Misyoner İddiaları Arşivi

2 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

99. İddia: İnsan Tanrı’nın suretinde yaratıldığı için Tanrı insan biçimindedir

Bereşit’te insanın Haşem’in suretinde ve benzerliğinde yaratıldığı söylenir. Bir benzerliğin neyi anlattığı, iki varlığın hangi özellik bakımından ilişkilendirildiğine bağlıdır. Bereşit bu sözün hemen ardından insanın yeryüzündeki görevini anlatır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bereşit’te insanın Haşem’in suretinde ve benzerliğinde yaratıldığı söylenir. Bir benzerliğin neyi anlattığı, iki varlığın hangi özellik bakımından ilişkilendirildiğine bağlıdır. Bereşit bu sözün hemen ardından insanın yeryüzündeki görevini anlatır.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Bereşit’teki suret ve benzerlik sözünü Yeşaya’nın, Tanrı’nın düşüncelerinin insanınkinden yüce olduğu sözüyle birlikte okurlar. Düşünceler aynı düzeyde olmadığı için benzerliğin düşünceyle ilgili olamayacağını söylerler. Geriye bedenin kaldığını kabul ederek insanın fiziksel biçiminin Tanrı’nın biçimini yansıttığını ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit’te suret sözü, insanın neye benzediğini göstermek için bir beden tarifiyle devam etmez. Haşem, balıklar, kuşlar ve diğer canlılar üzerinde yönetme görevini insana verir. Ardından hem erkeğin hem kadının bu surette yaratıldığı belirtilir. Tora, ikisine de aynı yeri ve sorumluluğu verir. İnsanın bu görevi taşıması için Haşem’in insan organlarına sahip olması gerekmez. Ayetteki sureti zorunlu olarak anatomik benzerlik saymak, anlatılan göreve kaynağın koymadığı bir şart ekler. (Bereşit 1:26–28)

Suret sözü tufandan sonra yeniden karşımıza çıkar. İnsan kanı dökmenin neden ağır bir suç olduğu, insanın Haşem’in suretinde yaratılmasıyla açıklanır. Tora bunu Adam’a özgü ve sonradan kaybolmuş bir nitelik olarak kullanmaz. Tufandan sonra yaşayan insanların hayatı da aynı gerekçeyle korunur. Birinci bölümde bu söz insanın canlılar karşısındaki sorumluluğuna, dokuzuncu bölümde insan hayatının değerine bağlanır. Suretin anlamını organlara indirgemek, Tora’nın bu sözle insan hayatına verdiği değeri açıklamaz. (Bereşit 9:6)

Rambam, sureti insanın aklıyla anlama yeteneğiyle ilişkilendirir. İnsanın aklıyla anlaması, bedensel biçiminden farklı bir özelliğidir (More Nevuhim I:1). Rabbi Akiva, insanın surette yaratılmasını onun değeriyle birlikte anar. Ona göre insanın bu surette yaratılması ve bunun kendisine bildirilmesi, insana gösterilen sevginin işaretidir (Pirkei Avot 3:14). Nefeş HaHayim ise insanın eylemlerinin yaratılıştaki farklı düzeyler üzerindeki etkisini vurgular. İnsanın düşüncesi, sözü ve davranışı, bağlı olduğu dünyalarda sonuç doğurur (Nefeş HaHayim I:3). Bunlar aynı kavramın farklı yönlerini açıklar.

İbranicede “suret” diye çevrilen tselem sözcüğü, başka bir yerde Baal tapınağındaki putlar için de kullanılır. Adam’ın oğlu Şet’i kendi benzerliğinde ve suretinde dünyaya getirdiği söylendiğinde ise ilişki baba ile oğul arasındadır. Bu kullanımlar, sözcüğün bağlama göre neyi anlattığını gösterir. Şet’in babasına benzemesi, insanın Yaratıcı’ya aynı yolla benzediğini kanıtlamaz. Benzerlik her özelliğin ortak olması demek değildir. Tehilim’de kendisini çöl kuşuna benzeten insanın, kuşun bedeninden söz etmediği cümlenin akışından anlaşılır. Bereşit’te de suretin hangi bağda kullanıldığına bakılır. (Melahim Bet 11:18, Bereşit 5:1–3, Tehilim 102:6–8)

Yeşaya’nın Haşem ile insanın düşünceleri arasında kurduğu ayrım da fiziksel beden sonucuna götürmez. Peygamber, kötülük yapan kişiyi kendi yolunu ve düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmeye çağırır. Haşem’in yollarının ve düşüncelerinin yüceliği bu bağlamda anlatılır. İnsan Haşem’le aynı düzeyde düşünmeden de O’nun sözünü anlayabilir, davranışını değiştirebilir ve sorumluluk taşıyabilir. Haşem’in düşüncelerinin insana benzemediğini söyleyip geriye yalnız fiziksel benzerliğin kaldığını ileri sürmek, ayetin kurmadığı bir ikilemdir. Üstelik bu iddia, Haşem ile insanın yapısının çok farklı olmasını fiziksel benzerliğe engel saymaz. Aynı ayrımı düşünce söz konusu olduğunda benzerliği bütünüyle dışlamak için kullanır. (Yeşaya 55:6–9)

Moşe, Horev’de Haşem konuştuğunda halkın hiçbir görünür biçim görmediğini söyler. Tam bu nedenle İsrael, Haşem’i erkek veya kadın biçiminde bir suretle tasvir etmemelidir. Bereşit’te insan hakkında kullanılan “suret” sözüyle Devarim’de görülmediği söylenen biçim, İbranicede ayrı sözcüklerdir. Bereşit insanın yaratılıştaki yerini, Devarim ise insanların Haşem’in biçimini görüp görmediğini anlatır. Haşem’in yarattığı dünyada insanın değerli bir yeri ve üstlendiği bir sorumluluk vardır. Haşem’in vahyi ise O’nu bir insan biçimine yerleştirmez. Bu yüzden insanın Haşem’in suretinde yaratılması, Tanrı’nın maddi insan bedenine sahip olduğunun kanıtı olamaz. (Devarim 4:12–19)

Özgün metin için ayrıca Bereşit 1:26–28 ve Devarim 4:12–16.

Bu iddianın sayfası

40. İddia: İnsan ölümü korban sayılabilir çünkü insan hayvandan daha değerli bir sunudur

Sunu, Haşem’e getirilen ve nasıl sunulacağı Tora’da belirlenen bir ibadet unsurudur. Bazı durumlarda aynı yükümlülük, kişinin gücüne göre farklı sunularla yerine getirilebilir. Bu yüzden sununun değerinin onun kabulüyle nasıl bir ilişkisi olduğu, Tora’nın verdiği örneklerden anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Sunu, Haşem’e getirilen ve nasıl sunulacağı Tora’da belirlenen bir ibadet unsurudur. Bazı durumlarda aynı yükümlülük, kişinin gücüne göre farklı sunularla yerine getirilebilir. Bu yüzden sununun değerinin onun kabulüyle nasıl bir ilişkisi olduğu, Tora’nın verdiği örneklerden anlaşılır.

Bu Hristiyan iddiası, insanın hayvandan daha değerli ve ahlaki sorumluluk taşıyan bir varlık olduğu düşüncesinden yola çıkar. Görüşü savunanlar, insanın günahını en iyi kusursuz bir insanın temsil edebileceğini söylerler. İsa’nın ölümünü hayvan sunularından üstün sayar ve Tora’daki sunuları onun geçici örnekleri olarak okurlar. Yeşaya 53:10’daki suç sunusu ifadesinin de bu insan kurbanını haber verdiğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da sununun türü ve hangi durumda getirileceği Haşem tarafından belirlenir. Sunu, bu emrin gösterdiği şekilde yerine getirilir. Vayikra 5:6–13’te belirli suçlar için koyun veya keçi getirilmesi istenir. Buna gücü yetmeyen kişi iki kuş getirir. Kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Un getiren kişi için de arınma ve bağışlanma hükmü verilir. Sununun maddi değeri azalırken bağışlanma değersizleşmez. Kişi, imkanına göre kendisine verilen emri yerine getirir ve bağışlanır.

Aynı kabul dili farklı sunularda da korunur. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş, 2:2’de tahıl sunusu Haşem’e hoş koku olarak anılır. Bunlar farklı hizmetlerdir; metin, büyük hayvanı küçük kuştan veya tahıldan daha üstün bir kabul basamağına yerleştirmez. Daha değerli olmakla belirli bir sunu için uygun olmak ayrı şeylerdir. Bu ayrımı kaldırıp bütün sunuları insan ölümüne çıkan bir değer sırasına dizmek, Tora’nın kurmadığı bir düzen kurmaktır.

Mişna Menahot, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan bu ortak ifadeyi birlikte okur. Çok ya da az getiren kişinin yüreğini Tanrı’ya yöneltmesi üzerinde durur. Kabulün ölçüsünü sununun büyüklüğüyle sınırlamaz. Mişna Menahot 13:11

Adanmış hayvanın değiştirilmesi hakkındaki hüküm bu ölçüyü daha da somutlaştırır. Vayikra 27:9–10, kurbanlık hayvanın iyisini kötüsüyle veya kötüsünü iyisiyle değiştirmeyi yasaklar. Kişi yasağa rağmen değiştirirse hem ilk hayvan hem onun yerine konan hayvan kutsal olur; ilkini serbest bırakmış olmaz. Bu hüküm doğrudan insan kurbanını konu almaz. Fakat “Daha iyisini buldum, öyleyse öncekinin yerine geçirebilirim” düşüncesinin Tora’da genel bir yetki olmadığını açıkça gösterir. Daha iyi olduğu düşünülen sunu, önceki yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.

İnsanla ilgili adaklar ise aynı bölümün başında başka türlü düzenlenir. Vayikra 27:1–8’de yaşa ve cinsiyete göre parasal değerler belirlenir; insanın sunakta öldürülmesi emredilmez. Bereşit 9:5–6’da insanın Tanrı’nın suretinde yaratılması, kanının dökülmesinin hesabının sorulmasına gerekçe olur. İnsanın yüksek değeri, onu daha uygun bir kesimlik sunu yapmaz. Bu değer, hayatının korunmasına ilişkin sorumluluğu ağırlaştırır.

İnsanın ahlaki sorumluluk taşıması da hayvanı geçersiz bir sunuya dönüştürmez. Vayikra, hayvanı insan gibi günah işleyebilen bir varlık sayarak seçmemiştir. Sunulacak türler ve yapılacak işlemler açıkça belirlenmiştir. “İnsanı ancak başka bir insan temsil edebilir” şartı bu hükümlerde yer almaz. Böyle bir şart önce dışarıdan eklenip sonra hayvan bu şarta uymadığı için yetersiz ilan edilmektedir. Haşem’in kabul ettiği sunuyu reddetmek için Haşem’in koymadığı bir ölçü kullanılamaz.

Bu nedenle bir ölümün sunu sayılıp sayılmayacağı, yalnızca ölen canlının değerine bakılarak belirlenmez. Vayikra 1:3–5’te hayvanın getirileceği yer, kesim ve Aharon soyundan kohenlerin, yani kutsal hizmette görevli kişilerin kanla yapacağı iş ayrı ayrı yer alır. Vayikra 5:14–19’da suç sunusu için kusursuz koç istenir; kutsal mala verilen zararla ilgili durumda telafi ve ek ödeme de emredilir. 7:1–7, kanın sunağa uygulanmasını, yakılacak kısımları ve kohenlerin yiyebileceği eti düzenler. Sunu, yalnızca dini anlam verilen bir ölüm değildir; belirli şartları ve işlemleri olan bir ibadettir.

Bir kişinin başkaları uğruna hayatını vermesi büyük bir fedakarlık olabilir. Fakat “kendini kurban etmek” sözüyle Vayikra’daki sunu aynı anlamda kullanılmış olmaz. İsa’nın Roma yönetimi altında öldürülmesi, bu kohenlik hizmetinin yerine getirildiği bir sunu işlemi değildir. Buna “İsa sıradan sunuların üstündeydi; onların şartlarına bağlı olmadan hepsini tamamladı” cevabı verildiğinde ise yeni bir iddia ileri sürülmüş olur: Haşem’in başka bir kurban düzeni kurduğu ve İsa’yı onun merkezine yerleştirdiği. Bu iddianın kanıtı, insanın hayvandan üstün olması olamaz. Önce böyle bir yetki gösterilmeden, Tora’nın bazı ayrıntıları İsa’nın işareti, karşılanmayan şartları ise geçici ayrıntılar sayılamaz.

Yeşaya 53:10’daki אָשָׁם (aşam) suçla ve telafiyle ilgili bir sözcüktür. Vayikra’da belirli bir sunuyu adlandırır. Şemuel Alef 6:3–8’de ise aynı sözcük Filistlilerin gönderdiği altın nesneler için kullanılır. Telafi sözünün geçmesi, sunulan şeyin türünü tek başına belirlemez. Yeşaya’da cümle bir koşulla başlar ve kulun soyunu göreceği, günlerinin uzayacağı vaadiyle devam eder. Ayet, Vayikra’daki koçun yerine değeri daha yüksek sayılan bir insanın konulmasını buyurmaz.

Tanah, en ağır fedakarlığın mutlaka en doğru ibadet olduğu düşüncesini de reddeder. Mika 6:6–8’de buzağılardan binlerce koça, yağ ırmaklarından suç karşılığında ilk doğan çocuğa kadar yükselen bir sıra kurulur. Cevap, daha değerli bir canın öldürülmesi değildir: adalet, iyiliği sevmek ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürümek istenir. Devarim 12:29–31 de ulusların çocuk yakma törenlerini Haşem’e yönelterek benimsemeyi yasaklar. Yitshak’ın bağlanmasında ise son emir ona dokunulmamasıdır; o yaşar, yerine koç sunulur (Bereşit 22:11–13). Bu hükümlerden insanı sunuların en üst basamağına yerleştiren bir izin çıkmaz.

İnsanı hayvandan ayıran ahlaki kapasite, peygamberlerin çağrısında başka bir karşılık bulur: insan kötülüğünü görebilir, verdiği zararı düzeltebilir ve yolundan dönebilir. Yehezkel 18:21–23, dönen günahkarın yaşayacağını söyler; Hoşea 14:2–5, İsrael’i sözlerle Haşem’e dönmeye çağırır. Mika’nın istediği adalet ve iyilik de bu değişimin hayat içindeki karşılığıdır. İnsanın daha yüksek sorumluluğu, onu daha değerli bir kurbanlık yapmaz; doğru yaşamakla yükümlü kılar. Haşem’in emrettiği sunuların yerine insan ölümünü geçirmek, bu sorumluluktan çıkarılmış bir sonuç değil, Tora’ya eklenmiş bir hükümdür.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–19; 7:1–7; 27:1–10; Bereşit 9:5–6; 22:11–13; Devarim 12:29–31; Yeşaya 53:10; Şemuel Alef 6:3–8; Mika 6:6–8; Yehezkel 18:21–23; Hoşea 14:2–5. İbranice metin karşılaştırması: Vayikra 27:1–10; Vayikra 1–7; Bereşit 22:11–13; Devarim 12:30–31.

Bu iddianın sayfası