Misyoner İddiaları Arşivi

Tora birkaç yüzyıl için verilmiş geçici bir düzen olsaydı, bu geçiciliğin Tora’nın kendi sözlerinde bir karşılığı bulunması gerekirdi. Moşe ise antlaşma konuşmasının sonuna yaklaşırken tam tersini söyler: “Gizli olanlar Tanrımız HaŞem’e aittir; açığa çıkarılmış olanlar ise sonsuza dek bize ve çocuklarımıza aittir; bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak için.” Lanu ulevaneynu ad olam, “bize ve çocuklarımıza sonsuza dek”, ifadesi açıkça uygulamaya bağlanır: “bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak için.” Tora kendisini Maşiah gelinceye veya başka bir dini düzen kuruluncaya kadar geçerli bir ara aşama olarak tanıtmaz.⁴⁷

Rambam da İggerot HaRambam’da bu ayeti Tora’nın sürekliliği için kullanır. Tora’daki bir mitsvanın kalıcı yükümlülüğünün sona erdiğini söyleyen peygamberin Moşe’nin peygamberliğiyle çatışacağını açıklar ve “bize ve çocuklarımıza sonsuza dek” sözünü dayanak gösterir. Fakat daha da belirleyici olan Devarim 30’dur. Moşe İsrael’in günahını, sürgününü ve gelecekteki geri dönüşünü anlattıktan sonra, geri dönen halka “Sen dönecek, HaŞem’in sesini dinleyecek ve bugün sana buyurduğum bütün mitsvaları yapacaksın” der. Ardından “bu Tora kitabında yazılı mitsvalarını ve kurallarını” korumaktan söz eder.⁴⁸⁴⁹

Eğer Tora tarihin belirli bir noktasında sona erecek geçici bir sistem olsaydı, sürgünün ötesindeki gelecekte Moşe’nin “bugün” verdiği mitsvalara geri dönüş beklenmezdi. Akedat Yitshak da Devarim 30’u böyle okur: gelecekte İsrael HaŞem’e dönecek ve Moşe’nin buyurduğu mitsvaları yeniden yerine getirecektir. Hristiyan kronolojisi Tora’yı geçmişe yerleştirmek isterken Moşe onu sürgünden sonraki geleceğin içine yerleştirir.

Peygamberlerde de yön değişmez. Yeşaya, ulusların gelecekte Tsiyon’a çıkacağını ve “Çünkü Tora Tsiyon’dan, HaŞem’in sözü Yeruşalayim’den çıkacaktır” diyeceklerini bildirir. Bu ayet Moşe’nin bütün mitsvalarının bütün uluslara aynı biçimde uygulanacağını söylemez; fakat geleceği Tora’nın ortadan kalktığı bir dönem olarak da anlatmaz. Yehezkel, David ile bağlantılı gelecekteki kralın yönetiminde İsrael için “kurallarımda yürüyecek, kurallarımı koruyacak ve onları yapacaklar” der. Yeremya ise yeni antlaşmanın içine “Tora’mı onların içine koyacağım ve onu kalplerine yazacağım” sözünü yerleştirir.⁵⁰⁵¹⁵²

Bu metinler birlikte ele alındığında geçici olduğu söylenen Tora’nın neden geleceğin merkezinde bulunduğu sorusu ortaya çıkar. Hristiyan teolojisi önce İsa’nın gelişiyle Tora’nın eski düzene ait olduğunu kabul eder, ardından Tanah’ı geriye doğru okuyarak Sinay’ı bu sonuca hazırlık yapan geçici bir aşamaya dönüştürür. Kanıtın yönü böylece değişir. Tora geçici olduğunu gerçekten söylüyorsa ayeti gösterilebilir; peygamberler sona ereceğini öğretiyorsa bu sözler gösterilebilir. Fakat elimizde “bize ve çocuklarımıza sonsuza dek”, “bugün sana buyurduğum bütün mitsvaları yapacaksın”, “bu Tora kitabında yazılı”, “Tora Tsiyon’dan çıkacak”, “kurallarımda yürüyecekler” ve “Tora’mı onların içine koyacağım” ifadeleri vardır.

Tora’daki her mitsva her insan tarafından, her yerde ve her tarihsel şartta uygulanmaz. Bazıları Erets İsrael’e, bazıları Bet HaMikdaş’a, bazıları kohenlere, krala, mahkemeye veya belirli hayat durumlarına bağlıdır. Bir uygulama şartının bulunmaması ile Tanrı’nın o mitsvayı sona erdirmesi aynı şey değildir. Bet HaMikdaş olmadığında korbanların fiilen sunulamaması, korbanlara ilişkin Tora’nın geçici bir yasa haline geldiğini göstermez; gerekli şart mevcut değildir. Hristiyan geçicilik iddiası bu iki kategoriyi birbirine karıştırdığında, belirli mitsvaların uygulanamamasından bütün Tora’nın sona erdiği sonucuna geçer.

Tanah’ın geleceği Tora’nın enkazı üzerinde kurulmaz. Moşe sürgünden dönen İsrael’i yine Tora’ya yöneltir; Yeremya Tora’yı kalbe yazar; Yehezkel HaŞem’in kurallarında yürüyen bir halk görür; Yeşaya Tora’nın Tsiyon’dan çıkacağını söyler. Tora’ya bir son tarihi verilecekse bu tarihin Tanah’tan gelmesi gerekir. Tanah böyle bir tarih vermez.⁵³

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 7, güncel revizyon.
• Tanah, Devarim 29:28.
• Tanah, Devarim 30:8.
• Tanah, Devarim 30:10.
• Tanah, Yeşaya 2:3.
• Tanah, Yehezkel 37:24.
• Tanah, Yeremya 31:33.
• Kabalat.com: “Yasa artık geçersiz mi?”; “Yeni Antlaşma Nedir?”; “Tora Göklerde Değildir: Yahudiliğin Epistemik Üstünlüğü”

Hristiyan yorumcu bu görüşü açık biçimde kurar: Matta 5:17’deki “ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” sözünü İsa’nın çarmıhta kusursuz korban olarak Tora’yı gerçekleştirmesi şeklinde okur. Daha sonra “yerine getirmek” fiilinden daha ileri bir sonuç çıkarır: Tora aslında yerine getirilmeyi bekleyen bir peygamberliktir; amacı İsa’da tamamlandıysa onu sürdürmenin artık anlamı kalmaz.¹⁶⁹⁷

Bu savın sorunu önce Tora’nın kendi türünü değiştirmesidir. Tora’da peygamberlik, vaat ve tarih anlatısı vardır; fakat Tora aynı zamanda buyruktur. Devarim 4 İsrael’e kuralları ve yasaları “yapın ki yaşayasınız” der ve hemen ardından buyurulan söze eklemeyi veya ondan eksiltmeyi yasaklar.¹⁶⁹⁸

Devarim 29:28 daha da açıktır: “Açığa çıkarılmış olanlar, bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak üzere bize ve çocuklarımıza sonsuza dek aittir.”¹⁶⁹⁹

İbranice iki ifade yan yana durur: ad olam, “sonsuza dek”, ve laasot, “yapmak üzere.” Tora kendisini gelecekte birinin gerçekleştirip işlevini bitireceği metin olarak değil, kuşaklar boyunca yapılacak sözler olarak tanımlar.

Devarim 30 aynı noktayı erişilebilirlik üzerinden kurar. Mitsva gökte veya denizin ötesinde değildir; söz insanın ağzında ve yüreğindedir “onu yapman için” — laasoto. Burada amaç gelecek bir kişinin bütün Tora’yı tek olayda “tamamlaması” değil, İsrael’in Tora’yı yaşamasıdır.¹⁷⁰⁰

Bir peygamberliğin gerçekleşmesi ile bir buyruğun yerine getirilmesi aynı şey değildir. Şabat’ı bu hafta eksiksiz koruyan kişi “Şabat’ı yerine getirdim, artık gelecek Şabatlarda bağlayıcı değil” diyemez. Anne-babaya saygı mitsvasını bugün yapan kişi emri gelecek için ortadan kaldırmaz. Pesah’ın bir kuşakta doğru uygulanması sonraki kuşakların Pesah yükümlülüğünü sona erdirmez.

Hristiyan yorumun çıkarımı ancak gizli bir öncülle işler: bütün Tora’nın gerçek amacı mitsvaların yapılması değil, İsa’nın ölümünü önceden temsil etmektir. Fakat kanıtlanması gereken şey zaten budur. Korbanlar önce İsa’nın ölümü için tipolojiye çevrilir; ardından bu tipoloji bütün Tora’nın amacı yapılır; sonra İsa öldüğü için Tora’nın amacının tamamlandığı söylenir. Sonuç başlangıç varsayımının içine yerleştirilmiştir.

Tanah’ın hiçbir yerinde bütün Tora’nın Maşiah’ın ölümünü önceden resmetmek için verildiği veya Maşiah öldüğünde Sinay mitsvalarının sona ereceği söylenmez. Moşe’nin Tora’sını geçici bir semboller sistemi haline getirip gerçek amacını gelecekteki tek bir insan ölümüne bağlayan çerçeve, Tora’nın kendi açıklaması değildir.

Peygamberlerin gelecek tasviri ise ters yöne gider. Yehezkel gelecekteki David kralının günlerinde İsrael için şunu söyler:

“Benim yasalarımda yürüyecekler, kurallarımı koruyacak ve onları yapacaklar.”¹⁷⁰¹

Eğer Maşiah’ın görevi Tora’yı gerçekleştirip bağlayıcılığını sona erdirmekse, Hristiyan yorumcu Tanah’ın Maşiah çağında halkı neden yeniden HaŞem’in mişpatim ve hukkotunu yaparken gösterdiğini açıklamak zorundadır.

Yeşaya 2 de son günlerin resmini Tora’nın yokluğuyla değil, yayılmasıyla çizer:

“Çünkü Tora Tsion’dan, HaŞem’in sözü Yeruşalayim’den çıkacaktır.”¹⁷⁰²

Uluslar HaŞem’in yollarını öğrenmek için Tsion’a yönelir. Gelecek, Tora’nın işlevini yitirdiği dönem değil; Tanrı bilgisinin ve Tora öğretisinin genişlediği dönemdir.

Yirmiyahu’nun yeni beriti de aynı yöndedir:

“Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.”¹⁷⁰³

HaŞem “yeni beritte Tora’mı kaldıracağım” demez. Tora’yı insanın içine ve yüreğine yerleştirir. Yeni oluş, Tora’nın ortadan kalkması değil, içselleşmesidir.

Jesus for Jews adlı eserdeki gelecek korban savı da bu noktada gerilim yaratır. Yehezkel 40-48’in Maşiah çağında gerçek mizbeah, kohenlik ve korbanlardan söz ettiğini kabul ettiğinde bunları İsa’ya geriye doğru işaret eden anma korbanları şeklinde yeniden yorumlamak zorunda kalır. Fakat Tora’nın amacı İsa’nın ölümüyle tamamen sona ermişse, aynı korban düzeni gelecekte neden HaŞem’in peygamberi tarafından yeniden anlatılır?¹⁷⁰⁴

“İlk korbanlar ileriye, gelecektekiler geriye bakar” cevabı metinden gelmez. Bu yalnız iki yönlü bir Hristiyan tipolojisidir. Yehezkel gelecekteki korbanları “artık kapara işlevi taşımayan anma sembolleri” diye adlandırmaz; kapara, mizbeah ve avoda dilini kullanmaya devam eder.¹⁷⁰⁵

Tora’nın bugün bütün 613 mitsvanın her Yahudi tarafından fiilen uygulanamaması da “bağlayıcılık sona erdi” sonucunu vermez. Mitsvaların farklı özneleri ve şartları vardır: bazıları kohene, bazıları krala, bazıları Bet HaMikdaş’a, bazıları Erets İsrael’e, bazıları belirli toplumsal veya kişisel durumlara bağlıdır. Bir şartın yokluğu emrin tarihsel olarak iptal edildiği anlamına gelmez.

Aynı biçimde “ahlaki” ve “törensel” Tora ayrımı Sinay metninin kendi iptal cetveli değildir. Tora “ahlaki emirler kalıcıdır; törensel emirler Maşiah ölünce bitecektir” diye iki sınıf kurmaz. Şabat, Pesah, kaşrut ve korbanlar için kuşaklar boyunca süren düzen dili kullanılır. Daha sonraki Hristiyan sınıflandırma Tora’nın kendi hukuki kategorisi olarak geri okunamaz.¹⁷⁰⁶

Rambam, Hilkhot Yesodei HaTora 9:1’de bu Tanah yapısını halahik biçimde sistemleştirir: Tora’nın mitsvaları kuşaklar boyunca geçerlidir; daha sonraki bir peygamber onların kalıcı biçimde iptal edildiğini söyleyemez. Rambam bunu bağımsız bir rabbinik yetki iddiası olarak değil, Tora’nın eklememe-eksiltmeme ve kalıcılık dili üzerinden kurar.¹⁷⁰⁷

Malahi’nin son peygamberlik çağrısı da unutma değil hatırlamadır: “Kulum Moşe’nin Tora’sını... bütün İsrael için buyurduğum hukkim ve mişpatim ile hatırlayın.” Tanah’ın kanonik sonundaki yön, gelecekte Tora’nın işlevsizleşeceği değil, Moşe’nin Tora’sının hatırlanacağıdır.¹⁷⁰⁸

Matta 5’in Hristiyan içi yorumu ayrı bir tartışmadır. Buradaki soru Tanah’ın Tora için bir sona erme kuralı verip vermediğidir. Tanah böyle bir kural vermez. Tam tersine gelecekteki David kralının çağını Tora’yı yapan İsrael, Tsion’dan çıkan Tora ve yüreğe yazılan Tora ile anlatır.

Hristiyan yorumun “yerine getirmek”ten “artık tutmanın anlamı yok” sonucuna ulaşması için mitsvaları önce peygamberliğe dönüştürmesi, sonra bütün Tora’nın amacını İsa’nın ölümüne bağlaması gerekir. Ancak bundan sonra “yerine getirmek” hukuki bağlayıcılığın sona ermesi anlamına gelebilir. Tora’nın kendi dili bu geçişi kurmaz.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 141, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 13; Matta 5:17-18’i İsa’nın çarmıhta Tora’yı “fulfil” etmesi ve ardından Tora’yı sürdürmenin anlamının kalmaması yönünde yorumlaması.
• Devarim 4:1-2; 13:1.
• Devarim 29:28.
• Devarim 30:11-14.
• Yehezkel 37:24-28.
• Yeşaya 2:2-4.
• Yirmiyahu 31:31-34.
• Heaster’ın aynı eser içinde Yehezkel 40-48’deki gelecek korbanlarını Maşiah Krallığı döneminde yeniden kurulacak fakat İsa’ya geriye doğru işaret edecek korbanlar olarak açıklaması; bkz. bu kitabın 135. iddiası.
• Yehezkel 43:18-27; 45:15-25; 46:1-15.
• Örnekler için Şemot 12:14, 17; 31:16; Vayikra 16:29-34; 23:14, 21, 31, 41. “Le-dorotekhem” ve “hukkat olam” dili farklı mitsva alanlarında görülür.
• Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Yesodei HaTora 9:1; Devarim 13:1 ve Tora’nın kalıcılığı ilkesi.
• Malahi 3:22 (Hristiyan numaralandırmasında 4:4).