Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumun savı burada iki aşamalıdır. Önce Tehillim 22:17’deki tartışmalı ifadeyi “ellerimi ve ayaklarımı deldiler” diye alır. Ardından bunun ölüm veya işkence biçimleri içinde neredeyse yalnız çarmıha germeye uyduğunu söyler. Böylece tartışmalı bir kelime okumasından belirli bir Roma infaz yöntemine, oradan da İsa’nın kimliğine geçer.¹⁸⁹¹

İlk aşamada metin tarihini basitleştirmek doğru olmaz. Masoretik metin ka-ari yaday ve-raglai, “ellerim ve ayaklarım aslan gibi” biçimini taşır. Septuaginta çok daha eski bir tanık olarak oryksan, “kazdılar/deldiler” yönünde bir fiil okur. Nahal Hever’den erken İbranice bir tanık da kaaru biçimini korur. Bu nedenle mesele “Hristiyanlar kelimeyi sonradan değiştirdi” diye kapatılamaz; eski çağdan gelen gerçek bir varyant sorunu vardır.^18921893

Fakat Hristiyan yorumun asıl iddiası için daha önemli nokta bundan sonra başlar. Fiilli okuma bütünüyle kabul edilsin: “ellerimi ve ayaklarımı deldiler.” Cümlede yine de masmer, “çivi”, tsalav veya Roma infazını anlatan herhangi bir teknik terim yoktur. “Delmek” fiilinden “yalnız çarmıh olabilir” sonucuna geçiş, İbranice kelimenin anlamı değil, olayın sonradan belirlenmesidir.¹⁸⁹⁴

Bir yaranın eller ve ayaklarla ilişkilendirilmesi tek bir mekanizma üretmez. Kesici veya delici silah, bağlama sırasında yaralanma, işkence, savaş yarası ve şiirsel beden tasviri dilsel olarak dışlanmış değildir. Hristiyan yorumun “about the only form of death or torture” ifadesi filolojik bir zorunluluk değil, olasılık yargısıdır. Oysa kehanet kanıtı için “bu biçimde de okunabilir” ile “yalnız bu olay olabilir” arasında büyük fark vardır.

Mezmurun akışı bu yorumu reddeder. Konuşan kişi ölüm tehdidinin ortasında “kılıçtan canımı, köpeğin elinden biricik hayatımı kurtar” diye yakarır; hemen ardından Tanrı’nın yoksulun sıkıntısını hor görmediği, yüzünü ondan gizlemediği ve yakardığında onu işittiği söylenir. Şiirin doğal akışı sıkıntı, yardım çağrısı ve ilahi cevap çizgisidir.^18951896

Hristiyan okuma bu kurtuluşu ölümden sonraki diriliş olarak yorumlayabilir. Fakat bu, mezmurun söylediği açık olay dizisi değildir. Metin “öldürüldü, gömüldü ve üçüncü gün dirildi” demez. Hristiyan yorumun kendi anlatımında da sonunda “deliverance from death” için verilen cevaptan söz edilir. Bu, metnin en azından yalnız ölümün gerçekleşmesini değil, ölüm tehdidinden kurtuluş dilini de taşıdığını gösterir.¹⁸⁹⁷

Bir de edebi bağımlılık sorunu vardır. Daha sonraki İsa anlatılarının Tehillim 22’nin dilini kullandığı metinsel olarak açıktır. Fakat sonraki anlatının eski mezmurdan sözler ve imgeler alması, eski mezmurun bağımsız olarak o sonraki kişiyi önceden tanımladığını kanıtlamaz. Benzerlik, iki yönde açıklanabilir: kehanetin gerçekleşmesi olarak veya sonraki anlatının kutsal metin diliyle kurulması olarak. Kimliği belirlemek için mezmurun kendi içinden ek kanıt gerekir.¹⁸⁹⁸

Eldeki metin tanıkları şu sınırlı sonucu destekler: Tehillim 22’nin eski metin geleneğinde “kazdılar/deldiler” yönünde ciddi bir okuma vardır ve bu okuma yaralanma imgesini güçlendirir. Fakat “bu yara ancak Roma çarmıhına uyar” cümlesi metinden çıkmaz. Çivi, çarmıh, Roma ve İsa adları ayrı ayrı sonradan eklenen halkalardır.¹⁸⁹⁹

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 161, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6. Heaster Tehillim 22:16 için “his hands and feet pierced” der ve parantez içinde “crucifixion is about the only form of death or torture which could be described like this” sonucunu kurar.
• Tehillim 22:17 (Hristiyan numaralandırmasında 22:16). Masoretik metin: ka-ari yaday ve-raglai. İfadenin sözdizimi zordur ve metin tarihi tartışmalıdır.
• Michael V. Flowers, “What Did the Psalmist Say about His Hands and Feet in Psalm 22:17?”, Vetus Testamentum 71/1 (2021), s. 48-75, özellikle s. 57. Flowers Masoretik ka-ari, Septuaginta oryksan ve Nahal Hever 5/6HevPs XI 9’daki kaaru tanığını birlikte değerlendirir; Nahal Hever tanığı geç Herodian döneme, yaklaşık MS 50-68’e tarihlenir.
• Septuaginta, Tehillim 21:17 LXX: oryksan kheiras mou kai podas, “ellerimi ve ayaklarımı kazdılar/deldiler.” Ne bu Yunanca fiil ne de Nahal Hever’deki İbranice varyant “çivi”, “çarmıh” veya “Roma infazı” kelimelerini içerir.
• Tehillim 22:20-22. Konuşan kılıçtan, köpeğin elinden ve aslanın ağzından hayatının kurtarılmasını ister.
• Tehillim 22:24-25. HaŞem’in mazlumun sıkıntısını hor görmediği, yüzünü ondan gizlemediği ve yardım çağrısını işittiği söylenir.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6. Heaster aynı bölümün sonunda Tanrı’nın Maşiah’ı “deliverance from death” için cevapladığını söyler; bu ifade dahi mezmurun yardım ve kurtuluş çizgisini kabul eder.
• Tehillim 22’nin daha sonraki İsa anlatılarındaki kullanımı için örnek olarak Matta 27:35, 39, 43, 46; Markos 15:24, 29, 34. Buradaki metodolojik nokta, sonraki metnin eski metni alıntılamasının tek başına eski metnin bağımsız kehanet kimliğini kanıtlamamasıdır.
• Tehillim 22:17’nin metin tanıkları konusunda ayrıca bkz. Emanuel Tov, Textual Criticism of the Hebrew Bible, 3. bs., Fortress Press, 2012, metin varyantlarının değerlendirilmesine ilişkin genel yöntem; özel okuma için Flowers 2021.

Hristiyan İncilinin İsa ile Tehillim 22 arasında bilinçli bir bağ kurduğu açıktır. Çarmıh anlatısında İsa mezmurun açılış sözünü söyler: “Tanrım, Tanrım, beni neden terk ettin?” Hristiyan yorumcu bunu yalnız bir alıntı değil, Maşiah için önceden yazılmış sözlerin İsa tarafından yaşanması olarak görür. Metnin daha sonraki bir yazar veya konuşmacı tarafından bilinçli biçimde kullanılması gerçektir. Fakat bilinçli alıntı ile bağımsız peygamberlik gerçekleşmesi aynı şey değildir.²⁴⁷⁶

Bir kişi eski bir metnin sözlerini kendi hayatındaki bir anda söyleyebilir. Bu, onun o eski metinde önceden haber verilen kişi olduğunu tek başına kanıtlamaz. Eğer bir kral sıkıntı anında David’in bir mezmurunu alıntılasa, alıntının bilinçli olması onu doğrudan David’in bütün sözlerinin peygamberlik gerçekleşmesi yapmaz. Önce Tehillim 22’nin kendi bağlamında gelecekte belirli bir Maşiahın sözleri olarak verildiğini göstermek gerekir.²⁴⁷⁷

Mezmurun hareketi de yalnız ölüm sahnesine indirgenemez. Konuşan kişi ağır aşağılama ve tehlike yaşar, HaŞem’e yakarır; daha sonra “Beni cevapladın” diye kurtuluş yönüne geçer ve büyük topluluk içinde HaŞem’in adını ilan edeceğini söyler. Son bölüm ulusların HaŞem’e dönmesini anlatır. Burada dua eden kişinin ölümden dirildiği açıkça söylenmez. Kurtarılma, sıkıntıdan çıkarılma ve topluluk içinde övgü dili vardır.²⁴⁷⁸

Hristiyan okuma burada sonraki anlatıyı önceki mezmurun anlamı haline getirir. Önce İsa’nın çarmıh anlatısı bilinir; sonra Tehillim 22’de ona benzeyen ayrıntılar seçilir; ardından İsa’nın mezmurdan bir cümle söylemesi, bütün mezmurun zaten onu anlattığının işareti sayılır. Fakat alıntının kendisi yorumun bağımsızlığını azaltır. Bir olay bilinçli olarak eski metnin diline göre anlatılıyor veya yaşanıyorsa benzerliğin bir bölümü kehanetten değil, eski metnin bilerek taklit edilmesinden doğabilir.²⁴⁷⁹

Yahudi yorum geleneğinde Tehillim 22 farklı tarihsel ve kolektif katmanlarda okunmuştur; örneğin Raşi mezmuru Ester ve İsrael’in sıkıntısıyla ilişkilendiren midraşik çizgiyi taşır. Bu yorum, ayetin sözlerinden hareket eden bir deraştır. Raşi mezmuru Ester ve İsrael’in sıkıntısıyla ilişkilendirir. Sonraki Hristiyan alıntı, önceki metnin anlam alanını geriye doğru tek kişiye kapatamaz.²⁴⁸⁰

Gösterilebilen şey şudur: Hristiyan İncilindeki İsa anlatısı Tehillim 22’yi kendi teolojisinin dili olarak bilinçli biçimde kullanır. Bu, Hristiyan metninin nasıl okuduğunu gösterir. Tanah’ın yüzyıllar önce İsa’yı bağımsız biçimde tanımladığını göstermesi için ise başka bir adım gerekir. Mezmurun kendi bağlamı, İbranicesi ve bütün hareketi bu kimliği açıkça vermelidir. Bir insanın peygamberlik olduğu ileri sürülen cümleyi söylemesi, kendi kimliğinin kanıtı değildir.²⁴⁸¹

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 239, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 12; Tehillim 22:2 [Hristiyan numaralandırmasında 22:1]; Matta 27:46; Markos 15:34.
• Tehillim 22’nin başlığı ve bütün mezmur. Masoretik metin konuşanı açıkça ‘gelecekteki Maşiah’ diye tanımlamaz; bir sıkıntı ve kurtuluş duası olarak ilerler.
• Tehillim 22:22–32 [Hristiyan numaralandırmasında 22:21–31]. Mezmur yakarıştan cevap ve topluluk içindeki övgüye geçer.
• Matta 27:35, 39–46; Tehillim 22. Hristiyan çarmıh anlatısı mezmurun dilini birden fazla noktada bilinçli biçimde çağrıştırır.
• Raşi, Tehillim 22:1–2 ve devamı; Midraş Tehillim 22. Klasik Yahudi gelenekte mezmur Ester ve İsrael’in sıkıntısı dahil farklı katmanlarda yorumlanır.
• Tehillim 22; karşılaştırma için Tehillim 18, 40, 69 gibi sıkıntı-kurtuluş mezmurları. Mezmur şiirindeki ortak tehlike ve kurtuluş dili tek bir tarihsel kimliği zorunlu kılmaz.