişmanlık duyması, bir daha yapmamaya karar vermesi ve günahını sözle itiraf etmesi olarak açıklar. Aynı fırsat yeniden karşısına çıktığında, gücü yettiği halde değiştiği için o davranıştan uzak duran kişi tam teşuva yapmıştır. Bunun için böyle bir fırsatın yeniden çıkmasını beklemek gerekmez; insan daha önce de günahından dönüp bağışlanma dileyebilir. Rambam, Hilkhot Teşuva 2:1–2
Başka bir insana zarar verilmişse, alınanı geri vermek ya da zararı ödemek gerekir. Rambam, bunun ardından zarar verilen kişiden bağışlanma istenmesi gerektiğini de söyler. İnsan yalnızca Haşem’e pişman olduğunu bildirip arkadaşına verdiği zararı görmezden gelemez. Hilkhot Teşuva 2:9
Menorat HaMaor, geçmişte yaptıklarının ağırlığından dolayı dönüşünün kabul edilmeyeceğini düşünen kişiye Yehezkel’in sözlerini hatırlatır: Kötü kişi günahından dönüp adalet ve doğruluk yaptığında eski suçları ona karşı anılmayacaktır. Reşit Hokhma da Yehezkel’in bu çağrıyı ayrıntılı biçimde anlattığını vurgular: Kötülüğünden dönen kişi doğru olanı yapmaya başlar ve eski suçları ona karşı hatırlanmaz. Reşit Hokhma, Şaar HaTeşuva Menorat HaMaor, Seder HaTeşuva
Yoma 86b, teşuvanın insanın geçmişte bilerek işlediği günahlarla ilişkisini değiştirdiğini anlatır. Korkuyla yapılan dönüşte bunların yanlışlıkla işlenmiş gibi, sevgiyle yapılan dönüşte ise kişinin lehine yazılan erdemler gibi değerlendirileceği söylenir. Yoma 86b
Rabbenu Hananel, Hoşea’nın “Tanrın Haşem’e dön” çağrısını açıklarken teşuvanın gücünü vurgular. Günah çok ağır olsa da insanın dönüşünün kefaret sağlayabildiğini söyler. Rabbenu Hananel, Yoma 86a
Rambam, Tapınak ve sunak bulunmadığında da teşuvanın bütün günahlar için kefaret gücü taşıdığını açıklar. Her suç için kefaretin tamamlanma süreci aynı değildir. Bazı durumlarda teşuvanın yanında Yom Kippur ve sıkıntılar da bu sürecin parçasıdır. Tanrı’nın adının saygınlığını zedeleme durumunda ise kişinin kendi ölümüyle tamamlanan bir süreçten söz eder.
Rambam bu süreçleri suçun türüne göre ayırır. Karet, Tora’da bazı suçlar için bildirilen halk arasından kesilme cezasıdır. Karet cezası bulunmayan bir yapma emri ihlal edilip teşuva yapıldığında bağışlanma hemen gelir. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektirmeyen bir yasak çiğnendiğinde, teşuvanın ardından Yom Kippur kefaret sağlar. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektiren suçlarda ise teşuva ve Yom Kippur ile başlayan süreci kişinin çektiği sıkıntılar tamamlar. Haşem’in adının saygınlığını zedeleme durumunda, Haşem’in adının saygınlığını zedeleyen kişi için tam kefaret, teşuva, Yom Kippur ve çektiği sıkıntıların ardından kendi ölümüyle tamamlanır. Bunlar kişinin kendi dönüşüyle ilgili açıklamalardır.
Beit Elohim de Tapınak ayaktayken bazı suçlar için sunu getirme yükümlülüğü ile Tapınak bulunmadığında teşuvanın geçerli olması arasındaki ilişkiyi inceler; teşuvanın her dönemde kabul edildiğini söyler. Bu açıklamalar, başka bir insanın ölümüyle ilgili bir koşul getirmez. Hilkhot Teşuva 1:3–4; Beit Elohim, Şaar HaTeşuva, 2. bölüm
Ninova’da bu dönüş bir şehrin hayatını değiştirdi. Halk oruç tuttu, çula büründü ve Tanrı’ya yakardı. Herkesten kötülüğünü ve şiddeti bırakması istendi. Yıkımın neden gerçekleşmediği de açıkça verilir. Haşem onların yaptıklarını, kötü yollarından döndüklerini gördü ve ilan ettiği felaketi getirmedi. Taanit’te de bu sözlere dikkat çekilir: Tanrı’nın onların çullarını ve orucunu değil, kötü yollarından döndüklerini gördüğü söylenir (Taanit 16a). Yona, bunun Haşem’in merhametinden, geç öfkelenmesinden ve sevgisinin bolluğundan kaynaklandığını biliyordu. Bunlar, Şemot’ta Haşem’in kendisini tanıtırken saydığı niteliklerdir. Ninova’nın kurtuluşunu İsrael’in onun adına sunduğu kurbanlara bağlayan sav, Yona’nın verdiği nedeni değiştirir. Ninova bu dönüş sayesinde yaklaşan yıkımdan kurtuldu. Günahların bağışlanacağına dair doğrudan söz ise Yeşaya’da ve Yehezkel’de yer alır. Yona 3:5–10, 4:2, Şemot 34:6–7
Çaldığı malı geri veren insan örneği, teşuvanın diğer görevlerle nasıl birleştiğini de gösterir. Vayikra’da bir malı haksız biçimde elinde tutup yalan yere yemin eden kişi onu geri verir, ek ödeme yapar ve emredilen sunuyu getirir. Bağışlanmayı dileyen kişi, yaptığı zararı gidermek ve bu suç için buyurulan sunuyu getirmekle de yükümlüdür. Ayrıca Tora’da şükretmek için sunulan kurbanlar vardır. Kurbanın varlığı tek başına bütün kurbanların işlevini ya da bütün günahların nasıl bağışlanacağını belirlemez. Haşem belirli bir durumda ne istediğini o durumun buyruğunda bildirir. Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7), 7:11–15
İsrael’in gelecekteki dönüşü de aynı bağlılığı yeniden kurar. Sürgündeki halk bütün yüreğiyle Haşem’e dönecek, Haşem ona merhamet edecek ve onu ülkesine toplayacaktır. Halkın yüreği Haşem’i sevecek biçimde yenilenecek ve Moşe’nin o gün bildirdiği emirler yerine getirilecektir. Sürgündeki halk için de açık kalan yol, Haşem’e dönmek ve Tora’nın emirlerini yerine getirmektir. İsa’nın ölümünü bu dönüşün işlemesi için şart sayan iddia, kanıtlaması gereken düşünceyi her bağışlanma vaadinin arkasına yerleştirir. Haşem’in vaadi ise kişinin ne yapacağını açıkça bildirir. Kötülüğünü bırakan, çaldığını geri veren ve Haşem’e dönen kişi için geçmiş suçların ona karşı hatırlanmayacağı söylenmiştir. Bu bağışlanmayı suçsuz başka bir insanın ölümüne bağlayan iddia Tanah’a aykırıdır. Devarim 30:1–10
Yehezkel, çaldığını iade edip kötülüğünü bırakan kişiye yaşam vaat eder. Eden’de ölümün günahla ilişkili olması, bağışlanan her insanın yerine bir başkasının ölmesi gerektiği sonucunu vermez. Böyle bir şart, peygamberin tarif ettiği dönüşe eklenmiştir.
Tanah kaynakları: Bereşit 3:17–24; Yehezkel 18:21–32; Yehezkel 33:14–16; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 55:6–7; Yona 3:5–10 ve 4:2; Şemot 34:6–7 (özgün metin); Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7); Devarim 30:1–10 (özgün metin); Vayikra 7:11–15.
104. İddia: David soyu anne üzerinden aktarılabilir
Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın annesi Meryem David’in soyundan geliyorsa İsa’nın da David’in gerçek soyundan olduğunu söylerler. Tanah anne tarafından gelen akrabalığı tanıdığı için Maşiah’ın, yani Mesih’in David tahtına çıkma hakkını da Meryem’den alabileceğini savunurlar. Bu savda Luka’daki soy listesi, Meryem’in soy kaydı olarak okunur.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, David’e kendisinden doğacak bir oğlun krallığını sağlamlaştıracağını ve tahtını kalıcı kılacağını vaat etti. Oğlu Şelomo’nun tahta çıkmasıyla bu vaadin ilk adımı gerçekleşti. Yeşaya’nın Yişay’ın kökünden çıkan filizi ve Yeremya’nın David’den çıkacak adil kralı anlatması da gelecekteki hükümdarı aynı aileye bağlar. Burada söz konusu olan, bir insanın ataları arasında David’in bulunmasından daha belirli bir haktır. Vaadin konusu David’in ailesinde sürdürülen krallıktır. Şemuel Bet 7:12–16, Melahim Alef 1:30, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5–6.
İsrael’de bir kimsenin hangi kabileye bağlı olduğu belirlenirken babasının ailesi esas alınırdı. Nüfus sayımında insanlar babalarının ailesine göre kaydedildi ve kabileler çölde aynı düzene göre yerleştirildi. Bir kimsenin Yahudi halkına aidiyeti ile o halk içinde hangi kabileye kaydedildiği ayrı konulardır. Mişna Kiduşin 3:12, geçerli ve yasak olmayan evliliklerde çocuğun aile statüsünün babayı izlediğini belirtir.
Toprak mirası bu farkın pratik sonucunu gösterir. Bir baba oğul bırakmadan öldüğünde toprağı kızına kalırdı. Buna rağmen o kızın, babasının kabilesi içinden evlenmesi gerekiyordu. Bunun nedeni toprağın başka bir kabileye geçmesini önlemektir. Kız babasının toprağını alabiliyor, fakat evlilikten doğan ailenin kabile bağı babanın evi üzerinden yürüdüğü için toprağın kendi kabilesinde kalması ayrıca güvenceye alınıyordu. Bir kızın toprağı devralması, David tahtının anne yoluyla aktarılabileceğini göstermez. Bamidbar 1:2–18, 2:2, 27:7–11, 36:6–9.
Tanah’ta anne tarafından gelen akrabalığın kayda geçirildiği örnekler vardır. Yair, Bamidbar’da Menaşe’nin oğlu diye anılır. Divre Hayamim bu bağın nereden geldiğini gösterir. Babaannesi, Menaşe soyundan Mahir’in kızıydı. Babasının ailesi ise Yehuda’nın soy kaydında yer alır.
Divre Hayamim’deki aynı aile kaydında, oğlu olmayan Şeşan’ın kızını Mısırlı Yarha ile evlendirdiği ve bu evlilikten Atay’ın doğduğu da yazılıdır.
Hiram’ın babası Surluydu. Hiram’dan söz eden iki kayıtta ailesinin Naftali ve Dan ile bağları da anılır.
Bu insanların anne tarafından akrabalarının tanınması, David’in krallık hakkının o yoldan geçtiğine örnek oluşturmaz. Kayıtlarda aile bağları gösterilir. David’e verilen vaat ise bir kralın ardından kimin tahta çıkacağıyla ilgilidir. Bamidbar 32:41, Divre Hayamim Alef 2:21–23 ve 2:34–35, Melahim Alef 7:13–14, Divre Hayamim Bet 2:12–13.
Bir kadının soyundan söz edilmesi de aynı ayrımı korur. Yılana söylenen sözlerde kadının soyundan bahsedilir. Hagar’a ise soyunun çoğalacağı bildirilir ve aynı bölümde doğan oğlun babası olarak Avram’ın adı verilir. Yişmael, Hagar’ın soyudur ve Avram’ın oğludur. Bu iki bağ birlikte vardır. Annenin çocuğuyla gerçek soy bağı bulunması, çocuğun o bağ üzerinden bir krallığın varisi olması için yeterli değildir. Bereşit 3:15, 16:10–15.
Hristiyan anlatısında David’e bağlanan kişi Yosef’tir. Aynı anlatıda İsa’nın biyolojik babası olarak Yosef gösterilmez. Bir soy listesi Yosef’in kimlerden geldiğini gösterebilir. Yosef ile İsa arasında biyolojik baba ve oğul bağı kurulmadıkça bu liste İsa’nın David’le kan bağını kanıtlamaz. Luka 3:23’te Heli’nin adı Yosef’le birlikte geçer. Heli’nin Meryem’in babası olduğu orada yazılı değildir. Meryem’in David’in soyundan geldiği iddiası, İsa’yı ona anne tarafından bağlayan bir akrabalık iddiasıdır; bu bağın kendisi de gösterilmelidir. Meryem üzerinden kurulan iddia, anne tarafından akrabalık ile tahta çıkma hakkını birbirine karıştırır. David’in tahtı, Haşem’in oğulları arasından seçtiği Şelomo’ya geçti. Tanah’ta anne tarafından bir akrabalığa dayanarak David’in tahtına çıkıldığına örnek yoktur. Divre Hayamim Alef 28:5–7.
Tanah kaynakları · Bereşit 3:15, 16:10–15 · Bamidbar 1:2, 1:18, 2:2, 27:7–11, 32:41, 36:6–9 (İbranice metin) · Şemuel Bet 7:12–16 · Melahim Alef 1:30, 7:13–14 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5–6 · Divre Hayamim Alef 2:21–23, 2:34–35, 28:5–7 · Divre Hayamim Bet 2:12–13. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:16–24, Luka 1:27, 2:4 ve 3:23.
224. İddia: Kusursuz bir insan bile Adam soyundan olduğu için ölmek zorundadır
Bereşit, Adam’a toprağa döneceğinin söylenmesini ve sonraki kuşaklardan insanların ölümlerini anlatır. Talmud da insanın kendi günahı bulunmadan ölüp ölemeyeceğini tartışır. Birinin neden ölümlü olduğu ve ölümünün başkalarının günahları için ne anlama geldiği farklı sorulardır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit, Adam’a toprağa döneceğinin söylenmesini ve sonraki kuşaklardan insanların ölümlerini anlatır. Talmud da insanın kendi günahı bulunmadan ölüp ölemeyeceğini tartışır. Birinin neden ölümlü olduğu ve ölümünün başkalarının günahları için ne anlama geldiği farklı sorulardır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Adam’ın soyundan gelen herkesin ölümlü olduğunu ve kusursuz bir insanın da öleceğini söylerler. İsa’yı insan ve Adam’ın soyundan biri olarak gördükleri için çarmıhta öldürülmeseydi bile sonunda yaşlılıktan öleceğini ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Yahudi kaynakları, bir insanın kendi günahı bulunmadan da ölebileceği görüşünü tartışır. Bir insanın ölebilecek olması, Adam’ın günahını kendisinin işlemiş sayıldığını veya öldüğünde başkalarının bağışlanacağını göstermez. Bunlar ayrı ayrı gösterilmesi gereken iddialardır.
Bereşit 3:19’da Adam’a “Topraksın ve toprağa döneceksin” denir. 3:22–24, yaşam ağacına erişimin engellenmesini anlatır. Bereşit 5’te soy çizgisi boyunca doğum ve ölüm kayıtları yer alır. Adam’ın günahı ile insanlığın ölümlü durumu arasında rabbinik kaynaklarda da bağ kurulur.
Şabat 55b’de Rav Ami, ölüm ile kişisel günah arasında doğrudan bağ kuran bir görüş ileri sürer. Talmud’daki tartışma buna, Binyamin ben Yaakov, Amram, Yişay ve Kilav’ın “yılan yüzünden” öldüğünü söyleyen bir kaynakla karşı çıkar. Burada söz edilen, Adam ve Havva’nın anlatısındaki yılanla başlayan olayın insanın ölümlülüğüne etkisidir.
Tartışmada, insanın kendi günahı olmadan da ölebileceği sonucuna varılır. Bu rabbinik tartışmada ölümlülük, her insanın kişisel suç işlemiş olmasına bağlanmaz.
Kohelet 9:2 de doğru kişiyle kötünün ölümle karşılaştığını anlatır. Bir kişinin ölmüş olması, tek başına onun belirli bir suç işlediğinin kanıtı değildir.
Önceki kuşakların davranışlarının sonuçları sonraki kuşakları etkileyebilir. Fakat bir sonucun içinde yaşamak, o davranışı kişinin kendisinin yaptığı anlamına gelmez. Yehezkel 18:20, “Oğul babanın suçunu taşımayacak” der. Devarim 24:16 da yargıda herkesin kendi günahından sorumlu tutulmasını emreder. Adam’ın davranışından sonra ölümlü olarak yaşamak, onun yaptığı davranıştan kişisel olarak suçlu sayılmak değildir.
Kişisel günahı olmadan ölen birinin, ölümüyle başkalarının suçlarını giderdiği ileri sürülüyorsa bunun ayrıca gösterilmesi gerekir. Şabat 55b’de adı verilen dört kişinin ölümü böyle bir insan korbanı olarak sunulmaz. Yehezkel 14:14–20 de Noah, Daniel ve İyov’un kendi doğruluklarıyla başkalarını kurtaracağını söylemez. Ayette her birinin kendi canını kurtaracağı vurgulanır.
Tora’nın korban hükümleri sununun türünü, yerini ve uygulanışını belirler (Vayikra 1–7). Bir insanın biyolojik olarak ölmesi, tek başına onun başkalarının günahı için korban olduğunu göstermez. Vayikra 5:11–13 ise belirli günahlar için kan içermeyen un sunusunun ardından bağışlanma bildirir.
Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur ve koç sunulur. Devarim 12:31 ile Yeremya 7:31 insan kurbanı uygulamalarını kınar. Bu metinler, bir insan ölümünün herkesin günahını gidermenin zorunlu yolu olduğunu bildirmez.
Kusursuz bir insanın da ölebilmesi, onun başka insanların suçunu üstlendiği anlamına gelmez. Birinin ölümü, hangi suçtan sorumlu olduğunu veya ölümünün bir kapara olup olmadığını göstermez. İsa’nın Adam soyundan geldiği için ölebileceği iddiasından, ölümünün başkalarının günahlarını gidereceği sonucu çıkmaz.
Kaynaklar: Bereşit 3:17–24, 5:1–31, 22:11–13; Şabat 55b; Kohelet 9:2; Yehezkel 18:20, 14:14–20; Devarim 12:31, 24:16; Yeremya 7:31; Vayikra 1–7, 5:11–13.
229. İddia: Erkek günah korbanları bulunduğundan İsa’nın erkek olması onun korban sayılmasına engel değildir
Vayikra, bazı günah veya suç sunularında erkek hayvan, bazılarında dişi hayvan getirilmesini ister. Hayvanın türünü ve bedeninde kusur olup olmayacağını da belirtir. Yeşaya 53’te ise suç sunusu anlamına da gelebilen aşam sözcüğü kullanılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Vayikra, bazı günah veya suç sunularında erkek hayvan, bazılarında dişi hayvan getirilmesini ister. Hayvanın türünü ve bedeninde kusur olup olmayacağını da belirtir. Yeşaya 53’te ise suç sunusu anlamına da gelebilen aşam sözcüğü kullanılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, kohenle topluluk için boğa, yönetici için erkek keçi ve bazı suç sunularında koç getirildiğini hatırlatırlar. Bu örnekleri Yeşaya 53:10’daki aşam sözüyle birleştirirler. Onlara göre İsa’nın erkek olması, onun korban olarak kabul edilmesine engel değildir.
Tanah’ın Cevabı:
Bütün günah sunularının dişi olması gerektiği iddiası yanlıştır. Vayikra 4:3’te meshedilmiş, yani göreve yağ sürülerek atanan kohen için boğa istenir. 4:13–14’te bütün topluluk için de boğa belirtilir. 4:22–23’te yönetici erkek keçi getirir. Sıradan kişinin belirli günahı için ise dişi keçi veya dişi koyun getirilir (4:27–32). Vayikra 5:15 ve 18’de bazı aşam, yani suç sunuları için koç gerekir.
Fakat Tora bir sunu için “erkek” dediğinde, erkek olan herhangi bir canlıyı kastetmez. Örneğin Vayikra 4:23’te yönetici שְׂעִיר עִזִּים זָכָר תָּמִים, “kusursuz bir erkek keçi” getirir. Burada hem tür hem cinsiyet hem de bedensel durum belirlenmiştir. Erkek bir boğa bile yalnız erkek olduğu için erkek keçi isteyen hükmü karşılamaz. Ayet bir erkek keçi istediğinde, erkek olmak bir insanı bu sunu için uygun hale getirmez.
Vayikra 4:24–25, hayvanın kesilmesini ve kohenin kanı sunağın boynuzlarına uygulamasını da açıklar. Sununun türü, onu getirenin durumu, yeri ve kohenin işlemi birlikte düzenlenir. Yalnız bir ortak özelliği seçip diğer şartları kaldırmak, metinde tarif edilen sunuyu oluşturmaz.
İddiada Vayikra 7:7’deki “Hatat nasılsa aşam da öyledir; ikisi için bir Tora vardır” sözü de kullanılır. Hatat günah sunusu, aşam ise suç sunusudur. İki sunu arasında ortak hükümler bulunur. Ortak kurallar, her durumda aynı tür veya aynı cinsiyette hayvanın getirilmesini gerektirmez. Vayikra’nın kendisi farklı durumlar için farklı sunular belirtir.
Yeşaya 53:10’da geçen אָשָׁם (aşam) tek başına bir sununun türünü, yaşını veya cinsiyetini bildirmez. Şemuel Alef 6:3–5’te aynı kelime Filistlilerin telafi için gönderdiği altın nesneleri anlatır. Vayikra 5:15 ve 18’de ise metin açıkça kusursuz bir koç ister. Yeşaya, aşam sözüyle kulun canını ortaya koymasını anlatırken ardından soyunu görmesini ve günlerinin uzamasını vaat eder. O sözcüğü görüp Vayikra’daki “erkek” şartını bir insan idamına taşımak, iki metni de değiştirmektir.
İddia, Bereşit 3:15’teki “kadının soyu” ifadesini de korbanların cinsiyetiyle ilişkilendirir. Fakat bu ayette aşam, sunak, kohen, kan veya kapara sözcükleri bulunmaz. Sözcükler arasında sonradan kurulan benzerlik, ayetin böyle bir korban hükmü verdiğini göstermez.
Erkeklik birçok farklı korban türünün ortak özelliğidir. Bu nedenle tek başına belirli bir korbanın kimliğini göstermez. İsa’nın ölümünün hayvan korbanlarını daha yüksek bir biçimde tamamladığını ileri sürmek, bir sununun erkek olup olmadığına bakmaktan ayrı bir iddiadır. Bunun için Tanah’tan ayrıca bir dayanak gerekir. Yeşaya 53:10 yeni bir insan korbanı yasası vermez.
Erkek hayvanların günah sunusu olarak kullanılabildiği doğrudur. Bundan erkek bir insanın Tora’da izin verilen hatat veya aşam olduğu sonucu çıkmaz.
Kaynaklar: Vayikra 4, 5:15, 18, 7:7 ve 22:19–25; Yeşaya 53:10; Şemuel Alef 6:3–5; Bereşit 3:15; Devarim 12:5–14; Yehezkel 18:20–32; Yeşaya 55:6–7.
223. İddia: Mezmurlar 51:5 insanın doğuştan günaha eğilimli bir tabiat taşıdığını gösterir
Tehilim 51, David’in kendi suçunu kabul edip Tanrı’dan bağışlanma istediği bir duadır. David günah ve kusurdan söz ederken hayatının anne karnındaki başlangıcına kadar gider. Bu güçlü ifade, aynı duada kendi yaptıkları hakkında söyledikleriyle birlikte okunur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 51, David’in kendi suçunu kabul edip Tanrı’dan bağışlanma istediği bir duadır. David günah ve kusurdan söz ederken hayatının anne karnındaki başlangıcına kadar gider. Bu güçlü ifade, aynı duada kendi yaptıkları hakkında söyledikleriyle birlikte okunur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, David’in suç içinde biçimlendiğini ve annesinin ona günah içinde gebe kaldığını söylemesini, insanın doğuştan günaha yatkın olduğu şeklinde okurlar. Onlara göre insanın bu zayıflığı, günahın giderilmesi için kusursuz bir korban gerektiği düşüncesini destekler.
Tanah’ın Cevabı:
David hayatının başlangıcına kadar inerek insanın günah karşısındaki zayıflığını anlatır. Ancak günaha eğilim, dünyaya gelen bir çocuğun başkasının suçundan sorumlu tutulduğunu göstermez. Mezmur, insanın zayıflığından kusursuz bir insanın ölmesi gerektiği sonucunu da çıkarmaz.
Geleneksel İbranice metinde ayet Tehilim 51:7’dir. Hristiyan çevirilerinde çoğunlukla 51:5 olarak geçer. İbranice cümle şöyledir: הֵן־בְּעָווֹן חוֹלָלְתִּי וּבְחֵטְא יֶחֱמַתְנִי אִמִּי. Yaklaşık anlamı: “İşte, suç içinde biçimlendim; annem bana günah içinde gebe kaldı.”
Ayette Adam’ın kişisel suçunun David’e aktarıldığı söylenmez. Hristiyan yorumunda da özellikle insanın günaha eğilimli tabiatı üzerinde durulur.
Mezmurun başlığı, Natan’ın Bat-Şeva olayından sonra David’e gelişini anar. David kendi suçlarını bildiğini, günahının önünden ayrılmadığını ve Tanrı’nın gözünde kötü olanı yaptığını söyler. Ardından arınmak ister ve “Bende temiz bir yürek yarat, Tanrım” diye dua eder (51:12). David, kendi yaptığını kabul eder ve Tanrı’dan yüreğini temizlemesini ister.
Raşi, ayeti insanın bedensel oluşumu ve bu alanın günaha açıklığı üzerinden açıklar. Radak insanın arzusuna dikkat çeker. İnsanın bu arzuya hakim olmasının değerini de vurgular. Meiri ifadeyi güçlü bir şiirsel anlatım olarak yorumlar. Vayikra Rabba’da da farklı açıklamalar vardır. Bu yorumlar ayetin sözlerini farklı biçimlerde açıklar. Yeni doğan insanların Adam’ın kişisel suçu yüzünden suçlu sayıldığını bildiren ortak bir hüküm ortaya koymazlar.
Doğal bir eğilimle o eğilime uyarak yapılan eylem ayrıdır. Bir insan çabuk öfkelenebilir. Birine zarar vermeden önce o zarardan sorumlu sayılamaz. Bereşit 4:7, Kayin’e günahın kendisine yöneldiğini söylerken ona egemen olma sorumluluğunu da bildirir.
Yehezkel 18:20 kişisel sorumluluğu açıkça ifade eder: בֵּן לֹא־יִשָּׂא בַּעֲוֹן הָאָב, “Oğul babanın suçunu taşımayacak.” Aynı bölüm günahlarından dönen kişinin yaşayacağını söyler (18:21–23). Devarim 24:16 da yargıda herkesin kendi günahı için sorumlu tutulacağını bildirir.
Ataların davranışları sonraki kuşakların hayatını etkileyebilir. Bereşit 3’te anlatılan ölümlülük gibi sonuçlarla, yargıda bir kişinin işlediği suçun çocuğuna yüklenmesi farklı iddialardır. Tehilim 51 ikinci iddiayı kurmaz.
Mezmurun sonunda David, Tanrı’nın kırık bir ruhu ve ezilmiş yüreği hor görmeyeceğini söyler (51:18–19). David’in sözü, Tanrı’ya dönmenin duadaki yerini gösterir. Bet HaMikdaş’taki korbanlarla ilgili hükümlerin kaldırıldığını söylemez. David arınmayı Tanrı’dan ister ve kendi suçunu açıkça kabul eder. Duasında günahsız başka bir insanın onun yerine ölmesini istemez.
Tehilim 51 insanın günah karşısındaki zayıflığını ve David’in kendi suçundan dönüşünü anlatır. Ayetten, Adam’ın hukuki suçunun her bebeğe aktarıldığı veya bu suçun ancak bir insanın ölümüyle kaldırılabileceği sonucu çıkmaz.
Kaynaklar: Tehilim 51, özellikle İbranice numaralandırmada 51:7, 12 ve 18–19; Raşi, Radak ve Meiri, Tehilim 51:7; Vayikra Rabba 14:5; Bereşit 3:17–19, 4:7; Yehezkel 18:20–23; Devarim 24:16.
132. İddia: Adam’ın soyundan gelen herkesin ölmesi, insanın doğası gereği günahlı olduğunu gösterir
Bereşit, Adam ve Hava’dan sonraki insan hayatında zahmet, acı ve ölüm bulunduğunu anlatır. Sonraki kuşaklar da ölümlüdür. Bir insanın atalarının yaşadığı bir sonucu yaşaması, o ataların işlediği suçun kendisine de ait olup olmadığı sorusundan ayrıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit, Adam ve Hava’dan sonraki insan hayatında zahmet, acı ve ölüm bulunduğunu anlatır. Sonraki kuşaklar da ölümlüdür. Bir insanın atalarının yaşadığı bir sonucu yaşaması, o ataların işlediği suçun kendisine de ait olup olmadığı sorusundan ayrıdır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Adam ve Hava’nın soyundan gelen herkesin ölmesini insanın doğası gereği günahlı olduğuna kanıt sayarlar. Aynı görüşte, kusursuz bir insanın bile sırf ölümlü bir doğaya sahip olduğu için ölebileceği de kabul edilir.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 3, Adam’ın işlediği günahın ardından insan hayatında zahmet, acı ve ölüm bulunduğunu anlatır. Sonraki kuşaklar bu dünyada yaşar. Ancak aynı sonuçların yaşanması, Adam’ın kişisel suçunun her yeni doğan çocuğun suçu sayılması anlamına gelmez.
Yehezkel 18:20’nin kişisel sorumluluk hükmü הַנֶּפֶשׁ הַחֹטֵאת הִיא תָמוּת בֵּן לֹא־יִשָּׂא בַּעֲוֺן הָאָב וְאָב לֹא יִשָּׂא בַּעֲוֺן הַבֵּן şeklindedir: “Günah işleyen kişi ölecektir; oğul babanın suçunu, baba oğlun suçunu taşımayacaktır.” Lo yissa ba-avon (לֹא־יִשָּׂא בַּעֲוֺן), bir başkasının yaptığı bir iş yüzünden suçlu sayılmamayı açıkça anlatır. Bereşit 3’te ölümlülüğün insan hayatının bir parçası haline geldiğinin anlatılması, bu yargı hükmünü iptal etmemektedir. İnsanların aynı ölümlülük durumunu paylaşması ile belli bir eylemin suçlusu sayılması iki ayrı kavramdır.
Yehezkel 18:20, oğlun babanın, babanın oğlun günahını taşımayacağını açıkça bildirir. Devarim 24:16, insan mahkemesinde ebeveynlerin çocukların suçu yüzünden öldürülmesini yasaklar; Melahim Bet 14:6 bu hükmün uygulanmasını anlatır. Yehezkel 18, Tanrı’nın kişisel sorumlulukla ilgili hükmünü ayrıca açıklar.
Kohelet 9:2, doğruyla kötünün ölümle karşılaşabildiğini bildirir. Bereşit 25:8’de Avraam’ın, Devarim 34:5’te Moşe’nin ölümü anlatılır. Onların ölmesi, Adam’ın yaptığı kötülüğü bizzat işlemiş sayıldıkları anlamına gelmez. Hristiyanların insanın ölümlü oluşunu doğuştan taşınan kişisel günahın kanıtı diye kullanması, ortak sonuçla bireysel suç arasındaki ayrımı siler.
Devarim 24:16’da לֹא־יוּמְתוּ אָבוֹת עַל־בָּנִים וּבָנִים לֹא־יוּמְתוּ עַל־אָבוֹת אִישׁ בְּחֶטְאוֹ יוּמָתוּ denir: “Babalar çocuklar yüzünden, çocuklar babalar yüzünden öldürülmeyecek; herkes kendi suçu yüzünden öldürülecektir.” Bu hüküm insan mahkemesindeki cezayı düzenlemektedir. Yehezkel 18:20 ise Tanrı’nın kişisel sorumluluk hükmünü ayrıca açıklar. Avraam ile Moşe’nin de ölmüş olması, onların Adam’ın belirli itaatsizliğini bizzat işlemiş oldukları anlamına gelmez.
Ölüm, tek başına insanın doğasının ahlaki niteliğini de kanıtlamaz. İddiada kusursuz bir insanın ölümlü olduğu için ölebileceği kabul ediliyorsa, birinin ölmesinden onun kişisel olarak günah işlediği sonucu çıkarılamaz. Bu kabulün kendisi, insanın ölümünden onun mutlaka günah işlediği sonucunun çıkmadığını gösterir.
Yehezkel 18:5–18 bu ayrımı aile içindeki farklı kuşaklarla somutlaştırır. Doğru bir kişi, onun kötü davranan oğlu ve babasının yaptıklarını görüp aynı yolu izlemeyen torun anlatılır. Üçü de aynı aileye aittir, fakat hepsi aynı biçimde yaşamaz. Aynı aileden gelmeleri, her birinin diğerinin davranışından sorumlu tutulmasına yol açmaz. Yehezkel 18:5–18.
Bereşit 8:21 insan yüreğinin gençliğinden itibaren kötülüğe eğilimini de bildirir. Eğilimin varlığı, ölüm olayından tek başına çıkarılmış bir sonuç değildir. Bereşit 4:7’de Kayin günah karşısında uyarılır ve kendi eyleminden sorumlu tutulur. Bereşit 8:21, 4:6–7.
Tanah kaynakları: Bereşit 3:17–24, 25:8; Yehezkel 18:1–22; Devarim 24:16, 34:5; II Melahim 14:6; Kohelet 9:2.
İlgili Makaleler
Bereşit 3:15: “Kadının Soyu” İsa’yı mı İşaret Ediyor?
Bereşit 3:15’teki “kadının soyu” ifadesini İbranice zera’nın kolektif kullanımı, Galatyalılar 3:16–29, Hacer ve Rivka örnekleri ve klasik Yahudi kaynakları üzerinden inceler.
