7 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
202. İddia: Yosef’in evlat edinmesi İsa’ya David tahtı hakkı verir
Matta ve Luka, İsa’yla ilgili soy listelerinde Yosef’i anar. Matta, İsa’nın Miryam’dan doğduğunu söyler. Bu listeler, İsa’nın hangi aile içinde büyüdüğü ve David’le nasıl bir soy bağı kurulduğu sorularını gündeme getirir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Matta ve Luka, İsa’yla ilgili soy listelerinde Yosef’i anar. Matta, İsa’nın Miryam’dan doğduğunu söyler. Bu listeler, İsa’nın hangi aile içinde büyüdüğü ve David’le nasıl bir soy bağı kurulduğu sorularını gündeme getirir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, David soyundan gelen Yosef’in, biyolojik babası olmadığını söyledikleri İsa’yı oğlu olarak kabul ettiğini belirtirler. Onlara göre İsa bu yolla David’in tahtı üzerinde hak kazanmıştır. Ayrıca Luka’daki listenin aslında Miryam’ın soyu olduğunu ve Miryam’ın Heli’nin kızı sayılması gerektiğini ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Bir çocuğu büyütmekle çocuğun dünyaya gelmesinde biyolojik anne veya baba olmak farklı ilişkilerdir. Bir ailede yetişmek gerçek bir aile bağı oluşturur. Bu aile bağı, David’e verilen krallık vaadindeki soy şartının nasıl karşılandığını kendi başına göstermez.
Şemuel Bet 7:12’de Tanrı David’e, kendisinden sonra אֲשֶׁר יֵצֵא מִמֵּעֶיךָ, “senin içinden çıkacak” soyunu yükselteceğini söyler. Divre HaYamim Alef 17:11, David’in oğullarından gelecek soyu anar. Tehilim 132:11’deki “bedeninin meyvesi” sözü ise David’in tahtına oturacak kişinin kendi soyundan geleceğini anlatır. Yeşaya 11:1 Yişay’ın kökünden çıkacak filizi, Yeremya 23:5 de David’e çıkarılacak adil dalı anlatır.
Yosef’in David soyundan geldiği ve İsa’yı oğlu olarak büyüttüğü iddiası, David’in tahtı üzerindeki hakkın evlat edinme yoluyla geçtiğini kanıtlamaz. Bunun için Tanah’ın bir ailede büyütülen çocuğa o ailenin taht hakkını verdiğini göstermek gerekir. Birinin “oğul” sayılması ile belirli bir atadan doğum yoluyla gelmesi aynı iddia değildir.
Tora farklı aile bağlarını tanır. Şemot 2:1–10’da Moşe Levili bir anne ve babadan doğar. Daha sonra Paro’nun kızı tarafından büyütülür ve “ona oğul oldu” denir.
Sanhedrin 19b de yetim bir çocuğu evinde büyüten kişiyi, onu doğurmuş gibi değerlendiren bir açıklama aktarır. Bu, bakım ve ebeveynlik bağının değerini gösterir. Aynı açıklama, büyüten kişinin kabilesinin veya hanedan hakkının çocuğa geçtiğine dair bir hüküm kurmaz.
Matta 1:16, Yosef’i Miryam’ın kocası olarak tanıtır ve İsa’nın Miryam’dan doğduğunu söyler. Luka 3:23 ise İsa’yı “sanıldığı üzere Yosef’in oğlu” olarak anar ve listede Yosef’i Heli’ye bağlar. Luka’daki listenin Miryam’ın soyu olduğu, Hristiyan yorumunda savunulan bir açıklamadır. Metinde Heli’ye bağlanan kişi Yosef’tir. Soy listesinde “Miryam, Heli’nin kızıdır” cümlesi yer almaz.
İddiaya dayanak gösterilen Yeruşalmi Hagiga 2:2’de geçen Miriam adı da doğrudan bu soy bağını kurmaz. Orada geçen ifade İsa’nın annesini ve Heli’yi açıkça aile ilişkisi içinde tanımlamaz. Bu nedenle söz konusu pasaj, Miryam’ın Heli’nin kızı olduğuna dair kesin bir soy kaydı gibi kullanılamaz.
David soyunun bugün belgelerle gösterilmesinin zor olabileceği ayrıca ileri sürülür. Eski bir kaydı bulmak güçleştiğinde, Şemuel’de David’in soyuna verilmiş olan söz aynen durur. Maşiah kimliği değerlendirilirken soy iddiasının yanı sıra adalet, İsrael’in toplanması ve halkın güvenliği de dikkate alınır (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28). Yosef’in İsa’yı büyütmesi veya Luka listesinin Miryam’a ait olduğunun ileri sürülmesi, İsa’nın David’in tahtına hak kazandığını göstermez.
Tanah kaynakları: Şemuel Bet 7:12–16; Divre HaYamim Alef 17:11–14; Tehilim 132:11; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Şemot 2:1–10. Rabbinik metinler: Sanhedrin 19b; Bava Batra 109b; Yeruşalmi Hagiga 2:2. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 1:16; Luka 3:23.
248. İddia: Meryem Heli’nin kızıydı; Yosef ve Meryem kuzen oldukları için İsa iki taraftan David soyundandır
Matta ve Luka, İsa’nın ailesiyle ilgili iki farklı soy listesi verir. Her iki listede de Yosef’in adı geçer. Fakat listeler Yosef’i aynı kişiye bağlamaz. Bu farkı açıklamak için ileri sürülen aile bağlarının metinlerde nasıl kaydedildiğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Matta ve Luka, İsa’nın ailesiyle ilgili iki farklı soy listesi verir. Her iki listede de Yosef’in adı geçer. Fakat listeler Yosef’i aynı kişiye bağlamaz. Bu farkı açıklamak için ileri sürülen aile bağlarının metinlerde nasıl kaydedildiğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Luka’nın aslında Meryem’in soyunu verdiğini ve Yosef’in Heli’nin kızı Meryem’le evlendiği için Heli’nin oğlu olarak yazıldığını söylerler. Talmud’da anılan bir Miryam’ı Heli’nin kızı diye yorumlar ve onu İsa’nın annesi sayarlar. Luka’daki Matthat ile Matta’daki Matthan’ı da aynı kişi kabul edip Meryem ile Yosef’in kuzen olduğu sonucuna varırlar. Onlara göre İsa hem annesi hem de hukuki babası Yosef üzerinden David soyuna bağlanır.
Tanah’ın Cevabı:
Hristiyan yorumu, Matta ile Luka’nın farklı soy listelerini tek bir aile ağacında birleştirir. Fakat kullandığı bazı akrabalık bağları metinlerde açıkça verilmez. İki listeyi birbiriyle uyumlu hale getiren bir aile ağacı çizmek mümkündür. Ağacın doğru olduğunu söylemek için, listelerde yazmayan her bağın ayrıca bir belgeyle gösterilmesi gerekir.
Matta 1:16, Yaakov’un Yosef’in babası olduğunu söyler. Yosef de Meryem’in kocası olarak tanıtılır. Luka 3:23’te İsa’nın ὡς ἐνομίζετο, “sanıldığı üzere” Yosef’in oğlu olduğu belirtilir ve liste Yosef’i Heli’ye bağlar.
Luka, “Heli Meryem’in babasıydı” veya “Yosef Heli’nin damadı olduğu için onun oğlu sayıldı” demez. Meryem’in adı o soy listesinde yer almaz.
İddia ayrıca Luka’daki Matthat ile Matta’daki Matthan’ın aynı kişi olduğunu varsayar. Benzer adlar, iki ayrı listedeki kişilerin aynı insan olduğunu tek başına göstermez. İki liste, David’den sonraki kuşaklarda da ayrılır. Matta Şelomo üzerinden, Luka Natan üzerinden ilerler. Bu ad benzerliği, Matthat ile Matthan’ın aynı kişi olduğunu ya da ailelerin kuzenlik bağıyla birbirine bağlı olduğunu kanıtlamaz.
Bu iddiada Yeruşalayim Talmudu’nun Hagiga 2:2 bölümünde anlatılan bir görüme de başvurulur. Görümde kadın מִרְיָם בְּרַת עֲלֵי בְצָלִים (Miryam berat Aley Vetsalim) diye anılır. Buradaki berat sözü “kızı” demektir. Bu Hristiyan yorumu Aley’yi Luka’daki Heli, Miryam’ı da İsa’nın annesi sayar.
Miryam adının geçmesi, görümdeki kadının İsa’nın annesi olduğunu göstermez. Talmud’daki Aley Vetsalim ifadesinin Luka’nın soy listesinde geçen Heli’yi gösterdiğine de ayrı bir dayanak gerekir. Metin bunları birbirine bağlamaz veya Yahudilerin bu soy ilişkisini topluca kabul ettiğini bildirmez.
İki listede Yosef’in babası için farklı adlar verilmesini açıklamak amacıyla hukuki babalık, evlilik yoluyla akrabalık ve başka öneriler de ileri sürülmüştür. Bu önerilerin amacı listelerdeki farkı açıklamaktır. Her biri, metinlerde açıkça yazılı olan bağların ötesinde bir akrabalık varsayar.
Tanah, David’e kendi soyundan bir hükümdarla ilgili vaat verir (Şemuel Bet 7:12–16). Yeşaya 11:1 ve Yeremya 23:5 de Yişay ve David soyuyla ilişkili yöneticiden söz eder. Bamidbar 1:18 kabile kayıtlarını baba evleriyle ilişkilendirir. 27 ve 36. bölümler belirli miras durumlarında kızların haklarını düzenler. Bu metinlerde doğumla kurulan soy bağı, bir ailenin üyesi olmak ve aile mülkünü miras almak bakımından farklı hükümler vardır.
Hristiyan doğum anlatısında Yosef’in İsa’nın biyolojik babası olmadığı söylenir. Yosef’in David soyundan gelmesi, İsa’nın Yosef’ten biyolojik olarak geldiğini göstermez. Meryem üzerinden ileri sürülen soy bağı, Yosef’in soy kaydıyla kendiliğinden kanıtlanmaz.
Matta’nın kullandığı Grekçe, soy dizisinin son halkasında özel olarak önemlidir. Önce Yaakov’un Yosef’i dünyaya getirdiği söylenir. Yosef’in ardından Miryam’ın kocası olduğu belirtilir. İsa’nın doğumu anlatılırken kullanılan ἐξ ἧς ifadesi dişil tekildir ve Miryam’a döner. Böylece Matta, Yosef’i listede adlandırır ve İsa’nın Miryam’dan doğduğunu bildirir. Yosef’in soy çizgisi ile Miryam’ın anneliği, ayette ayrı ilişkiler olarak verilir. Matta 1:16–18.
Üçüncü yüzyılın başlarında Julius Africanus, iki listenin de Yosef’e ait olduğunu düşünerek başka bir uzlaştırma önermiştir. Yaakov’u biyolojik baba, Heli’yi hukuki baba sayar. Bu öneri iki babanın neden farklı adlarla kaydedildiğini açıklamaya çalışır. Miryam’ın Heli’nin kızı olduğu veya kendisiyle Yosef’in kuzen olduğu sonucunu vermez. Soy listelerini uzlaştırmak için kurulan bir aile ilişkisi, o ilişkinin metinde kaydedildiğini göstermez. Africanus’un uzlaştırma önerisi.
Luka, Meryem’i Heli’nin kızı olarak kaydetmez. Adların benzerliği de Yosef ile Meryem’in kuzen olduğunu göstermez. Bu bağlar ayrıca kanıtlanmadan İsa’nın David’in soyuna iki taraftan bağlandığı söylenemez.
Kaynaklar: Matta 1:1–16, Yunanca; Luka 3:23–38, Yunanca; Yeruşalayim Talmudu, Hagiga 2:2; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1; Yeremya 23:5–8; Bamidbar 1:18, 27:8–11, 36:6–9.
55. İddia: Tanah’ın eski Grekçe çevirisi Septuaginta’nın parthenos kullanması, İbranice ayetin bakire doğumu anlattığını kanıtlar
Yeşaya kitabı önce İbranice yazıldı. Daha sonra Grekçeye, yani eski Yunancaya çevrildi. Septuaginta adı verilen eski çeviri derlemesinde Yeşaya 7:14’teki kadın için parthenos kullanılır. Tartışma, çevirmenin bu kelimeyi seçmesinden doğum hakkında ne öğrenilebileceğidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya kitabı önce İbranice yazıldı. Daha sonra Grekçeye, yani eski Yunancaya çevrildi. Septuaginta adı verilen eski çeviri derlemesinde Yeşaya 7:14’teki kadın için parthenos kullanılır. Tartışma, çevirmenin bu kelimeyi seçmesinden doğum hakkında ne öğrenilebileceğidir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Hristiyanlıktan önce yapılan Grekçe Yeşaya çevirisindeki parthenos sözcüğünü “bakire” diye okurlar. Buradan, Yahudi çevirmenlerin İsa’dan önce de Maşiah’ın, yani Mesih’in bakireden doğacağını bildikleri sonucunu çıkarırlar. Daha sonraki Yahudi çevirilerinin “genç kadın” karşılığını seçmesini ise eski anlamdan uzaklaşma olarak görürler.
Tanah’ın Cevabı:
Eski Grekçe Yeşaya’nın bugün yayımlanan metninde ἡ παρθένος (he parthenos) bulunur. Aynı metin 7:16’da, çocuğun büyümesini Ahaz’ın korktuğu iki krala bağlar. 14. ayetteki sözcük, 16. ayetteki zaman sınırıyla birlikte okunur. Çeviri, ikinci bir çocuğu veya yüzyıllar sonraki bir doğumu bildirmez. Yeşaya 7:1–16 ve Grekçe Yeşaya 7.
İbranice ayetteki הָעַלְמָה (ha-alma) genç kadını anlatır. Rivka da aynı sözcükle anılır; onun bakire olduğu ve hiçbir erkekle birlikte olmadığı ise başka bir cümlede ayrıca belirtilir (Bereşit 24:16, 43). Yeşaya 7:14 bir genç kadın ve doğacak oğuldan söz eder; gebeliğin erkek olmadan meydana geldiğini açıklamaz.
Septuaginta, Tanah kitaplarının eski Grekçe çevirilerine verilen addır. Yetmiş iki bilgenin çevirisini anlatan eski gelenek Tora’nın beş kitabıyla ilgilidir. Tanah’ın öteki iki bölümü olan Peygamberler ve Yazılar ise farklı dönemlerde çevrilmiştir. Grekçe Yeşaya, Yeşaya peygamberin yaşadığı dönemden yüzyıllar sonra yapılmıştır. Çeviri eski bir Yahudi okuyucunun kelime için seçtiği karşılığı gösterir; İbranice metnin kendisinden ayrıdır.
Grekçe Yeşaya’nın çevirisinin kökenini tarihlendirmek ile bu ayeti taşıyan bir yazmayı tarihlendirmek ayrı işlerdir. İsa’nın doğumundan önceye ait ve Yeşaya 7:14’ün Grekçesini koruyan bir elyazması günümüze ulaşmamıştır. Eski Grekçe metin, daha sonra korunmuş nüshalar karşılaştırılarak yayımlanır. İbranice tarafta ise aynı ayeti taşıyan Hristiyanlık öncesi bir parşömen vardır. Bir elyazması, ayetteki sözcüğün hangi tarihte yazılı olarak kullanıldığını doğrudan gösterir.
Parthenos birçok yerde “bakire” anlamına gelir. Ancak aynı Grekçe Tanah, Şehem’in Dina’ya cinsel saldırısını anlattıktan hemen sonra Dina için de bu sözcüğü kullanır (Bereşit 34:2–3; Grekçe Bereşit 34). Bu örnek, sözcüğün her kullanımda kadının hiç cinsel ilişki yaşamadığını zorunlu olarak söylemediğini gösterir. Modern biyolojide döllenme olmadan gelişmeyi anlatan partenogenez terimi de eski Grekçe sözcüğün bütün kullanımlarını belirlemez.
Bir kadına “bakire” denmesi, onun daha sonra bir erkekle birlikte olmadan gebe kalacağını tek başına söylemez. Grekçe Yeşaya’da böyle bir gebelik şartı yoktur. Matta’nın anlatısında Miryam’ın Yosef’le birlikte olmadan gebe kaldığı söylenir; ardından Yeşaya’nın sözü bu doğuma uygulanır. Özel doğum biçimi, Grekçe çevirideki tek sözcükten değil, Matta’nın kendi anlatısından gelir.
Matta 1:18 ve 1:25, Yosef ile Miryam henüz birlikte olmadan gebeliğin başladığını kendi anlatısında bildirir. 1:23’te Grekçe ayeti aktarırken ad koyma fiili de değişir. Yeşaya’daki καλέσεις “sen adını koyacaksın”, Matta’daki καλέσουσιν “onlar adını koyacaklar” demektir. Gebeliğin biçimini bildiren cümleler Matta’nın öyküsündedir. Yeşaya’dan aktarılan tek bir Grekçe isim bunların yerine geçmez. Matta 1:18–25.
Grekçe Yeşaya’nın devamında çocuk iyiyi ve kötüyü öğrenmeden Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesinin terk edileceği bildirilir. Yeşaya 8:3–4 de başka bir çocuğun henüz “babam” ve “annem” demeyi öğrenmeden Şam’ın ve Şomron’un ganimetlerinin alınacağını söyler. Bu çocuğun doğumu öncesinde Yeşaya’nın kadın peygamberle birleşmesi de anlatılır. Her iki olayda çocuğun büyümesi, belirli bir siyasi gelişmenin süresini gösterir (Yeşaya 7:14–16).
Hristiyanlıktan önce yazılmış Büyük Yeşaya Parşömeni’nin 7:14. ayetinde העלמה sözcüğü yazılıdır. Bu parşömen, eldeki eski el yazmalarından biridir. İbranice metindeki bu okumanın, Hristiyanlığa karşı daha sonra oluşturulduğu iddiası bu el yazmasıyla uyuşmaz. Büyük Yeşaya Parşömeni, sütun VI
Kumran’daki okuma, Masoretik metindeki הָעַלְמָה sözcüğünün ünsüzlerini taşır. Ad koyma fiilinde ayrıntı farkı vardır. Bu fark, parşömendeki kadın için העלמה yazdığı gerçeğini değiştirmez. Sonradan ortaya çıktığı ileri sürülen İbranice okumanın Hristiyanlıktan önce bir elyazmasında bulunması, bu iddiayı çürütür. Büyük Yeşaya Parşömeni, İsrael Müzesi.
Daha sonraki bazı Grekçe çevirilerde “genç kadın” anlamındaki neanis kullanılır. İki çevirmenin farklı karşılıklar seçmesinden, ilk çevirmenin erkek olmadan doğacak bir Maşiah öğretisine inandığı sonucu çıkmaz. Bir kelime çevirmenin kadını nasıl nitelediğini gösterebilir. Çevirmenin bir Maşiah öğretisini benimsediğini söylemek için ise çocuğu Maşiah olarak tanımlayan ve gebeliğin nasıl gerçekleşeceğini açıklayan bir kaynak gerekir.
Bir çevirmenin kadını parthenos diye nitelemesi, ona hangi özelliği yüklediği sorusuyla ilgilidir. Babasız gebelik ve Maşiah kimliği ise iki ayrı iddiadır. Grekçe Yeşaya’da bu iki bilgi için ayrıca bir ifade yoktur. Çocuk, hem İbranice hem Grekçe metinde, Ahaz’ın korktuğu iki kralın sonuna bağlanır. Eski bir Grekçe kelime tercihinden İsa’nın bakireden doğumunun Yeşaya tarafından önceden bildirildiği sonucu çıkmaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 7:1–16, 8:3–4; Bereşit 24:16, 43 (İbranice metin); Bereşit 34:2–3. Tanah metin tanıkları: Yeşaya 7 Grekçe; Bereşit 34 Grekçe; Büyük Yeşaya Parşömeni, 1QIsa-a, sütun VI, Yeşaya 7:14. Karşı iddianın metni: Matta 1:18–23.
107. İddia: Yehoyahin’e verilen lanet yalnızca onun çocuklarını kapsar
Yeremya, Yehuda kralı Yehoyahin’in soyundan birinin David’in tahtında başarıyla hüküm süremeyeceğini söyler. Aynı ayette Yehoyahin’in ‘çocuksuz’ yazılması istenir. Bu iki söz birlikte okunduğunda, hükmün çocuk sahibi olmakla mı yoksa krallığı sürdürecek bir soyla mı ilgili olduğu anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeremya, Yehuda kralı Yehoyahin’in soyundan birinin David’in tahtında başarıyla hüküm süremeyeceğini söyler. Aynı ayette Yehoyahin’in ‘çocuksuz’ yazılması istenir. Bu iki söz birlikte okunduğunda, hükmün çocuk sahibi olmakla mı yoksa krallığı sürdürecek bir soyla mı ilgili olduğu anlaşılır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeremya 22:30’daki hükmün Yehoyahin’in yalnız kendi çocuklarını kapsadığını söylerler. “Çocuksuz yazın” sözünü, o çocukların tahtı kaybetmesi olarak okurlar. Sonraki torunların hükmün dışında kaldığını düşündükleri için Matta’nın İsa’yı Yehoyahin’in soyuna bağlamasını bir sorun saymazlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeremya’nın kullandığı söz “onun soyundan”dır. Hükme “yalnız doğrudan çocukları” sınırını ekleyen Hristiyan iddiası, ayette bulunmayan bir koşul koyar. Peygamber, Yehoyahin’in soyundan birinin David’in tahtında oturup Yehuda’yı yöneterek başarı kazanamayacağını söyler. “Soy” diye çevrilen İbranice kelime yalnız çocukları değil, sonraki kuşakları da kapsar. Avraam’la kurulan antlaşmada aynı kelime kullanılır ve ardından “kuşakları boyunca” denir. Böylece sözün çocuklardan torunlara uzandığı açıkça gösterilir. Yeremya 22:24–30, Bereşit 17:7–10.
Yehoyahin’in çocuğu olmuştu. Divre Hayamim’de ailesi ve sonraki kuşakları kayıtlıdır. Yeremya’nın kendisi de onu ve soyunu bilmedikleri bir ülkeye atılmış kişiler olarak anar. “Atılmak” sözü aynı cümlede sürgüne gönderilmeleriyle açıklanır. Melahim’de de Yehoyahin’in Babil’e götürüldüğü ve yerine amcasının kral yapıldığı anlatılır. Yeremya 22:30’daki “çocuksuz yazın” ifadesinin hemen ardından gelen gerekçe, David’in tahtında hüküm sürecek soyla ilgilidir. Çocuklarının bulunması, hükmün baştan yalnız o çocuklar için verildiği sonucunu doğurmaz. Yehoyahin’in ailesi devam etmiştir. Ayetin konusu ise bu ailenin David’in tahtında hüküm sürmesidir. Divre Hayamim Alef 3:17–19, Melahim Bet 24:8–17.
Ailenin bir üyesi daha sonra yeniden Haşem’in seçimiyle göreve gelir. Haşem, Yehoyahin’e sağ elindeki mühür yüzüğü olsa bile onu oradan çıkaracağını söylemişti. Onun soyundan Zerubbavel’e daha sonra “Seni mühür yüzüğü gibi kılacağım, çünkü seni seçtim” denir. Mühür yüzüğü benzetmesi iki kez kullanılır. İlkinde Yehoyahin tahttan uzaklaştırılır. İkincisinde Haşem, Zerubbavel’i seçtiğini bildirir. Yeremya da başka bir yerde, bir halk kötülüğünden döndüğünde onun için bildirilen felaketin kaldırılacağını açıkça söyler. Bir cezanın ardından yeni bir ilişki kurulması ile o cezanın ilk söylenişte hangi kuşakları kapsadığı farklı sorulardır. Zerubbavel’e verilen yeni vaat, Yeremya’nın “soy” kelimesini geriye dönük olarak “yalnız ilk çocuklar” haline getirmez. Yeremya 18:7–10, Hagay 2:23.
Talmud’un Sanhedrin 37b bölümü, Yehoyahin’in sürgününden sonra çocuk sahibi olmasını sürgünün kefaretiyle ilişkilendirir. Raşi de Yeremya’daki mühür ile Zerubbavel’e verilen mühür sözünü karşılaştırır ve Yehoyahin’in tövbe edip Haşem’e dönmesinin kabul edildiğini açıklar. Bu yorumlar Yeremya’nın kendi cümlesinden sonradan yapılan açıklamalardır. Bu gelenek dikkate alındığında Yehoyahin’den gelmeyi tek başına sonsuza dek süren bir hanedan engeli saymak doğru olmaz.
Zerubbavel’in seçilmişliği, Tanah’taki göreviyle birlikte okunur. Hagay, tarihi Pers Kralı Daryaveş’in saltanatına göre verir ve Zerubbavel’i Yehuda valisi olarak tanıtır. Zerubbavel, kohen Yehoşua ve halk Haşem’in çağrısına uyarak Tapınak’ta çalışmaya başlar. Ezra’da da Zerubbavel’in Tapınak’ın yeniden yapımına öncülük ettiği anlatılır. Bu kayıtların hiçbirinde David’in tahtına kral olarak çıktığı yazmaz. Seçilmiş bir vali olarak Tapınak’ı yeniden kurmasıyla, Yehuda’da David hanedanının krallığının yeniden başlaması aynı olay değildir. Hagay 1:1, 1:12–14, 2:20–23, Ezra 5:2.
Matta’nın soy listesi ise Yehoyahin’den Yosef’e ulaşır. Aynı anlatı, İsa’nın Yosef’ten doğduğunu reddeder. Yehoyahin’in ailesinin daha sonra seçilmişlikle anılması, Yosef ile İsa arasında doğum bağı kurmaz. David’e verilen söz onun kendi bedeninden çıkacak soya, Yeşaya’nın vaadi Yişay’ın köküne, Yeremya’nın vaadi David’den çıkacak krala bağlıdır. İsa’yı bu aileye bağlamak için gereken soy kaydı, Yeremya’daki cezanın kapsamını daraltarak elde edilemez. Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5–6.
Tanah kaynakları · Bereşit 17:7–10 · Yeremya 22:24–30, 18:7–10, 23:5–6 · Melahim Bet 24:8–17 · Divre Hayamim Alef 3:17–19 · Hagay 1:1, 1:12–14, 2:20–23 · Ezra 5:2 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:11–16, 18–25 ve Luka 1:34–35.
106. İddia: Evlat edinilen oğul, David’in tahtına çıkmak için biyolojik soyun sağladığı hakkı kazanabilir
Bir çocuk, kendisini doğuran aileden başka biri tarafından evlat olarak büyütülebilir. Tanah’ta hem çocuğu büyüten kişiyle kurduğu bağ hem de doğduğu aile kaydedilir. David’in tahtı söz konusu olduğunda, krallık vaadinde bu bağlardan hangisinin belirtildiğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir çocuk, kendisini doğuran aileden başka biri tarafından evlat olarak büyütülebilir. Tanah’ta hem çocuğu büyüten kişiyle kurduğu bağ hem de doğduğu aile kaydedilir. David’in tahtı söz konusu olduğunda, krallık vaadinde bu bağlardan hangisinin belirtildiğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yosef’in David’in soyundan geldiğini ve İsa’yı oğlu olarak kabul ettiğini söylerler. Onlara göre bu babalık hukuk önünde tanındıysa Yosef’in David’in tahtı üzerindeki hakkı da İsa’ya geçmiş olur. Böylece İsa Yosef’ten doğmamış olsa bile onun aracılığıyla David’in krallık ailesine katılmış sayılır.
Tanah’ın Cevabı:
Mısır hükümdarı Paro’nun kızı, sudan çıkartılan çocuğu yanına alınca çocuk onun oğlu oldu. Adını da o koydu. Şemot bu ilişkiyi açıkça kabul eder. Aynı kitap, Moşe’nin doğumunu Levi ailesinde anlatır ve soy kaydında anne ve babasının adını verir. Moşe’yi Yoheved doğurmuştu, babası Amram’dı. Paro’nun kızı onu oğlu olarak büyüttü, Moşe ise soy kaydında Levi’nin ailesinde kaldı. Talmud’un Megilla 13a bölümü, çocuğu büyüten kişinin sanki onu doğurmuş gibi değerlendirildiğini söyler. Bu açıklama, onu büyüten kişinin emeğini yüceltirken doğduğu aileyi değiştirmez. Şemot 2:1–10, 6:16–20.
Bu ayrım, David’in kendi soy kaydında da görülür. Rut, Oved’i dünyaya getirdi. Naomi çocuğu kucağına aldı ve bakımını üstlendi. Komşular o sevinci “Naomi’ye bir oğul doğdu” diye dile getirdi. Hemen ardından verilen soy listesinde ise Oved’in babası Boaz’dır. Oved’in oğlu Yişay, Yişay’ın oğlu ise David’dir. Naomi’nin çocukla bağı, Oved’in doğduğu ailenin yerine geçmedi. David’e uzanan kayıt bu iki aile ilişkisini aynı anlatıda korur. Rut 4:13–22.
Haşem David’e, kendisinden doğacak kişinin krallığını kuracağını ve tahtını kalıcı kılacağını vaat etti. Bu sözde kralın David’le hangi bağa sahip olacağı da söylenir. Yeşaya gelecekteki hükümdarı Yişay’ın kökünden çıkan filizle, Yeremya David’den çıkacak adil kralla tanıtır. Her iki anlatımda da aynı aile bağı vardır. Evlat edinme yoluyla aile içinde oğul olarak tanınmak gerçek bir bağ kurar. Bu bağ, Haşem’in krallık vaadinde belirttiği doğum bağının yerini tutmaz. Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5.
Matta’nın anlatısında Yosef çocuğa ad verir, ancak onun biyolojik babası olarak gösterilmez. Luka’nın, İsa’nın Yosef’in oğlu sanıldığını söyleyen ifadesi, İsa’nın hukuken oğul sayıldığı biçiminde okunur. Buna Meryem ile Yosef’in akraba olduğu varsayımı da eklenir. Oysa hukuki babalık, Yosef’in atalarının aynı zamanda İsa’nın doğum yoluyla ataları olduğunu göstermez. Anne tarafından bir soy bağı ileri sürülecekse o bağın ayrıca gösterilmesi gerekir. Yosef’in İsa’yı oğlu olarak kabul etmesinden David’in tahtına çıkma hakkı doğmaz. Tanah, krallık vaadini David’in kendi bedeninden çıkan soya bağlamıştır.
Tanah kaynakları · Şemot 2:1–10 (İbranice metin), 6:20 · Rut 4:13–22 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:18–25 ve Luka 3:23.
104. İddia: David soyu anne üzerinden aktarılabilir
Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın annesi Meryem David’in soyundan geliyorsa İsa’nın da David’in gerçek soyundan olduğunu söylerler. Tanah anne tarafından gelen akrabalığı tanıdığı için Maşiah’ın, yani Mesih’in David tahtına çıkma hakkını da Meryem’den alabileceğini savunurlar. Bu savda Luka’daki soy listesi, Meryem’in soy kaydı olarak okunur.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, David’e kendisinden doğacak bir oğlun krallığını sağlamlaştıracağını ve tahtını kalıcı kılacağını vaat etti. Oğlu Şelomo’nun tahta çıkmasıyla bu vaadin ilk adımı gerçekleşti. Yeşaya’nın Yişay’ın kökünden çıkan filizi ve Yeremya’nın David’den çıkacak adil kralı anlatması da gelecekteki hükümdarı aynı aileye bağlar. Burada söz konusu olan, bir insanın ataları arasında David’in bulunmasından daha belirli bir haktır. Vaadin konusu David’in ailesinde sürdürülen krallıktır. Şemuel Bet 7:12–16, Melahim Alef 1:30, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5–6.
İsrael’de bir kimsenin hangi kabileye bağlı olduğu belirlenirken babasının ailesi esas alınırdı. Nüfus sayımında insanlar babalarının ailesine göre kaydedildi ve kabileler çölde aynı düzene göre yerleştirildi. Bir kimsenin Yahudi halkına aidiyeti ile o halk içinde hangi kabileye kaydedildiği ayrı konulardır. Mişna Kiduşin 3:12, geçerli ve yasak olmayan evliliklerde çocuğun aile statüsünün babayı izlediğini belirtir.
Toprak mirası bu farkın pratik sonucunu gösterir. Bir baba oğul bırakmadan öldüğünde toprağı kızına kalırdı. Buna rağmen o kızın, babasının kabilesi içinden evlenmesi gerekiyordu. Bunun nedeni toprağın başka bir kabileye geçmesini önlemektir. Kız babasının toprağını alabiliyor, fakat evlilikten doğan ailenin kabile bağı babanın evi üzerinden yürüdüğü için toprağın kendi kabilesinde kalması ayrıca güvenceye alınıyordu. Bir kızın toprağı devralması, David tahtının anne yoluyla aktarılabileceğini göstermez. Bamidbar 1:2–18, 2:2, 27:7–11, 36:6–9.
Tanah’ta anne tarafından gelen akrabalığın kayda geçirildiği örnekler vardır. Yair, Bamidbar’da Menaşe’nin oğlu diye anılır. Divre Hayamim bu bağın nereden geldiğini gösterir. Babaannesi, Menaşe soyundan Mahir’in kızıydı. Babasının ailesi ise Yehuda’nın soy kaydında yer alır.
Divre Hayamim’deki aynı aile kaydında, oğlu olmayan Şeşan’ın kızını Mısırlı Yarha ile evlendirdiği ve bu evlilikten Atay’ın doğduğu da yazılıdır.
Hiram’ın babası Surluydu. Hiram’dan söz eden iki kayıtta ailesinin Naftali ve Dan ile bağları da anılır.
Bu insanların anne tarafından akrabalarının tanınması, David’in krallık hakkının o yoldan geçtiğine örnek oluşturmaz. Kayıtlarda aile bağları gösterilir. David’e verilen vaat ise bir kralın ardından kimin tahta çıkacağıyla ilgilidir. Bamidbar 32:41, Divre Hayamim Alef 2:21–23 ve 2:34–35, Melahim Alef 7:13–14, Divre Hayamim Bet 2:12–13.
Bir kadının soyundan söz edilmesi de aynı ayrımı korur. Yılana söylenen sözlerde kadının soyundan bahsedilir. Hagar’a ise soyunun çoğalacağı bildirilir ve aynı bölümde doğan oğlun babası olarak Avram’ın adı verilir. Yişmael, Hagar’ın soyudur ve Avram’ın oğludur. Bu iki bağ birlikte vardır. Annenin çocuğuyla gerçek soy bağı bulunması, çocuğun o bağ üzerinden bir krallığın varisi olması için yeterli değildir. Bereşit 3:15, 16:10–15.
Hristiyan anlatısında David’e bağlanan kişi Yosef’tir. Aynı anlatıda İsa’nın biyolojik babası olarak Yosef gösterilmez. Bir soy listesi Yosef’in kimlerden geldiğini gösterebilir. Yosef ile İsa arasında biyolojik baba ve oğul bağı kurulmadıkça bu liste İsa’nın David’le kan bağını kanıtlamaz. Luka 3:23’te Heli’nin adı Yosef’le birlikte geçer. Heli’nin Meryem’in babası olduğu orada yazılı değildir. Meryem’in David’in soyundan geldiği iddiası, İsa’yı ona anne tarafından bağlayan bir akrabalık iddiasıdır; bu bağın kendisi de gösterilmelidir. Meryem üzerinden kurulan iddia, anne tarafından akrabalık ile tahta çıkma hakkını birbirine karıştırır. David’in tahtı, Haşem’in oğulları arasından seçtiği Şelomo’ya geçti. Tanah’ta anne tarafından bir akrabalığa dayanarak David’in tahtına çıkıldığına örnek yoktur. Divre Hayamim Alef 28:5–7.
Tanah kaynakları · Bereşit 3:15, 16:10–15 · Bamidbar 1:2, 1:18, 2:2, 27:7–11, 32:41, 36:6–9 (İbranice metin) · Şemuel Bet 7:12–16 · Melahim Alef 1:30, 7:13–14 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5–6 · Divre Hayamim Alef 2:21–23, 2:34–35, 28:5–7 · Divre Hayamim Bet 2:12–13. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:16–24, Luka 1:27, 2:4 ve 3:23.
108. İddia: Yosef’in soyu İsa’ya David’in tahtına çıkma hakkı verir ancak aynı soyda yer alan Yehoyahin hakkındaki hüküm İsa’yı etkilemez
Matta’nın verdiği soy listesinde Yosef’in ataları arasında hem David hem de Yehoyahin vardır. David’e krallıkla ilgili bir vaat verilmiş, Yehoyahin’in soyu hakkında ise Yeremya’da bir hüküm bildirilmiştir. İsa’yı bu listeye bağlamak için önce Yosef’le arasındaki babalık bağının niteliğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Matta’nın verdiği soy listesinde Yosef’in ataları arasında hem David hem de Yehoyahin vardır. David’e krallıkla ilgili bir vaat verilmiş, Yehoyahin’in soyu hakkında ise Yeremya’da bir hüküm bildirilmiştir. İsa’yı bu listeye bağlamak için önce Yosef’le arasındaki babalık bağının niteliğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yosef’in David’e uzanan soyunun evlat edindiği İsa’ya taht hakkı verdiğini söylerler. Aynı listedeki Yehoyahin’in soyuna ilişkin hükmün ise İsa’yı bağlamadığını ileri sürerler. Gerekçeleri, İsa’nın Yosef’ten doğmamış olmasıdır. Böylece krallık hakkının evlatlık bağıyla geçtiğini, doğum bağına ilişkin cezanın ise geçmediğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
David’e verilen krallık vaadinde, ondan sonra gelecek kişi “senin bedeninden çıkacak soyun” diye tanımlanır. İsa’nın Yosef tarafından oğul sayılması, bu doğum koşulunu yerine getirmez. Hristiyan iddiasının kurması gereken bağ, Yosef’in David’in soyundan gelmesiyle tamamlanmış olmaz. İsa’nın da o aileden doğduğunun gösterilmesi gerekir. Tanah, İsrael’in aile ve kabile kayıtlarını babanın ailesine göre düzenler. Şemuel Bet 7:12–16, Bamidbar 1:18.
Bir çocuğu kendi oğlu gibi büyütmek Tanah’ta gerçek bir aile bağı olarak anlatılır. Paro’nun kızı Moşe’yi yanına alır ve çocuk onun oğlu olur. Moşe’nin soy kaydı ise Amram ve Yoheved üzerinden Levi ailesinde sürer.
Naomi de Oved’i kucağına alır ve bakımını üstlenir. Komşuları “Naomi’ye bir oğul doğdu” derken aynı bölüm Oved’i doğuran kişinin Rut olduğunu, babasının Boaz olduğunu kaydeder. David’in soy listesi Boaz’dan Oved’e, ondan Yişay’a ve David’e ulaşır. Yetiştiren kişiyle kurulan bağ, çocuğun doğduğu aileyi değiştirmemiştir. Şemot 2:1–10, 6:20, Rut 4:13–22.
Yehoyahin hakkındaki hüküm de “onun soyundan” gelenlerden söz eder. David’in vaadindeki “soy” kelimesi burada da kullanılır. Matta’nın sıraladığı ailede hem David hem Yehoyahin, Yosef’in ataları arasındadır. İsa’nın Yosef’ten doğmadığı ileri sürüldüğünde o liste, her iki ata için de Yosef’in soy listesi olarak kalır. Hristiyan savunusu buraya tahtın nasıl miras kalacağına dair ek bir kural koyar. Yosef’in babalığı kan bağını kurmayacak, buna karşılık David’in tahtına çıkmak için yeterli olacaktır. Tanah’ta bu geçişi sağlayan bir hüküm gösterilmez. Moşe ve Oved’in kayıtlarında oğul sayılma ile doğumdan gelen soyun ayrı tutulması, eksik olan adımı görünür kılar. Yeremya 22:24–30.
Yehoyahin’in ailesinin sonraki durumu, Tanah’ın kendi anlatısında izlenebilir. Ailenin başına sonradan gelenler, İsa’nın o aileden doğup doğmadığı sorusundan ayrıdır. Divre Hayamim onun soyunun devamını kaydeder. Yeremya’da Yehoyahin uzaklaştırılacak mühür yüzüğüne benzetilirken Hagay’da onun soyundan Zerubbavel seçilir ve mühür yüzüğü gibi kılınacağı söylenir. Raşi, bu mühür sözlerini Yehoyahin’in teşuvasıyla ilişkilendirir. Bu nedenle Yehoyahin’den gelmek, söz konusu gelenekte tek başına değişmez bir engel olarak sunulmaz. Yehoyahin’e verilen cezanın sonraki durumuyla ilgili bir çözüm, İsa’nın David’e hangi yoldan bağlandığını açıklamaz. Ailenin yeniden seçilmişlikle anılması, Yosef ile İsa arasında doğum bağı kurmaz. Divre Hayamim Alef 3:17–19, Hagay 2:23.
Anne üzerinden ileri sürülen çözümde de önce gerçek aile kaydı gerekir. Luka 3:23, Yosef ve Heli adlarını verir. Meryem’i Heli’nin kızı olarak tanıtmaz. Bu yüzden listenin Meryem’e ait olduğu ve Yosef ile Meryem’in akraba olduğu, metnin bildirdiği bilgiler olarak kullanılamaz.
Tanah’ta aile ve mirasla ilgili üç ayrı örnek vardır. Tselofhad’ın kızları, babalarının toprağını alır. Toprağın baba kabilesinde kalması için aynı kabileden evlenmeleri de emredilir.
Yair’in babaannesi Mahir’in kızıdır; böylece Yair’in Menaşe ile babaannesi üzerinden kurulan akrabalığı da kayda geçer. Şeşan’ın kızı ise Yarha’dan Atay’ı doğurur ve bu çocuk soy listesinde yer alır. Bu olayların her birinde anlatılan hak veya aile bağı bellidir. Hiçbirinde anne tarafından bir akrabalıkla David’in tahtının devralındığı anlatılmaz. Bamidbar 27:7–8, 36:6–9, Divre Hayamim Alef 2:21–23, 2:34–35.
Gelecekteki kralın soyu ile yapacağı işler birlikte verilmiştir. Yişay’ın kökünden çıkan hükümdar adaletle yargılar, İsrael’in dağılmışları toplanır ve uluslar savaşmayı bırakır. Yeremya, David’den çıkacak kralın günlerinde Yehuda’nın kurtulacağını, İsrael’in güven içinde yaşayacağını söyler. Bir soy listesinin Yosef’e ulaşması, bu olayların gerçekleşmesi yerine de geçmez. İsa’ya David tahtı hakkı veren bir Tanah hükmü, evlatlık bağıyla soy bağını birbirinin yerine kullanarak kurulamaz. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Yeremya 23:5–6.
Tanah kaynakları · Şemot 2:1–10, 6:20 · Bamidbar 1:18, 27:7–8, 36:6–9 · Rut 4:13–22 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeremya 22:24–30, 23:5–6 · Hagay 2:23 · Divre Hayamim Alef 3:17–19, 2:21–23, 2:34–35 · Yeşaya 11:1–12, 2:2–4. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:11–25, Luka 1:27, 2:4 ve 3:23–31.
